TRIỂN LĂM LÊ DUY ĐOÀN

19 tháng 9, 2009

4 Hoàng Hoa Thám, Huế

 

 

 

XEM TRANH LÊ DUY ĐOÀN

Trần Kiêm Đoàn

 

Người ta thường nói “nghề tạo ra nghiệp”; nhưng trong nghệ thuật th́ nghiệp tạo ra… nghề!  Một người bạn Huế, anh Lê Duy Đoàn, đă kết hợp những điều trải nghiệm từ bục giảng của người thầy giáo và khung vải của người họa sĩ, mượn khái niệm về một lối nh́n cuộc đời của Phật học để nh́n lại chính ḿnh và phát biểu như thế.

Theo anh, một tác phẩm nghệ thuật tài hoa có sức chinh phục vô h́nh và trực tiếp là kết quả của một cộng nghiệp.  Nếu hiểu “cộng nghiệp” như Picasso là “vác cây cọ và hộp màu đi giữa cuộc đời; chờ đợi hột ngọc trên trời rơi xuống để vẽ thêm một nét cho ra hồn ra phách…” Khi đứng trước những danh phẩm văn chương, âm nhạc, hội họa, điêu khắc… cuốn hút ḿnh, kẻ thưởng ngoạn nghệ thuật tự dưng cảm thấy ḿnh nhỏ lại, khiếm tốn và có khi tan loăng vào trong thế giới sáng tạo của người nghệ sĩ.  Sức mạnh của nghệ thuật có khi đến từ những biểu tượng ngỡ như quá đơn sơ mà lại ẩn chứa cả một sức sống đầy băo liệt.  Có ǵ đâu dăm ba chữ, vài câu thơ tuyệt bút;  có ǵ đâu một giai điệu vút lên, lặng lờ rồi tắt; có ǵ đâu dăm mảnh màu và ánh sáng ḥa cùng bóng tối… mà lại gây nên những chấn động “dị thường” cho hết thảy nhân gian không biên giới!

Người thầy giáo làm công việc đưa đ̣ cho những thế hệ học tṛ  đi qua là cái nghề, là nhu cầu cuộc sống. Người họa sĩ tạo h́nh đam mê trên khung vẽ là cái nghiệp, là nhu cầu sáng tạo.  Một nghiệp (lành ?) do sự tích lũy trùng trùng những cảm xúc, suy tư, dự phóng… không biết từ đâu;  từ chốn sơ xưa nào cho tới hôm nay.  H́nh ảnh Lê Duy Đoàn trước pḥng tranh của anh đang nói lên điều đó.

Bốn mươi năm trước, những người bạn Huế biết Lê Duy Đoàn khi c̣n ở đại học Huế như một chàng thư sinh chuẩn bị ra làm thầy giáo dạy môn khoa học.  Chỉ những bạn bè rất… t́nh cờ mới biết chàng mê vẽ tranh hơn mê học.  Năm 1969, “cố tật” đam mê hội họa của Lê Duy Đoàn đă làm cho liên danh ban đại diện sinh viên ĐHSP Huế của chúng tôi thất cử qua số phiếu bầu sát nách với liên danh Vĩnh Trung.  Lư do: Sáng bầu cử, ứng cử viên chủ tịch mê vẽ cho xong bức tranh cô gái Huế, nên ung dung tới trường sau khi kết quả đă công bố!  Không biết có cần mở ngoặc thêm ở đây không về trường một chàng bạn Huế khác đă làm tôi… thất t́nh khi chàng xách chiếc Honda của tôi lên lăng Tự Đức vẽ và khi trả lại xe cho tôi kịp gặp cô bồ vía th́ đă làm tôi trễ hẹn mới có… nửa ngày! Chàng là “nhất phiến tài hoa hội hoạ” Bửu Chỉ!

Bốn mươi năm sau về quê hương t́m lại bạn xưa th́ Bửu Chỉ đă đi trước rồi và Lê Duy Đoàn vẫn c̣n say sưa trước giá vẽ, mê măi với bức họa thứ mười mươi…

Mỗi tác phẩm nghệ thuật có một linh hồn và thể phách độc sáng của chính nó.  Làm sao ví von hay so sánh được khuôn mặt độc nhất, thường hằng của bà mẹ quê của chính ḿnh với bất cứ h́nh tướng nào khác; dẫu có đi hết cùng trời cuối đất!  Cũng thế, đem so b́, cân đo cảm xúc nghệ thuật khi đứng trước một tác phẩm nghệ thuật nầy với một đối thể khác là một sự rong chơi phí phạm.

