đỗ tư nghĩa

 

 

t m   l ạ i   n ụ   c ư ờ i

 

12. Giận dữ

 

 

 

  

 

Một thiền sinh đến với Bankei v phn nn, Bạch Thầy, con c một tnh kh khng kiềm chế được. Con c thể chữa trị n bằng cch no? Bankei đp: Con c một ci g đ rất kỳ lạ. Hy cho ta xem no. Thiền sinh đp: Ngay by giờ con khng thể cho Thầy xem n được.  Bankei hỏi: Vậy th khi no th con c thể cho ta xem n? Thiền sinh giải thch: N nổi ln một cch đột xuất. Bankei kết luận: Vậy th, chắc hẳn n khng phải l ci bản tnh chn thực của con. Nếu n l bản tnh chn thực, th con c thể cho ta xem bất cứ lc no. Khi con ra đời, con khng c n, v bố mẹ con khng trao n cho con. Hy suy nghĩ kỹ về điều đ.

Thiền truyện

 

 

Trong trầm cảm,  c thể ta cảm thấy mnh bệnh theo nghĩa đen v sn hận: giận chnh mnh bị kẹt trong trầm cảm, giận chnh cơn trầm cảm, giận những ai khng thể gip ta, hay dường như khng hiểu ta. Hoặc, tm hồn ta c thể được đổ đầy bởi một cơn giận, n bay lơ lửng tự do, khng bị gắn vo một sự vật hay tưởng đặc th no.

Nhiều khi giận dữ c thể l cảm nhận trổi bật của ta trong trầm cảm. Đi khi cơn giận trở thnh bản chất cơn trầm cảm đặc th của ta. Nhưng c thể l ta khng xem nỗi buồn hay nỗi phiền muộn l những cảm xc c thể chấp nhận, do vậy, ta tự cho php mnh chỉ cảm nhận đơn thuần cơn giận m thi.

Trong những lời dạy của đạo Phật, sn hận được xem như l một trong tam độc,  cng với tham lam v si m. Trong trầm cảm, sn hận dường như thực sự đầu độc thn v tm ta v dường như ta khng thể tc động đến n hay kiểm sot được n.

Trầm cảm cho php ta thấy sn hận trong ci điều kiện trần trụi của n; thấy rằng ta vừa bị n xua đuổi, vừa bị li ko về pha n. Ta c thể bị li về pha n như l một sự thay thế cho nỗi buồn m ta cảm nhận, v như l một thuốc giải độc (antidote) cho ci cảm thức về sự v vọng v bất lực (powerlessness) của mnh.

Sn hận củng cố cảm thức của ta về một tự ng một tự ng m ta cảm thấy l quan trọng v phải được bảo vệ. Phần lớn nỗi sn hận của ta tun chảy từ bản ng ny, nhất l khi ta cảm thấy rằng n đang bị đe doạ hay bị tảng lờ. Việc xem xt những tưởng v những cảm xc vốn nằm bn dưới (underlie) nỗi sn hận của ta c thể ni cho ta biết ci nơi m sn hận khởi pht. Điều ny c thể gip nới lỏng ci vng cương tỏa của sn hận trn chng ta.

Nhưng trước khi ta nhn vo ci nằm bn dưới n, thật hữu ch nếu nhn vo chnh nỗi sn hận trong trạng thi trần trụi của n. Khi ta nhn một cch v tư vo sn hận, ta thấy rằng n l một năng lượng. Khi ta giận dữ, mặc d ta cảm thấy khng thoải mi, ta c thể cảm thấy mnh được tiếp thm sức mạnh. Ci li cuốn của sn hận nằm ở chỗ n tạo ra sức mạnh, nhất l khi, trong cơn trầm cảm của mnh, ta đang cảm thấy bất lực v v nghĩa. Sn hận c thể thắng lướt cảm thức của ta về nỗi sợ v nỗi buồn, c thể tạo ra nhiệt lượng tại nơi m dường như khng c sự sống.

Bởi vậy, c 2 vấn  đề với sn hận: ta c thể cảm thấy khng thoải mi với n, v c thể cố chạy khỏi n; tuy thế, ta cũng c thể cảm thấy bị li ko về n, v cố giữ cho ci nhiệt lượng của n tiếp tục chy.

Nếu để mặc cho sn hận tự tung tự tc, sẽ xảy ra nhiều ci khng tốt. Sn hận t mu tất cả tưởng v cảm xc (feelings) của ta v xc lập những cch đp ứng m gy ra đau khổ. Sn hận cũng c thể khiến cho ta nổi đin (lash out) v gy hại cho kẻ khc.

Mặc d vậy, ta sẽ thấy rằng nếu ta cố nhổ rễ (eradicate) sn hận, th ta chỉ chuốc thm nhiều sn hận. Rồi sn hận của ta sẽ tự nhin bng ln hơn l tắt ngm.

