HOÀNG THỊ BÍCH HÀ

 

 

KHÚC HÁT T̀NH RƠI

 

            Một chiều đầu đông trên đất nước Singapore tôi được đọc bài thơ Khúc hát t́nh rơi của tác giả Ca Dao. Là một bài ca buồn được viết ra bởi một tấm ḷng thương cảm đầy tâm huyết của tác giả tặng người chị gái thân yêu của ḿnh. Tôi đă lặng đi v́ xúc động với nhiều phức cảm: ngậm ngùi, xót xa và cũng tràn đầy niềm kính trọng, ngưỡng mộ một tấm chân t́nh chung thủy sắt son, ḷng cao thượng, đức hy sinh của nhân vật trữ t́nh trong bài thơ.


Tựa đề bài thơ "Khúc hát t́nh rơi" mới bốn chữ thôi đă làm tim ta đau nhói. "T́nh rơi" dự báo một mối t́nh dang dở chia ly, một hạnh phúc không lấy làm trọn vẹn. Trước hết có lẽ là do cuộc chiến. Kẻ ở người đi. Chị (nhân vật trữ t́nh trong thơ) đă từng có một cuộc hôn nhân hạnh phúc với người chồng thân yêu và đứa con là kết quả của t́nh yêu đó. Nếu không có cuộc chiến có lẽ giờ này anh chị vẫn hạnh phúc bên nhau cùng với con thơ. Nhưng anh đă chọn đi về phương trời khác để lại chị và đứa con trong nỗi mong nhớ ngút ngàn với hy vọng đợi chờ ngày sum họp gia đ́nh. Nhưng điều đó đă không xảy ra. Bởi v́ một lần tiễn đưa là một lần ly biệt. Tôi liên tưởng đến hoàn cảnh trong Chinh phụ ngâm: chồng ra chiến trận vợ ở nhà ṿ vơ ngóng trông:


"Rèm thưa ḷng năo trăng tàn bóng
Gối lạnh châu tràn quốc gọi canh"
( Thái Thuận)


Nhưng mà người chinh phụ chờ chồng không trở lại bởi v́ chiến tranh khắc nghiệt quá! Và người chinh phu đă nằm lại nơi chiến trường nên cảnh đoàn viên đời thực không thể xảy ra. Người thiếu phụ vẫn có quyền sống với giấc mơ của ḿnh. Anh vẫn là của riêng chị mà thôi dẫu anh không c̣n nữa! Nhưng ở đây nỗi đau xé ḷng và bất hạnh của nhân vật trữ t́nh trong thơ có lẽ nằm ngoài sức chịu đựng của những người phụ nữ b́nh thường. Người ấy của chị đă rẽ về hướng khác. Niềm thương nhớ mong chờ đă trở nên vô nghĩa:

 

"T́m đâu nắng giữa hư không
Nghe ̣a bong bóng phiến ḷng mưa rơi"


Những tháng ngày hạnh phúc của một thời quá văng bây giờ biết c̣n đâu? Muốn t́m lại ánh nắng vàng tươi của một thời tuổi trẻ với t́nh yêu hạnh phúc hôn nhân. Biết t́m đâu bây giờ giữa mênh mông hư ảo. Chỉ có tiếng ḷng nghe chan chứa mưa rơi. Chỉ c̣n những giọt nước mắt như những giọt mưa của phiền muộn tái tê trong cơi ḷng băng giá:


"T́m đâu cánh nhạn mù khơi
T́m đâu mộng cũ một thời nhớ thương"


Cánh nhạn đă bay vào cơi mịt mù xa xăm dâu bể. Làm sao có thể t́m lại được! Cũng như không thể nào t́m lại được giấc mơ ngày cũ mà cả một đời ôm ấp nhớ thương.


"Thuyền trôi ḍng biển mịt mùng
Thuyền trôi sương khói ngh́n trùng bể dâu
Gió lay nắn nửa cung sầu
Hương thừa gửi lại niềm đau riêng chiều".


"Cánh nhạn", "thuyền" là một ẩn dụ để chỉ một h́nh bóng mà một thời từng là niềm hạnh phúc của chị, là lẽ sống là niềm vui là chỗ dựa tinh thần là bờ vai ấm áp của hai mẹ con chị. Nhưng giờ đây thuyền đă xa xăm trong cơi biển mịt mùng giữa ngh́n trùng dâu bể không thể nắm bắt được, không thể nh́n thấy chỉ mường tượng qua màn sương mờ ảo trong nỗi nhớ niềm thương. Giữa bộn bề cuộc sống người thiếu phụ tuổi xuân c̣n đang độ phải gánh vác hai vai thay chồng chăm sóc nuôi dạy con thơ và báo đáp ân t́nh của nội ngoại hai bên trong nỗi sầu muộn lắt lay. Một ḿnh ôm lấy niềm đau không tả xiết.


Khổ thơ tiếp theo là sự cam chịu của một số phận không c̣n lựa chọn nào khác, chỉ c̣n một ḿnh xót xa với nỗi cô đơn và nỗi đau của chính ḿnh và chỉ một ḿnh gánh vác.


"Gơ hồn nghiêng giữa hắt hiu
Gơ hồn khúc hát cô liêu đêm trầm"


Giữa nỗi niềm cô quạnh hắt hiu nghe hồn ḿnh chênh chao với tiếng ḷng cô lẻ. Trong những tháng ngày buồn năo nuột, khi hoàng hôn buông xuống màn đêm đen đặc quánh vây quanh th́ nỗi niềm đơn côi lại càng bi thiết:


"Căng dây gơ khúc trăm năm
Ḱa đêm nguyệt lạnh âm thầm giấc mơ"


"Căng dây" là một động từ. Tác giả đă dùng nó thật đắt. Qua động từ "căng dây" cho thấy những phẩm chất tiêu biểu của người phụ nữ Việt Nam: chịu thương chịu khó, đảm đang để vun vén xây đắp hạnh phúc gia đ́nh. Chị đă làm tṛn bổn phận của dâu hiền vợ đảm, chăm lo vuông tṛn nuôi dạy con cái để làm sao cho hạnh phúc trăm năm thật viên măn. Nhưng rồi mọi cố gắng không được như ước muốn để rồi đêm từng đêm chỉ thấy ánh trăng tan lạnh lẽo trong tâm tưởng. Tất cả những ǵ tốt đẹp của buổi ban đầu đă qua không bao giờ trở về thực tại. Hạnh phúc đă vuột khỏi tầm tay của chị.


"T́nh ơi !Ngơ ngác vần thơ
T́nh ơi! Vỗ giấc đêm trơ phím đàn
T́nh ơi! Lỡ nhịp song lang
T́nh ơi! Lỡ nhịp ngỡ ngàng dây buông"


Khổ thơ này tác giả dùng câu cảm thán "T́nh ơi!" và nghệ thuật dùng điệp từ điệp ngữ có giá trị biểu đạt rất cao. Tiếng gọi "T́nh ơi" như xoáy vào tâm can người đọc. Có nỗi đau nào hơn thế!


C̣n ǵ nữa đâu! Gọi tên mối t́nh phu thê lần cuối. Cuộc t́nh lẽ ra thật đẹp thật vuông tṛn nhưng giờ đây t́nh c̣n đâu nữa t́nh ơi! Tác giả để cho nhân vật trữ t́nh thảng thốt cất tiếng gọi một lần cuối. Cũng là lần cuối cho một nỗi đau của lỡ làng duyên nợ. T́nh yêu, t́nh chồng vợ đă mặn nồng hương lửa bây giờ ngơ ngác giữa chợ đời đen bạc, ngơ ngác giữa vần thơ. Tuổi xuân từng ngày trôi đi trong cái lạnh lẽo cô liêu của đêm tàn nguyệt tận, hoang phí những tháng ngày tuổi trẻ dạt dào nhựa sống với khát vọng hạnh phúc. Gần cả cuộc đời phải lẻ loi trong chăn đơn gối chiếc bởi v́ duyên phận đă chia thành hai lối. Ở một nơi nào đó người thương của chị đang hạnh phúc trong một mái ấm khác. Không c̣n ǵ níu kéo th́ đành "ngỡ ngàng" buông bỏ dây oan. Có ai đó đă nói rằng "Tu là cơi phúc t́nh là dây oan". Th́ thôi sau bao nhiêu năm tháng đằng đẵng nhớ thương mong ngóng đợi chờ với hy vọng hạnh phúc sẽ trở về nhưng điều đó không thể xảy ra. Đành phải chấp nhận một thực tế đau ḷng: nhịp cầu duyên đă lỡ. Đứa con là núm ruột của chị là nguồn an ủi là điểm tựa tinh thần duy nhất, chị nuốt lệ vào ḷng chấp nhận xa con v́ tương lai phía trước của con, để con trở về bên ba mà không có mẹ. Khi tuổi già bóng xế " tuổi son nhạt phấn phai đào"( Nguyễn Bính) không c̣n lựa chọn nào hơn là về " ẩn bóng trăng suông":


"Thôi về ẩn bóng trăng suông". Ḷng tự nhũ ḷng thôi những đợi trông. Cả một trời kỷ niệm với ân t́nh ngày đó xin cất giữ trong miền kư ức của " hiên ḷng" quạnh quẽ:


"Thôi về ẩn bóng trăng suông
Thôi về, má phấn nḥe loan giấc nồng
Thôi về, thôi những đợi trông
Thôi về, cất giữ hiên ḷng tịch không.

Thôi th́ thôi, cơi trăm năm
Thinh không điệu gió gọi thầm đêm sâu
Th́ thôi mảnh nguyệt phai màu
Th́ thôi phím lệch xẻ sầu buông trôi...

Ḱa thôi xuân đă nhạt rồi!


Sau cả một cuộc đời mỏi ṃn chờ đợi tuổi xuân c̣n đâu nữa, chỉ c̣n lại nỗi đau với tuổi già hiu quạnh, một ḿnh đối diện với bệnh tật.


Bài thơ khép lại, lời hết rồi mà ư vẫn vô cùng. Người đọc cũng quặn thắt ḷng với một nỗi niềm bùi ngùi thương cảm. Xin gửi tới chị niềm đồng cảm sâu sắc, ḷng yêu kính ngưỡng mộ một con người bằng xương bằng thịt, đức hạnh, chung thủy sắt son, sự hy sinh cao thượng. "Khúc hát t́nh rơi" thể hiện phong cách nghệ thuật của nhà thơ Ca Dao trong ngôn từ, h́nh ảnh và dạt dào về cảm xúc. Cũng là một tấm ḷng chan chứa yêu thương của người em đối với chị, là những giọt nước mắt cảm thông vỗ về an ủi, thấu hiểu đến tận cùng nỗi đau của chị ḿnh.


Bằng bút pháp ước lệ tượng trưng gợi nhiều hơn tả, dùng nghệ thuật ẩn dụ, cảm thán, điệp từ, điệp ngữ rất thành công, bài thơ giàu nhạc tính, ngôn ngữ trong sáng hiện đại viết theo thể lục bát truyền thống. Kết cấu thanh vần khéo léo, nền nă chỉn chu, tinh tế, gieo vào ḷng độc giả âm hưởng ngậm ngùi da diết đến nao ḷng.


"Khúc hát t́nh rơi" đă chạm đến trái tim tôi, trái tim của bạn đọc. Xin trân trọng cảm ơn một tấm ḷng, một ư thơ nói hộ tiếng ḷng một con người.

Novena, Singapore 06/12/2019
Hoàng Thị Bích Hà


Kính mời bạn đọc thưởng thức trọn vẹn văn bản bài thơ.


Khúc Hát T́nh Rơi
(Tặng chị cả thân yêu của tôi)

T́m đâu nắng giữa hư không
Nghe ̣a bong bóng phiến ḷng mưa rơi
T́m đâu cánh nhạn mù khơi
T́m đâu mộng cũ. Một đời nhớ nhung!

Thuyền trôi ḍng biển mịt mùng
Thuyền trôi sương khói ngh́n trùng bể dâu
Gió lay nắn nửa cung sầu
Hương thừa gửi lại niềm đau riêng chiều

Gơ hồn nghiêng giữa hắt hiu
Gơ hồn khúc hát cô liêu đêm trầm
Căng dây gơ khúc trăm năm
Ḱa đêm nguyệt lạnh âm thầm giấc mơ

T́nh ơi! Ngơ ngác vần thơ
T́nh ơi! Vỗ giấc đêm trơ phím đàn
T́nh ơi! Lỡ nhịp song lang
T́nh ơi! Lỡ nhịp! Ngỡ ngàng dây buông

Thôi về, ẩn bóng trăng suông
Thôi về, má phấn nḥe loang giấc hồng
Thôi về, thôi những đợi trông
Thôi về, cất giữ hiên ḷng tịch câm

Thôi th́ thôi, cơi trăm năm
Thinh không điệu gió gọi thầm đêm sâu
Th́ thôi, mảnh nguyệt phai màu
Th́ thôi, phím lệch xẻ sầu buông trôi...

Ḱa thôi, xuân đă nhạt rồi!


Ca Dao


 

 

 

art2all. net