NGUYỄN AN B̀NH
 

CHÉN NGỌC TRƯƠNG CHI

 


 

Nợ t́nh chưa trả cho ai
Khối t́nh mang xuống tuyền đài chưa tan.

(Truyện Kiều-Nguyễn Du)

          Ngày mùng một và ngày rằm mỗi tháng, bao giờ trường học của quan tư đồ Vương Doăn cũng tấp nập môn sinh, v́ đây là những ngày b́nh văn thường kỳ. Tháng th́ b́nh thơ, khi th́ văn, phú, tế, biểu, đối…. Tất cả các loại văn cần thiết trong thi cử điều được quan tư đồ ra đề để các môn sinh rèn tập và chuẩn bị từ trước đến đợt b́nh văn đem ra thi thố và luận bàn. Quan tư đồ từng giữ chức vụ cao trong triều và từng là thầy dạy của đương kim hoàng thượng bây giờ. Nên khi ông cáo lăo từ quan về mở trường dạy học th́ từ các bậc công hầu khanh tướng trong triều cho đến các gia đ́nh giàu có đều mong muốn gởi gấm con cháu của ḿnh đến học cùng ông để có thể nên danh nên phận sau nầy. Ông dạy rất nghiêm minh và cẩn trọng không hề thiên vị một môn sinh nào dù đó là con của quan to chức trọng hay con của hoàng thân quốc thích đi chăng nữa, nhiều học tṛ ông đỗ đạt cao và có danh phận trong triều. Trước ngày b́nh văn ông đều yêu cầu các môn sinh nộp quyển để ông chấm qua đó ông chọn chừng năm quyển được ông phê ưu đem ra b́nh và chính tác giả của những quyền đó phải đọc cho các bạn đồng môn nghe và lắng nghe lời những nhận định cũng như giải đáp những vướng mắc của các môn sinh khác.

Lần nào cũng thế, trong năm quyển được chọn bao giờ cũng có quyển của con trai quan ngự sử Trương Học Phi. Không phải quan tư đồ vị nể người môn sinh ấy là con quan ngự sử, bạn thân của ông mà là tài học của chàng trai mười sáu tuổi ấy thật nổi trội, văn chương lưu loát, lập luận sắc sảo mà lời b́nh văn th́ thật hấp dẫn, lôi cuốn. Trương Chi đối đáp rất linh hoạt, đầy sức thuyết phục. Nhiều bạn đồng môn ganh với tài học của chàng t́m mọi sơ hở trong bài văn để đặt câu hỏi nhằm bắt bí, hạ thấp chàng đều thất bại. Quan tư đồ đặt nhiều kỳ vọng vào người học tṛ yêu quí của ḿnh trong kỳ thi năm nay sẽ chiếm bảng vàng đem lại vẻ vang cho ông và gia đ́nh quan ngự sử. Nhưng một tai họa khốc liệt xảy ra đă làm đảo lộn những dự tính tốt đẹp đó, một trận hỏa hoạn cực lớn đă thiêu rụi cả ngôi nhà của quan ngự sử, già trẻ lớn bé không một ai sống sót chỉ trừ Trương Chi. Dân chúng quanh vùng không hiểu v́ sao ngọn lửa lại lan nhanh đến thế, có người cho rằng trời cao không có mắt nên tai họa đổ xuống gia đ́nh một viên quan thanh liêm, chính trực, có người hiểu chuyện, chép miệng than: Đời nào cũng thế, bọn tham quan ô lại đầy rẫy, chống lại nó, nó mà không chết th́ ḿnh phải chết thôi. V́ cách đây không lâu quan ngự sử đă dâng sớ lên vua xin trị tội bảy kẻ nịnh thần, tham quan nhất là sau vụ vỡ đê ở sông Nhĩ Hà, bọn chúng đă ăn xén vật tư, kê khống ngày công nhân lực để bỏ túi riêng, chia nhau làm giàu gây nên hậu quả nghiêm trọng khôn lường làm khổ lê dân bá tánh.