Tuy nhin, ta c một lựa chọn khc. Ta c thể gặp gỡ sn hận của mnh với sự ch yu thương, như đang xử tr với sự hờn dỗi của một đứa trẻ nhỏ, để thấy xuyn qua n v (thấy) ci nằm bn dưới n. Thay v cố giết chết sn hận, ta c thể tiếp cận n với sự bất bạo động v tnh yu.

Chng ta c thể bắt đầu bằng cch nhận biết khi no sn hận c mặt, v n tc động như thế no đến tưởng v hnh động của ta. Khi ta nhn vo sn hận một cch trầm tĩnh v trực tiếp, ta lấy đi ci nền mng của n, do vậy n khng (thể) trụ lại lu di, nhưng khởi ln v biến đi m ta khng bị dnh vo n. Ta cho php sn hận của mnh đến v đi, hơn l chụp bắt n, đảo đi đảo lại v lm cho n chy bng ln bằng cch đổ thm dầu vo lửa.

Chnh l do bị dnh mắc vo sn hận, m sự kh khăn khởi ln cho chng ta. Sư Trưởng Shunryu Suzuki đ một lần ni về thiền định : Bạn c thể để cho những tưởng của bạn đến với tm bạn chỉ đừng mời chng lưu lại uống tr. Với sn hận của mnh, ta c thể lm tương tự. Ta c thể để cho n đến v đi, nhưng khng tạo ra một mi trường nơi m n cảm thấy được mời lưu lại. Ta c thể xử l một cch từ bi với nỗi sợ hi nằm bn dưới, m ta cảm thấy. Ta cũng c thể nắm lấy ci năng lượng của sn hận, m chắc hẳn l một ci m ta rất cần trong trầm cảm, v hướng n về pha hnh động tch cực cho sự chữa trị.

Sn hận c thể l một ci que d mạch nước dẫn ta đến những nỗi sợ hi của mnh, nhưng n cũng dẫn đến những tnh huống m c thể đi hỏi hnh động của ta. Khng phải bao giờ n cũng l v căn cứ (baseless). Khng cần phải trốn trnh n, đẩy n đi, hay xem n như l v dụng. Đng hơn, n c thể cung cấp cho ta năng lượng, sự quyết tm, v sự sng tỏ để đp ứng một cch thch hợp với bất cứ ci g m ta thấy chnh mnh bị rơi vo.

 

 

KHM PH THM: 

Hy ngồi lặng yn, theo di hơi thở.

Hy bắt đầu quan st những tưởng của bạn. Nếu những tưởng sn hận c mặt, hy nhận diện chng như l sn hận, v theo di chng m khng can thiệp vo chng.

Trong khi sn hận c mặt, ci g xảy ra cho tư duy của bạn ? Những tưởng của bạn đến nhanh hơn, hay tm của bạn cảm thấy bị kch động (agitated) ?

Những cảm gic trong thn bạn l g, khi sn hận c mặt ? Hơi thở bạn dồn dập, hay trở nn nng cạn hơn ? Bạn cảm thấy nng hay lạnh ở một nơi no đ trong thn bạn ?

Bạn nghĩ như thế no về nỗi sn hận ny ? Những cảm gic v tưởng no đi km với n?  Bạn c cảm thấy kh chịu ? Trn đầy năng lượng (Energized) ? Bạn c cảm thấy một thi thc (impulse) muốn dnh lu với sn hận v giữ cho n tiếp tục ? Hay bạn muốn loại trừ n ? Hy chỉ đơn thuần quan st những phản ứng của bạn, m khng bị cuốn theo chng.? Ci g xảy ra cho sn hận nếu bạn chỉ đơn thuần quan st n? N c cn lưu lại ? Trở nn mạnh mẽ hơn ?  Hay n phai dần đi ?

Hy tập trung một lần nữa trn hơi thở của bạn. Trong khi bạn theo di hơi thở của mnh, ci g xảy ra cho sn hận của bạn? Ci g xảy ra cho những cảm gic trong thn bạn ? Hy tiếp tục bao lu m bạn cảm thấy thoải mi.

 

* * * * * * * * *

 

Hy tạm ngừng lại giữa cơn giận, hy an tr trong hơi thở của bạn trong một khoảnh khắc. Hy đặc biệt ch đến những tưởng của bạn.  Những tưởng no gy ra sn hận ?

Bạn c thể nhn hay thuyết minh ci tnh huống trong một cch khc ? Lm như vậy c thay đổi cơn giận của bạn khng ?

Bạn c mong muốn tiếp tục giận khng ? N cho cảm gic như thế no nếu bạn thay đổi ci cường độ phản ứng của bạn ? Thay v giận dữ, bạn c thể đp ứng với tnh huống bằng một cch khc, sử dụng năng lượng vo một một hnh động khc?

 

 


 

Bạn đọc c thể tham khảo thm cuốn GIẬN của Thiền Sư Nhất Hạnh. NXB Văn Ha Si Gn. 2007. (ND).

             

trở về mục lục:

tm lại nụ cười

 

 

trang đỗ tư nghĩa

chn trần

art2all.net