Lê Duy Đoàn

 

 GIAI PHẨM XUÂN 2018

QUỐC HỌC HUẾ - TÌNH YÊU

 

 

Nguyễn Đình Hiển

THẦY NGUYỄN KÝ

 

          Được ban Liên lạc Cựu học sinh Quốc Học tại TP. Hồ Chí Minh mời viết bài về thầy Nguyễn Kư cho Giai Phẩm Xuân 2018. Quốc Học Huế - T́nh Yêu, tôi đă nhận lời ngay, mặc dầu hiện nay, đầu óc tôi đă không c̣n minh mẫn, tay đă run nhiều hơn trước. Thầy Kư không trực tiếp dạy tôi và thời tôi học Quốc Học th́ thầy Kư chưa làm hiệu trưởng. Lúc đó, hiệu trưởng trường là thầy Đinh Qui. Vậy, tại sao tôi lại nhận lời viết về thầy?

Phải nói rơ là ngay từ đầu, tôi không thích mà c̣n ghét và hận thầy Nguyễn Kư là đằng khác. Măi đến sau này, tôi mới nhận ra là ḿnh đă quá vội vàng khi nhận xét và đánh giá về thầy. Số là, năm 1964, sau khi tôi tốt nghiệp cử nhân Luật khoa trong một kỳ thi tạm gọi là hóc búa: Ghi danh vào học là 197 sinh viên, khi ra trường năm đó chỉ có 7 người. Theo thứ tự ABC, các sinh viên tốt nghiệp như sau:

1. Phan Minh Ái (đă qua đời) ; 2. Nguyễn Đ́nh Hiển ; 3. Trương Ngọc Hội; 4. Nguyễn Xuân Lại ; 5. Ngô Văn Lân ; 6. Trần Trúc và 7. Chị... (con thầy Đàn, dạy đánh máy ở cuối dốc Thanh Long, đường Huỳnh Thúc Kháng, Huế. Lâu rồi quên tên.)

Ngô Văn Lân và tôi đều đạt điểm trúng tuyển đồng hạng thủ khoa. Cả nhà tôi vui mừng và hănh diện. Tôi được thưởng một chuyền đi Sài G̣n bằng máy bay. Nhân cơ hội này, tôi đến bộ Giáo dục thăm thầy cựu khoa trưởng Luật khoa Huế là thầy Bùi Tường Huân. Lúc này, thầy đang là Bộ trưởng Bộ Giáo Dục ở Sài G̣n. Thầy vui vẻ tiếp tôi và đăi tôi ăn trưa tại nhà hàng Thanh Thế.

Trong gần 3 tiếng đồng hồ gặp gỡ, thầy Huân hỏi tôi có muốn đi dạy một thời gian để lấy kinh nghiệm, rồi sau này ra làm luật sư hay không? Nghe vậy tôi mừng quá, v́ ḿnh sẽ có việc làm, có lương hàng tháng sớm hơn các bạn và nhất là sẽ được hoăn dịch theo quy chế giáo sư (thật ra quy chế này chỉ áp dụng với các giáo sư được trường Đại học Sư phạm đào tạo). V́ vậy tôi là giáo sư trung học “đi tắt” nên sau này cũng phải nhập ngũ khóa 25 trù bị Thủ Đức. Sau 3 năm phục vụ trong quân ngũ, tôi mới được trở về dạy lại.

Trước t́nh thương học tṛ và sự nhiệt t́nh giúp đỡ của thầy Huân, tôi liền đồng ư dù trước đó tôi chưa hề nghĩ đến và chưa có hồ sơ xin đi dạy. Ôi, tôi không thể tưởng tượng được, tôi chỉ mới rời trường Quốc Học có 3 niên khóa để học đại học, vậy mà bỗng chốc, tôi đă nghiễm nhiên trở thành giáo sư mới của một ngôi trường nổi tiếng là trường Quốc Học-Huế.

Sau một tuần rong chơi ở Sài G̣n, tôi trở về Huế đến trường Quốc Học tŕnh diện để mong nhận thời khóa biểu cho kịp vào dạy đầu năm học. Lúc ấy, vào khoảng tháng 7 năm 1964. Vào trường, người đầu tiên tôi gặp là thầy Đường, giám thị khối lớp đệ nhị cấp. Thầy Đường c̣n nhận ra tôi, đến bắt tay và hỏi tôi về lại trường để rút hồ sơ, học bạ à. Tôi chỉ dạ chứ không trả lời câu hỏi của thầy. Sau đó, tôi vào văn pḥng Hiệu trưởng và gặp ngay thầy Nguyễn Kư, hiệu trưởng của trường. Tôi tŕnh sự vụ lệnh cho thầy và chờ quyết định. Với nét mặt nghiêm nghị và lạnh lùng, sau khi đọc xong sự vụ lệnh, thầy “phán” một câu làm tôi choáng váng: “Tôi không nhận anh vào trường dù có văn bản bổ nhiệm của bộ trưởng kư”. Tôi hỏi thầy Kư v́ sao không nhận tôi? Thầy chỉ trả lời ngắn gọn: “Trường không thiếu giáo sư bất cứ môn nào, do đó tôi không gửi công văn về Bộ xin bổ sung hay tăng cường đội ngũ giảng dạy”.

Tôi ra về với suy nghĩ lúc ấy là trên đời này, chế độ này sao lại có một ông hiệu trưởng liều lĩnh, khinh xuất, ngạo mạn và vô kỷ luật như cái ông hiệu trưởng này?! Chẳng những dám coi thường cấp trên là Bộ trưởng bộ Giáo dục mà c̣n đối xử không công bằng đối với một chàng cử nhân tốt nghiệp thủ khoa là tôi!

Một tuần sau, tôi lại bay vào Sài G̣n và đến Bộ Giáo dục gặp lại thầy Bùi Tường Huân với mục đích là để “bắt lỗi” cái ông hiệu trưởng trường Quốc Học Nguyễn Kư. Sau khi nghe tôi tŕnh bày xong sự việc, vị thầy đáng kính của tôi đă làm cho tôi thêm một lần sửng sốt, “chết đứng” luôn. Thầy nói: “Ông Kư đúng, tôi v́ thương sinh viên giỏi nên đă làm sai”. Thầy an ủi tôi và hứa sẽ sắp xếp cho tôi dạy một trường khác. Thầy c̣n nói thêm, độ mười ngày nữa em ghé bộ để nhận sự vụ lệnh mới và không quên nhờ tôi chuyển lời xin lỗi thầy Nguyễn Kư. Tôi ngỡ ngàng trước một sự việc lạ lùng trong cách ứng xử của hai vị thầy và chẳng hiểu mô tê ǵ cả!

Đúng hẹn, tôi đến Bộ Giáo dục nhận sự vụ lệnh mới về trường nữ trung học Đồng Khánh, Huế.

Ôi, lần nhận sự vụ lệnh trước tôi vui bao nhiêu th́ lần này tôi lại lo lắng, thấp thỏm bấy nhiêu. Làm sao, với tuổi đời 22, tôi có thể đứng trên bục giảng nh́n xuống lớp toàn là con gái?! T́m hiểu thêm, tôi được biết, giáo sư ở trường 90% là nữ, chỉ có 10% là nam thôi mà các thầy đều đứng tuổi, có thể gọi là những cây đa cây đề như các thầy Châu Trọng Ngô, thầy Phạm Kiêm Âu, thầy Vơ Đăng Nam, thầy Phong…

Thú thật là tôi sợ đến co rúm người và có ư định bỏ không đi dạy nữa. May sao, khi tôi gặp bà Dần-Tổng giám thị-có họ hàng với tôi, động viên, bà bảo: “Em cứ vào dạy đi, sợ chi. Học tṛ nữ ngoan lắm! Chỉ sợ em… lôi thôi mà thôi”. Do trường cần giáo sư có bằng cử nhân luật và được Tổng nha công vụ chuẩn thuận nên tôi trở thành giáo sư được bổ nhiệm đến trường Đồng Khánh đúng thủ tục. Mọi sự lo lắng ban đầu của tôi cũng đă tan biến và tôi đă dạy ở trường Đồng Khánh cho đến 1975. Sau này, tôi được trường đào tạo Việt Mỹ mời cộng tác trong lănh vực điều hành chương tŕnh du học tại chỗ.

Trở lại chuyện của thầy Nguyễn Kư, sau khi nghe được ư kiến của thầy Bùi Tường Huân, bộ trưởng Bộ Giáo dục về những quy định tuyển dụng giáo sư trên toàn quốc, tôi b́nh tâm suy nghĩ lại và thấy ḷng càng nể phục thầy Nguyễn Kư, không c̣n hận thầy nữa. Một vị thầy đứng đầu một ngôi trường lớn bậc nhất ở miền Nam Việt Nam c̣n rất trẻ (thầy Nguyễn Kư sinh năm 1937, năm 1964 thầy mới 27 tuổi) đầy bản lĩnh, nắm vững nguyên tắc hành chánh thật là đáng quư. Ông không sợ “mất ghế” khi dám không theo lệnh của cấp trên. Đúng là tư cách của một người thầy “uy vũ bất năng khuất”.

Sau này, tôi có nhiều dịp gặp gỡ, lên nhà thăm và dùng cơm với thầy Kư v́ thầy là phu quân của cô Khuê, một đồng nghiệp đàn chị của tôi ở trường Đồng Khánh. Nhắc lại chuyện xưa khi tôi tŕnh sự vụ lệnh bổ nhiệm về trường Quốc Học mà bị thầy từ chối và lời nhận lỗi của thầy Bùi Tường Huân - Bộ trưởng Bộ Giáo dục - thầy Kư chỉ cười và nói một câu chắc nịch: “Ḿnh không làm sai th́ ḿnh chẳng sợ cấp trên nào hết. Làm việc mà cứ bất chấp luật lệ, nguyên tắc th́ giáo dục sẽ loạn mất”.

Đối chiếu với nền giáo dục Việt Nam lúc này, lời của thầy Nguyễn Kư sao mà đúng thế!



Nguyễn Đình Hiển

Cựu học sinh Quốc Học-Huế

Cựu giáo sư Đồng Khánh-Huế và các trường tư thục ở Huế.

Cựu giảng viên Đại học Luật Huế và Sài G̣n

 

 

chân trần

art2all.net