Xem tranh Lê Duy Đoàn trong một cảm nhận tĩnh lặng như thế làm tôi cảm thấy hạnh phúc và an lạc.  Hạnh phúc v́ có những nỗi đam mê ngỡ như trễ tràng, về muộn ở tuổi về chiều; nhưng hóa ra vẫn c̣n quá sớm khi nh́n lên giá vẽ, thấy và cảm nhận từ những chấm, sợi và mảng màu mà Lê Duy Đoàn diễn tả trên khung vải c̣n nguyên sự tươi mát xuân xanh.  An lạc v́ dẫu cho anh đang chấm phá về một nội dung băo nổi, một ḍng đời trong hoài niệm xa xưa hay một ư niệm đời thường mà “làm đày” như triết lư… th́ tổng quan những bức tranh của anh vẽ, từ màu sắc đến đường nét và nội dung, đều toát lên sự hài ḥa, thoáng rộng như một ư niệm khép mở cửa thiền.

Thông thường, “gam” màu, đường nét và nội dung là phương tiện nhất quán trong tay người họa sĩ.  Nhưng với Lê Duy Đoàn – đă sáng tác hơn một trăm họa phẩm – th́ phương tiện lại “tùy duyên” theo đối tượng mà anh đang nắm bắt và diễn đạt.  Vẽ người, vẽ cảnh và vẽ tĩnh vật th́ anh vẽ theo lối ấn tượng, biểu hiện.  Nhưng phần lớn tranh của anh vẽ theo lối trừu tượng.  Đề tài các họa phầm của anh vừa gần gũi, vừa xa xôi.  Có thể nói là gần gũi như Huế và xa xôi như tiếng chuông chùa Thiên Mụ. Cách diễn đạt ḥa quyện những đường nét chân phương, vừa trừu tượng và có khi phảng phất nét tiêu dao phóng dật trong tranh Lê Duy Đoàn khiến người ta có cảm tưởng là anh chịu ảnh hưởng sâu đậm trường phái ấn tượng phương Tây và nghệ thuật thư pháp viết chữ thảo bay bướm của Tàu.

Bức tranh được nhiều người và ngay chính tác giả cũng ưa thích nhất là họa phẩm Chiều Tà Trên Lưng Đồi Quảng Tế có thể nói lên một phần quan điểm hội họa của anh.  Tuy nội dung chỉ là sự hoài niệm về một mảnh đời đẹp đă đi qua, nhưng tác giả đă diễn đạt thật tài hoa và đầy cảm xúc.  Với nghệ thuật dụng màu nền “mát dịu”: xanh lam, chàm tím, Lê Duy Đoàn đă nói lên được dáng vẻ lưng đồi hoang sơ nhưng không tiêu điều mà dịu mát như tâm hồn tuổi trẻ.  Toàn cảnh vắng bóng người, chỉ có cỏ cây honăg biền biệt, nhưng những chùm màu tối đă ghi dấu tâm hồn sống động trong từng góc khuất.

Những họa phẩm gây được nhiều ấn tượng sâu sắc là Kỵ Sĩ, Chớm Đông, Dục Vọng, Bố Cục Duyên… mang kỹ thuật phối hợp, ḥa quyện khéo léo và sống động giữa hai khuynh hướng ấn tượng và trừu tượng.

Thế giới h́nh tượng và màu sắc của thế kỷ 21 đă chuyển từ thế tĩnh sang thế động.  Máy móc và kỹ thuật tạo h́nh đă thay đổi cả thể tính của thiên nhiên.  Đất đá cỏ cây cũng lao nhao tṛ chuyện.  Trong lúc đó, những mảnh hồn thiên cổ của cây cọ trên những ngón tay tài hoa của người họa sĩ vẫn không v́ thế mà giảm mất đi tác dụng sáng tạo.  Bao kiệt tác của các nhà danh họa vẫn là những gia tài vô giá của nhân loại.  Nét cuồng thảo của Vương Hy Chi, nét băo táp cuồng điên trong cảm xúc của Van Gogh, nét thiên nhiên như một lối rẽ xanh trời của Monet… và cứ thế,  những tài danh hội họa cổ điển, hiện đại và tương lai không bao giờ có giới hạn hay điểm dừng trên đường bay sáng tạo.

Xem tranh Lê Duy Đoàn, tôi tự đặt ḿnh vào vị trí của người thưởng lăm nghệ thuật theo cách riêng và lối nh́n riêng của ḿnh.  Cũng thế, khi nói về Lê Duy Đoàn và khuynh hướng hội họa của anh tôi vẫn quen nh́n anh như một người bạn, một cựu giáo sư đồng môn, một tâm hồn đam mê hội họa trong thế giới độc sáng của riêng anh.  Mỗi một tác phẩm nghệ thuật là một b́nh minh trong đôi mắt của trẻ thơ:  độc đáo và độc sáng; nên đừng để lấm bụi trần qua trung gian so sánh và sự liên tưởng “thông thái” đầy viễn mơ.  Khi giữ được một lối nh́n đơn giản và tươi mát như thế để ngắm tranh Lê Duy Đoàn: anh là một họa sĩ có tài năng trong thế giới mở rộng bao la giàu tính nghệ thuật và nhân bản của hội họa.

 

Trần Kiêm Đoàn

Natomas, mùa Vu Lan 2009

 

 

 

triển lăm 09/09

 

trang Lê Duy Đ̣an

 

art2all.net