Nghi án về vụ phóng hỏa giết người nhà quan ngự sử không đi đến đâu v́ triều đ́nh không t́m được chứng cứ hay kẻ gian hùng đă xóa sạch mọi dấu vết, thế lực quá mạnh chăng th́ không ai biết, cuối cùng theo thời gian cũng trôi vào quên lăng. Chỉ tội cho Trương Chi, mặc dù thoát chết trong cơn hỏa hoạn khủng khiếp đó, nhưng khuôn mặt thanh tú của chàng hầu như bị hủy hoại hoàn toàn, cũng may đôi mắt và thanh âm không bị hư tổn. Trương Chi được người chú ruột đem về nhà chăm sóc, nuôi dưỡng gần một bến sông. Ông nầy làm nghề chèo đ̣, đánh cá trên sông để sinh sống qua ngày. Sau mấy tháng chữa trị th́ Trương Chi cũng b́nh phục nhưng gương mặt không c̣n lành lặn như xưa, nó biến dạng đến nỗi chàng không c̣n muốn nh́n vào gương nữa. Để khỏi làm người khác hoảng sợ v́ gương mặt dị dạng của ḿnh, Trương Chi luôn đội chiếc nón rộng vành kéo sụp xuống, phía trước mặt được che thêm một miếng vải mỏng sậm màu che khuất đi phần da mặt bị kéo nhúm lại v́ bỏng. Rồi người chú cũng qua đời, Trương Chi trở thành người lái đ̣, đánh cá trên sông từ đấy.

Làm bạn với chàng từ nay là con đ̣, hằng ngày lênh đênh trên sông nước để mưu sinh, nỗi cô đơn buồn tủi với thân phận đắng cay nghiệt ngă Trương Chi chỉ c̣n biết gởi gấm qua tiếng sáo, giọng hát của ḿnh. May mắn ngọn lửa đă không lấy mất những ǵ c̣n lại của chàng. Tiếng sáo vẫn du dương, đằm thắm, giọng hát vẫn mượt mà, trôi chảy, có khác chăng là giờ đây nó chất chứa nỗi buồn nhiều hơn vui và cũng từ đây trên bến sông nầy người ta quen dần với một anh ngư phủ có tiếng sáo và giọng hát tài hoa làm say đắm ḷng người. Từ nay chuyện thi cử, danh hoa phú quí không c̣n vướng bận ḷng chàng, nó chỉ là những bọt sóng đầu ghềnh mà thôi.

Trên bến sông nầy có một dinh thự của viên quan thượng thư bộ h́nh Trần Công. Ông cho xây dinh thự nầy để làm vui ḷng người con gái mà ông hết ḷng yêu quí: tiểu thư Trần Mị Nương. Mị Nương tuổi vừa đôi tám, nhan sắc xinh đẹp tuyệt vời, tính nết lại thùy mị đoan trang nên nhiều gia đ́nh quyền thế trong kinh thành cho người đến dạm hỏi, mai mối nhưng nàng chưa nhận lời ai cả, quan thượng thư v́ yêu con nên cũng không nài ép làm ǵ. Không giống như những gia đ́nh vọng tộc khác, nàng Mị Nương xinh đẹp ngoài việc thêu thùa khéo léo, nàng c̣n được phụ thân mướn thầy về dạy học cho nàng nên cầm ḱ thi họa môn nào nàng cũng am tường cả. Cảnh tấp nập chốn kinh thành làm nàng mệt mỏi không vui nên quan thượng thư cất riêng cho nàng dinh thự gần bến sông nầy, sống gần gũi với thiên nhiên, cây cỏ hợp với tâm tánh của nàng. Một đêm trăng thanh gió mát, Mị Nương trằn trọc không ngủ được, nàng bước ra hiên ngoài vọng lâu để ngắm trăng cho khuây khỏa th́ từ xa phía bến sông tiếng sáo cất lên lúc khoan lúc nhặt, chơi vơi, chất chứa nỗi buồn nhân thế đă làm rung động tâm hồn của nàng tiểu thư con nhà đài các. Trái tim chưa hề biết rung động của Mị Nương với nhạc khúc t́nh yêu đă bắt đầu xao xuyến. Trên bến sông vắng, Trương Chi vẫn thả hồn theo tiếng sáo u hoài. Tai họa đă cướp đi của chàng tất cả nhưng đă bù đắp cho chàng tiếng sáo tài hoa đa cảm. Tiếng sáo cất lên nói thay ḷng chàng, như an ủi cuộc đời đầy nghiệt ngă mà chàng phải hứng chịu. Trương Chi đâu biết rằng nơi lầu son gác tía ở bên sông kia đang có một cô tiểu thư xinh đẹp đang say đắm thả hồn theo tiếng sáo của chàng.

Mị Nương nhờ nàng hầu nữ Nghi Xuân ḍ hỏi xem ai là người thường thổi sáo trên bến sông ấy th́ được biết đó là một chàng trai sống nghề hạ bạc tên Trương Chi. Rung động trước tiếng sáo tài hoa ấy nàng muốn t́m gặp mặt nhưng nàng hầu nữ Nghi Xuân cố sức can ngăn v́ quan thượng thư biết được sẽ rất nguy hiểm. Thấy chủ có vẻ không vui, Nghi Xuân bèn bày kế cho Mị Nương nói dối quan thượng thư đi văn cảnh rồi giả dạng nam nhân xuống bến sông mướn đ̣ đi du ngoạn để có dịp nghe lại tiếng sáo tài hoa đó. Ngồi trên đ̣ xuôi theo ḍng nước một lúc lâu chàng công tử họ Trần kia không biết phải bắt chuyện từ đâu. Mùa nầy bông lau nở trắng cả triền sông, xa xa vài chiếc thuyền đánh cá tung chài trên sông nước, sương c̣n lăng đăng trên đầu cây ngọn cỏ, cảnh thật hữu t́nh. Công tử họ Trần cất tiếng ngâm:

Khứ niên kim nhật thử môn trung
Nhân diện đào hoa tương ánh hồng
 

Hai câu thơ trong bài Đề tích sở kiến xứ của Thôi Hộ đời Đường. Ở câu thơ thứ hai chàng công tử họ Trần cố ư ngân dài ra chậm lại rồi dừng hẳn. Không gian như ch́m vào cơi không tịch mịch th́ bỗng phía sau mũi đ̣ cất lên một tiếng ngâm đầy thanh tú:

Nhân diện bất tri hà xứ khứ
Đào hoa y cựu tiếu đông phong
.*

Cả hai thầy tṛ công tử họ Trần cùng quay mặt lại mũi đ̣, cậu tiểu đồng Nghi Xuân cười lém lỉnh nh́n về cô chủ như thầm khen tiểu thư nhà ḿnh thông minh thật. Chàng công tử họ Trần lộ vẻ hân hoan, hai tay cung kính trước mặt, hỏi chàng lái đ̣:

-Th́ ra huynh cũng là người am hiểu thơ phú. Thành thật xin lỗi huynh, đệ đă dám múa ŕu qua mắt thợ rồi.

Người lái đ̣ lật đật buông mái chèo, hai tay cung kính đáp lễ:

- Xin công tử thứ lỗi tôi đă làm mất nhă hứng ngâm thơ của công tử, thấy công tử dừng lâu quá bất giác tôi đọc tiếp hai câu sau cho tṛn nghĩa mà thôi.

- Huynh là người có học, sao không cố chí học hành để mai sau vinh hiển lại làm nghề hạ bạc nầy?

- Xưa thân phụ c̣n sống có được cho học đôi ba chữ thánh hiền. Nay thân phụ mất nhà nghèo làm nghề sông nước sống cho qua ngày, không dám mơ cao.

Công tử họ Trần đề nghị:

- Nếu được phép đệ có thể kết bằng hữu với huynh được chăng?

Chàng lái đ̣ vội vă từ chối:

- Tôi không xứng đáng làm bằng hữu với công tử đâu, thân phận tôi nghèo hèn, công tử thứ lỗi cho.

Nhưng trước tấm chân t́nh của chàng công tử họ Trần, Trương Chi không tiện từ chối. Cuộc gặp gỡ lần đầu của họ là như thế, tuy chưa thật sự gần gũi, thân mật nhưng h́nh như có mối dây ràng buộc họ như một định mệnh đă an bày. Hai người hẹn nhau mỗi tháng sẽ gặp mặt nhau một lần. Chàng Trương th́ thổi sáo, c̣n công tử họ Trần th́ ngâm thơ. Đôi lúc họ ra đề cho nhau cùng đối họa thơ phú, trăm phần tương đắc. Từ ngày được kết bạn với Trần Công Tử, tiếng sáo của Trương Chi không c̣n u oán, buồn bă nữa, tiếng sáo lại cất lên âm điệu réo rắt, yêu đời như thuở chàng c̣n là môn sinh của quan tư đồ Vương Doăn. Trương Chi đă vẽ tặng cho Trần công tử một bức chân dung với gương mặt thật xinh đẹp như một nàng thiếu nữ diễm tuyệt, tay đang x̣e quạt, trên thân quạt có đề bài thơ của Thôi Hộ như là kỷ niệm nhờ bài thơ mà hai người kết bằng hữu với nhau. Nh́n bức tranh khi vẽ xong Trương Chi chợt ao ước phải chi Trần công tử là gái nhỉ? Chỉ suy nghĩ đến đây thôi là chàng đă vội xua đi cái tư tưởng điên rồ ấy ra khỏi đầu óc của ḿnh. Riêng Trần công tử có vẻ thích bức tranh mỹ nam nhân của ḿnh lắm, đem về treo trong pḥng ngắm nghía rồi tự hỏi: Nếu Trương Chi biết ḿnh là gái th́ sao nhỉ? Chỉ nghĩ đến đó thôi Mị Nương đă ửng hồng đôi má không dám nghĩ tiếp nữa. Nhiều lần gặp gỡ, ngâm vịnh trên đ̣ Trần công tử dợm hỏi xin được xem rơ mặt người bằng hữu của ḿnh nhưng Trương Chi lại khéo léo từ chối, lấy lí do ḿnh bị dị dạng từ nhỏ nên sợ làm hoảng hốt người khác. Thấy chàng Trương từ chối quyết liệt nên Mị Nương thôi không đề cập đến nữa nhưng cứ thắc mắc măi. Những lần không có dịp gặp gỡ Mị Nương lại lên vọng lâu nh́n về bến sông lắng nghe tiếng sáo của Trương Chi theo gió đưa về mà miên man nghĩ về mối t́nh chớm nở lớn dần theo năm tháng của ḿnh đối với chàng Trương mà mỉm cười hạnh phúc.

Một hôm trong lần gặp mặt, đ̣ đang xuôi theo ḍng th́ cơn dông bắt đầu ập đến, Trương Chi vội quay mũi để tấp đ̣ vào bờ, gió mạnh đă hất tung chiếc nón rộng vành mà chàng đang đội. Hoảng hốt chàng vội với thêm nắm giữ, nhưng không kịp nữa rồi, chiếc nón đă rơi xuống sông, cùng lúc ấy là một tiếng kêu á đầy sửng sốt kinh hoàng của Trần công tử. Vô cùng lo sợ, Trương Chi luống cuống lấy tay che mặt quay lại nh́n. Trần công tử đă ngă nhoài xuống sạp gần như bất tỉnh, chiếc mũ đội đầu văng mất hồi nào không biết, lộ ra mái tóc dài xỏa xuống bờ vai. Trương Chi há hốc miệng, kinh ngạc:

- Trần công tử là…là…

Tên tiểu đồng Nghi Xuân trong cơn hoảng loạn hét lớn:

- Trần công tử, Trần công tử cái ǵ? