Trần Ngọc Bảo

 

pha đgt nhại (tiếng nói của một vùng): Chưởi cha không bằng pha tiếng.

phá rào ng nhảy xuống nước tắm (làng An Truyền): Chiều mô cũng rứa, đi học về là tụi hắn, tụ tập phá rào.

phách tấu phách tán ng phách tấu, phách lác: Đi ăn, đi làm đi! Đừng ở đó mà nói phách tấu phách tán nữa.     

phái dt toa thuốc (N) đơn thuốc (B): Bác sĩ khám rồi có cho phái không con?

 

Pháp lam Huế

Pháp lam sản phẩm bằng đồ đồng tráng men. Đây là một công nghệ chế tác đồ trang trí mỹ thuật có nguồn gốc từ nước Pháp, được truyền qua Trung Quốc khoảng thế kỷ thứ 17 và sang Việt Nam khoảng 1827 dưới thời vua Minh Mạng và tồn tại đến đầu thế kỷ thứ 20 th́ thất truyền. Những đồ pháp lam dùng trong cung hoặc là đồ kư kiểu, đặt làm tại Trung quốc hoặc do Pháp lam tượng cục chế tác. Pháp lam được dùng trong ba loại h́nh như sau: trang trí ngoại thất cung điện, thí dụ phường môn, bờ nóc, bờ quyết ở điện Thái Ḥa, các lăng vua Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức, v.v.; trang trí nội thất trong các bức hoành phi, liễn đối, b́nh, chóe,v.v.; trang trí đồ tế tự và gia dụng như lư hương, quả bồng, cơi trầu, hộp mứt, tô, chén, v.v. Di sản đồ pháp lam Huế c̣n rất phong phú. Các nghệ nhân ở Huế cũng đă thành công bước đầu trong việc khôi phục một phần nghề truyền thống này, đó là vẽ trên nền men, phục vụ cho việc phục chế các tác phẩm mỹ thuật cung đ́nh.

phay pháy trgt ngay ngáy: Có việc th́ lo phay pháy, không có việc th́ ngáy pho pho. (tục ngữ)

phẩm phục dt (cung đ́nh) áo của các quan, khác nhau tùy theo phẩm hàm.

phẩm sơn dt (cung đ́nh) tấm bia nhỏ ở sân chầu để hướng dẫn các quan đứng theo thứ bậc

phân đgt tâm sự; tŕnh bày:

   Đêm khuya nguyệt lặn sao dời,

   Xin chàng bớt giấc nghe lời thiếp phân. (ca dao)

phân áo rẽ bâu đgt (nói về vợ chồng) chia tay: Sống với nhau có hai mặt con rồi mà chừ anh đ̣i phân áo rẽ bâu th́ tui c̣n biết làm răng đây trời?

phân phô Nh phân

   Kể từ ngày anh Hán em Hồ,

Đêm năm canh cứ thương t́nh một chắc, biết phân phô với ai chừ? (ḥ)

Buổi mai bước chân xuống đ̣,

Em cầm lấy mái chèo, chèo kêu eo éo,

Nhớ đến bạn lành ruột héo gan khô.

Răng chừ Hán lại gặp Hồ,

Chàng mà gặp thiếp phân phô đôi lời. (ḥ)

phấn nụ loại phấn thoa mặt các bà, thoạt đầu dành cho hoàng hậu và các cung phi, sau đó truyền ra ngoài. Phấn được sản xuất tại Huế, làm bằng nhũ thạch cao Trung Quốc trộn với 10 vị thuốc Bắc, có dạng một cái nụ hoa, phía trên là một núm để cầm và phía dưới có đáy phẳng để xoa lên da. Phấn có màu trắng hoặc màu hồng và màu cánh sen. Hiện nay nghề làm phấn nụ vẫn c̣n được duy tŕ ở một gia đ́nh ở số 22 đường Tô Hiến Thành.

phất phưởng trgt thoang thoảng: Tui nghe có mùi nước hoa phất phưởng trong pḥng. Ai mới vô đây rứa hè?

phẻ đgt (biến âm) vẻ; xắn cá để tách phần thịt ra khỏi xương: Từ từ để ba phẻ cho mà ăn cả mắc xương chừ.

phẹc (+N) đgt (biến âm) phẹt; bĩnh ra quần (khi đi lỏng): Cái thằng ni ăn trúng cái chi mà phẹc ra quần ri hè?

pheo dt tre: Nhà ôn tui nghèo lắm chỉ làm bằng tre pheo.

phết (+N) dt 1. dấu phẩy: Răng cả đoạn văn mà không có dấu chấm dấu phết chi cả ri ?

2. dụng cụ đan bằng tre để đập ruồi: Con cầm cái phết ra đây, ruồi mà bay tới gần là đập liền nghe !

phiêu (+N) tt không chắc chắn. Làm ăn kiểu nớ ngó bộ phiêu lắm.

phỉnh đgt lừa: Chị mà ra buôn bán dễ bị người ta phỉnh lắm.

pḥng long dt thời gian kiêng cữ của người mới sinh con chưa đầy tháng.

phóng đăng đgt (gốc Hán) thả đèn trên sông vào dịp lễ hội, như Phật Đản.

phỏng (+N) tt bỏng (B): Con ngồi xê ra một chút cả dầu văng trúng tay phỏng đó con nờ!

phô đgt khoe:

   Có vàng, vàng nỏ hay phô,

   Có con con nói trầm trồ mẹ nghe.(ca dao)

phổ đgt vỗ: Ra vườn phổ mít coi có trái mô chín khôn.

   dt 1. (Phật Giáo) tổ chức của các tín đồ Phật Giáo trong một địa phương, cùng nhau tu tập, tụng kinh ở một ngôi chùa và đóng góp xây dựng, trùng tu ngôi chùa ấy, ngày nay gọi là khuôn hội. 2. tổ chức phường hội của những người làm cùng nghề như phổ cẩm tú là phổ của thợ thêu.

phở đất đgt. vỡ đất : Tuần tới là phải lo phở đất để chuẩn bị làm mùa rồi đó con !

phở gỗ dt phong tục cúng tổ nghề mộc và người thợ cả bào những lát đầu tiên trước khi nhóm thợ bắt đầu làm phần mộc của một ngôi nhà.

phơi đgt ngủ (đối với trẻ con): Đêm cày ngày phơi (tục ngữ: chỉ thói quen của một số trẻ: ban đêm th́ thức chơi hoặc khóc, ban ngày th́ ngủ).

phủ dt 1. đơn vị hành chính có qui mô khác nhau tùy thời kỳ lịch sử. 2. nhà của quan trấn thủ, của hoàng tử hay công chúa.X dinh, Thuận Hóa, Thừa Thiên.

phượng ta dt (thv) là loài cây bụi (tiểu mộc), cao khoảng 3m, cũng thuộc họ Delonix regia, nhưng thuộc chi   Caesalpinia pulcherrima (danh pháp khoa học trước đây gọi là Poinciana pulcherrima), c̣n gọi là phượng vàng hay điệp ta, điệp cúng (N). Tiếng Trung Quốc gọi là hoàng hồ điệp, phiên hồ điệp, kim phượng hoa, khổng tước hoa. Hoa phượng ta có màu vàng, có khi cũng có màu da cam, đỏ, và ra hoa 5 cánh từng chùm quanh năm. Do đó, ở Huế và ở miền Nam, người ta thường trồng phượng trong vườn để hái hoa cúng.  X trang

phượng tím dt (thv) là loài cây thân mộc lớn, cao 10m-15m, có lá giống như phượng vỹ, tên khoa học là Jacaranda mimosifolia (hoặc Jacaranda acutifolia) thuộc họ chùm ớt Bignoniaceae. Nhưng hoa phượng tím lại khác phượng đỏ v́ có dạng loa kèn, màu tím, cánh hoa rất mỏng. Phượng tím có nguồn gốc từ Nam Mỹ, được du nhập vào Đà Lạt trong thập niên 1970. Nay đă được di thực về Huế và trồng trên con đường ở giữa trường Quốc Học và Hai Bà Trưng (Đồng Khánh).

phượng vỹ dt (thv) có khi được viết là phượng vĩ, là loài cây thân mộc (đại mộc), c̣n gọi là xoan tây (B), hoa nắng, điệp (N), tên khoa học là Delonix legia, họ Fabaceae, tên Trung Quốc là phượng hoàng mộc,  là loài cây thân thương với tuổi học tṛ, nở hoa màu đỏ rực rỡ vào mùa hè, báo hiệu mùa chia tay. Phượng ở Huế được trồng trong sân trường như Đồng Khánh, Quốc Học, và nhiều đường phố như Lê Lợi, Ngô Quyền, Đoàn Thị Điểm (đường phượng bay), v.v.

phượng vỹ hoa vàng dt (thv) loài cây cùng họ vang Caesalpiniaceae và cùng chi Delonix với phượng vỹ hoa đỏ, với tên loài là Delonix elata (L.) Gamble. Loài cây này được vị sư trụ tŕ chùa Huyền Không mang về từ Myanmar năm 2000 trồng 4 cây ở chùa Huyền Không Hạ, và cây bắt đầu ra hoa từ năm 2006. Chùa Huyền Không Sơn Thượng cũng có 3 cây. Đây là giống cây đẹp và độc đáo.

 

 

TRỞ VỀ MỤC LỤC

 

 

art2all.net