L Duy Đon

Mỗi chuyện nhỏ - Mỗi bi học


          Trong đời chng ta, c những chuyện nhỏ nhưng bi học rt ra từ đ đi khi ảnh hưởng nhiều đến nhn cch chng ta, nhất l những chuyện đ do những người thn của chng ta đ lm hay đ ni với chng ta.

 

1. Chơi như rứa l c

Lc cn b, ti l đứa b nhc học ham chơi. Người ta hay ni l cần c b thng minh cn ti th ngược lại, chỉ c cht t thng minh để b v chỗ nhc học. Đi khi ti đi qua nh người bạn cng lớp cạnh nh chơi, về nh bị ba ti la sao khng lo học bi ngy mai, ti trả lời dạ con học rồi. Ba ti khng tin hỏi l học khi m m ba khng thấy. Ti đem sch vở ra cho ba ti kiểm tra bi th ti đọc vanh vch bi ngy mai. Ba ti ngạc nhin thằng ni học khi m m mnh khng thấy hắn học chi cả. Ba ti đu c biết, ngồi chơi nghe người bạn học bi lớn tiếng, ti nghe qua vi lần l thuộc ngay, khỏi mất cng ngồi học.

Ni ci chuyện ham chơi của ti th di dng lắm. Con nt trai gi trong xm chơi tr chi th ti cũng chơi với chng tr ấy. Chơi sa đ. Một khu vườn rộng sau nh ng Tư nhiều cy cối im mt l nơi ti sử dụng khng biết cơ man no l vũ kh tự chế bằng gỗ, tầm vng: kiếm, đao, trường cn, cn nhị khc, cung tn, phi tiu, n thun, những cy mt cy nhn, những bụi chuối sứ l những đối thủ cứ đứng yn cho ti tha hồ quần thảo như một v sĩ thứ thiệt. Đi khi ti bị sưng mắt, sưng mũi v vũ kh trở quẻ g vo đầu mnh. Những khoảng sn đất rộng ri của nh bc Phượng, mệ K, sn cha l nơi chng ti chơi bi, căn c, mọi, nhảy dy, bắt tường, đnh xu, đnh đo, tạt lon, chơi con quay. Dọc đường quốc lộ c nhiều khu vườn rộng với những hng ch tu l nơi chng ti chơi tr trốn tm vo buổi tối. Lạ một điều l ti chun v trốn chỗ no cũng c một hai đứa con gi chun v theo. Cho đến by giờ ti vẫn nhớ hương tc của mấy c nng trốn chung một chỗ thời nhỏ dại. By giờ kể lại chuyện xưa, mấy mệ ấy ni dị m, hồi đ người ta ngy thơ, răng m ấy ranh mương rứa h?! Chun v theo m ni người ta ranh mương, lạ thật. C khi cả bọn con trai rủ nhau leo ln thnh hi keo, thả diều, đnh giặc giả nm đất vo nhau, đi hi tri phượng dọc đường gần Ph văn lu, hi đo nh d Hai, bẻ dừa nh bc Gip hay bẻ bắp, đo khoai dưới biền.

Một hm ti lấy dao gọt một ci lỏi trục chỉ bằng gỗ, cắm v lổ trục chỉ một cy đủa tre rồi trau chuốt cho trục chỉ thnh một ci bng vụ (con quay). Ti kiếm một ci que ngắn, cột chắc vo đầu que một sợi dy d. Lm xong ti ra sn quấn dy vo con quay rồi nm v giật mạnh tạo lực qun tnh để con quay quay đều. Chốc chốc, ti lại dng roi dy quất vo con quay vun vt để con quay khng dừng lại m cứ quay hoi. Tiếng quất roi dy nghe vt vt, tiếng dy đập xuống đất nghe cht cht.

B nội ti nghe tiếng roi dy quất con quay, vội chạy ra sn, hốt hoảng ni với ti: Chu v đy, v đy. Ti thất kinh tưởng c chuyện chi nghim trọng xảy ra. Chu dẹp đi, đừng chơi tr đ nữa chu Tr chơi ni vui, răng chu khng được chơi? Chơi như rứa l c lắm! Chơi con quay m c? Chi lạ rứa Mệ? c lắm chu ạ, người ta đ bỏ chạy m mnh cn rượt theo m đnh tr mạng, tội nghiệp lắm. Mệ ti khng nhn thấy đ l một ci con quay v tri v gic m mệ nhn ra một con người khốn khổ no đ đ trốn chạy m cứ bị rượt theo đnh đập tn nhẫn !

 

2. Ngy mai ti ăn chi

O Khm, ở ngoi cửa Chnh Ty, thường đi coi bi dạo. Nhiều người tin ngồi đặt quẻ cho O coi vận hạn. Ba ti lun ni với chng ti Bi ra ma, qut nh ra rc để chỉ ra chuyện bi ton khng đng tin.

Một buổi xế trưa, O Khm gh nh, gặp Ba ti O mời Anh coi một quẻ mở hng, sng ni ế qu. Được, O coi cho tui một quẻ, nếu O ni đng th tui coi tiếp. O Khm mừng. Ba ti đặt tiền quẻ xong hỏi O O ni cho tui biết, ngy qua tui ăn chi, sng ni tui ăn chi v ngy mai tui ăn chi Anh giỡn chi c rứa? Ni lc lc. Anh ăn chi mần răng tui biết!? Sng qua l qu khứ, sng ni l hiện tại, sng mai l tương lai. Gần như rứa m O khng đon được th lm răng tui tin được những chuyện xa hơn? Ni th ni vậy nhưng Ba ti vẫn biếu O Khm tiền đặt quẻ.
O ni Ci anh ni hiện ngụy nờ.

 

3. Bị bắt v xi tiền giả

Lc sinh tiền, ba ti lo chuyện cng kiếng trong họ hng v gia đnh rất đng hong. ng lun chống lại thi m tn dị đoan. Lần no cng ở nh ti, O ti cũng thường mang vo một bộ đồ giấy vng m. Ci mũ, ci d, ci rương, mấy bộ o di khăn đng hay o cổ kiềng, đi giy hạ km theo mấy xấp giấy tiền, giấy vng, giấy bạc (miếng giấy bổi hnh vung c quệt một cht vng, cht bạc ở giữa), đi khi c vng, c xuyến nữa. Như thế gọi l một bộ đồ cng để cho người đ khuất c đủ đồ dng khỏi thiếu thốn, lạnh lẽo. Tất cả đồ hng m đ đều lm bằng nan tre, phất bồi bằng giấy mu xanh đỏ km theo những hoa văn họa tiết chạm đục trn giấy nh kim.

Một hm, O ti mang bộ đồ vng m vo cng ng nội, ba ti giương cy d giấy ln, đẩy mạnh một ci như giương cy d thường dng. Nghe soạt một ci, những nan tre bn trong x toạt tấm giấy mu đen bao bn ngoi chỏng gọng. Cy d hng m biến dạng dm d. Thấy vậy, O ti bật khc ngon lnh v vng vằng bỏ về khng tham dự lễ kỵ nữa. Ba ti phải đến nh xin lỗi xin phải hết hơi O ti mới ngui giận.

Sợ mất lng chị nn ba ti xin lỗi nhưng khi ngồi ring với chng ti, ba ti ni: o quần may đo, đi khi cn mặc khng vừa người. By giờ cn ai đi giy hạ nữa? Ai đội mũ phớt? Ra mốt mới l mốt cũ xếp x hay vất bỏ. By giờ người ta dng vali Samsonite chứ ai dng ci trp, ci rương vung vức cổ lổ sỉ như thế. Ci d mới giương ln đ rch nt lm sao m dng. Ci dương trần thế no th ci m cũng như vậy. By giờ ai dng tiền xu từ thời Minh mạng thng bảo? Tiền giấy đ la cng cả vạn đ? Ở dương gian mnh lm ra một trăm đ la l chảy mu mắt, c m cả vạn đ để cng ng b? Nhảm nh rứa m người ta vẫn lm, vẫn m tn? Khng kho, gửi tiền ni đến cho ng b cha mẹ, mới cầm đi xi th họ đ bị cảnh st nơi đ cng tay v tội xi tiền giả?

 

4. Bia rượu

Buổi chiều khi xong cng việc, ba ti thường ra ngồi trn ci sập k trước tủ hng vải ci qun tạp ha của mẹ ti. ng tm một chai bia cao con cọp c hai chuỗi hoa houblon hai bn, lc đ người ta gọi l chai bia tri thơm, tin rằng chai bia đ l chai bia ngon đặc biệt (mỗi kt chỉ c một chai). Khi no ng cũng ku ti cng ngồi cưa đi chai bia với ng. Ly bia thm một cht đường dậy bọt trở nn đậm đ hơn. Ba ti thường ni: Chỉ nn uống bia chứ đừng nn uống rượu. Bia uống vừa phải th tốt chứ uống để say mm th đ l thuốc độc. Khng ai ni l ng say rượu m đứa con nt cũng thường hay gọi ng gi say rượu chn nam đ chn xiu l thằng say rượu. Uống bia rượu tiền của người ta đi mnh m uống cho cố đến nổi cho ch ăn ch l tham ăn tham uống đng khinh, uống bia rượu tiền của mnh m như vậy đ phung ph m cn hại sứ khỏe.

 

5. Thi n bất cầu bo

Em gi kế t của ti đi sinh, chị n ngồi chờ bn ngoi. Một b mẹ c con sinh phng bn cạnh bắt chuyện. Khi biết em ti l con B Dung, l du ở lng An ninh Hạ, b ấy cầm tay, chảy nước mắt v ni với em gi ti: Mạ con l người nhn hậu v cng. Gia đnh O nợ ơn nợ nghĩa của mạ con khng biết mần răng m trả cho hết. Hồi trước, O tng quẩn, nh lại c việc bi đt phải lấy giấy tờ nh đi vay nng li cao. Tiền m m trả nổi, li mẹ đẻ li con, người ta đến xiết nh, quăng đồ đạc, đuổi cả nh O ra ngoi đường. Mạ con thấy tnh cảnh của O qu thảm mới bỏ tiền ra trả nợ cho O để lấy lại giấy tờ nh v ni l khi m c tiền trả lại mạ con cũng được. Số tiền lớn lắm chứ c phải t ỏi chi m. Mạ con cn cho tiền O để sắm một gnh đậu hủ v vốn xoay để c sinh kế nui gia đnh.

Hỏi Mẹ ti O đ l ai, mẹ ti lng qua chuyện khc v trả lời: Chuyện xưa lắm rồi, Mạ khng nhớ. Mẹ ti c tr nhớ tuyệt vời ti khng snh kịp lm sao mẹ ti khng nhớ chuyện đ được?

 

6. Đốt sổ nợ

Năm 1968, nh chng ti ở phường Ph Thạnh l vng giao tranh c liệt. Dọc con đường Thống nhất, hầu hết nh cửa bị bom đạn ph sập. May mắn l nh ti v ci qun tạp ha của mẹ ti chỉ bị nứt tường v vết mảnh bom đạn trn mi tn v vch nh. Mẹ ti đ qua cơn bạo bệnh v cả nh an lnh trở về nh.

Trong việc mua bn, mẹ ti lm hai cuốn sổ.

Một cuốn sổ ghi nợ, gồm những người mua chịu, mua thiếu tới thng trả. Nhiều người cứ nợ hoi v tng quẩn nhưng mẹ ti vẫn bn tới cho họ. C những người vay tiền với li thấp cũng ghi v sổ đ.

Một cuốn sổ ghi tiền gp ngy. Mỗi ngy người ta gp một số tiền, đến cuối kỳ gp su thng hay một năm, họ nhận lại tiền gp cọng với tiền li. Một kiểu bỏ ống heo m c li.

Thấy lng xm tan hoang, mất nh mất cửa, đời sống b con xm giềng bấp bnh, nh mnh cn như ri l đại phước, mẹ ti đem sổ nợ ra chm lửa đốt, chỉ giữ lại sổ gp của b con m thi.

 

7. Chẳng th cầm tiền cho

Ba ti dặn d chng ti: Cc con cố gắng đừng mượn nợ v trnh cho mượn nợ. Người ta mượn tiền, khng trả được hay khng muốn trả th họ sẽ trnh mặt mnh. Đi nợ th họ giận họ trnh, khng đi th mnh ấm ức. Tốt nhất, khi người ta tng hỏi vay nợ mnh, mnh dư dả th đem tiền cho người ta, đừng cho mượn. Bạn b mượn nợ, thế no cũng mất bạn.

Ti nhiều lần nhẹ dạ thương người m cho người ta mượn tiền. Chẳng ai trả lại. Mất bạn lun.

C một người bạn ch thn, năm 1974 đến nh than với ti l người đẹp của anh ấy lỡ c bầu rồi, by giờ phải tổ chức cưới gấp. Lc đ anh ấy ngho nn năn nỉ ti cho mượn 5 chỉ vng để sắm sanh lễ vật. Vợ ti l người tốt bụng, nghe ti kể hon cảnh của bạn th vui vẻ mở tủ lấy ra cho mượn ngay. Lc vợ khai hoa nở nhụy, anh ấy lại đến mượn 2000 đồng để lo chi ph sinh nở (thời điểm đ 2000 đồng kh lớn). Chng ti cho mượn tiền v cho mượn lun chiếc xe Honda dame để đi lại.

By giờ, anh ấy giu c. C nh cửa khang trang, c vườn rộng hơn ngn mt vung ở mặt tiền con đường đẹp thnh phố, c xe hơi, chơi cy cảnh đầy vườn, mỗi cy vi chục triệu đồng. Từ khi mượn tiền lc dầu si lửa bỏng cho đến by giờ gần 40 năm, anh ấy chẳng bao giờ đề cập đến 5 chỉ vng đầy n tnh như thế! Ti chẳng hề đi nợ nhưng tự hỏi sao người ta khng sợ chuyện ko cy trả nợ nhỉ?

 

8. c qu

Anh Trần l bạn tm giao của ti. Chng ti cng học một kha sư phạm v c sự đồng điệu trong nhiều lnh vực đời sống nn giao tnh thn thiết. Anh ấy qua định cư v đ đậu Tiến sĩ ở Mỹ.

Ngy cuối trong một lần Trần về thăm qu, chng ti đi chơi với nhau. Ti đo anh ấy đến thăm cc anh Trần Tuấn Mẫn v anh Nguyễn văn Nhật ở văn phng bo Văn Ha Phật Gio rồi đi đến ta soạn bo Gic Ngộ. Xế trưa, Trần rủ ti ra một qun ăn ở bờ k sng Si gn, gần đường Trần No, quận 2.

Ngồi dưới tn cy bng rợp bng bn bờ sng, d buổi trưa oi nồng nhưng gần sng nước nn khng kh mt mẻ dễ chịu. Đưa bản thực đơn cho ti, Trần bảo ti gọi mn ăn. Ti thấy dọc đường Phạm ngũ Lo cạnh nh ti c nhiều qun lẩu c ko đng khch. Ti chưa hề ăn nhưng bụng nghĩ thầm khch đng như thế th hẳn mn ăn ngon v hấp dẫn.Ti gọi ci lẩu c ko v nghĩ rằng mn lạ chắc bạn sẽ thch.

Lt sau, người phục vụ bn đem ra một ci l nấu cồn kh v một ci chảo nhm c nước nm sẵn gia vị. Một dĩa bn, dĩa rau mi v măng chua. Trn tay anh ta một ci ti ni lng đựng khoảng mươi con c ko cn sống chen nhau vng vẫy.

Trần ngạc nhin: Ci g đy, ăn cch răng đy? Dạ, cứ như vậy thả v nước si. Cầm bịch c trn tay, Trần tần ngần: Khng phải lm sẵn ? Dạ ăn thế ny mới ngọt nước! Trần quyết định nhanh: By giờ tui khng ăn mn ni, tui gọi mn khc được khng? Hỏi ng chủ bịch c ni gi bao nhiu tui trả. Chng ti gọi một ci lẩu c tht lt, hổ qua thay cho ci lẩu c ko.

Khi người phục vụ đi vo trong, Trần thừ người nhn ra một chỗ xa xăm no đ v buột miệng: c qu.

Ti cũng ngớ người ra v đ từng ăn lẩu c ko lần no đu m biết.

Dạ chn chục ngn. Biết l bịch c ko mươi con m gi đ l qu đắt, nhưng Trần vẫn vui vẻ mc tiền ra trả. Xong, Trần mở ti ni lng thả ngay mấy con c xuống sng. Mấy con c chm xuống rồi quẫy đui ngoi ln mặt nước vng vẫy như ni lời cm ơn. Trần mỉm cười rạng rỡ.
 

L Duy Đon

Si gn, ngy 8/7/2013
 

chn trần

art2all.net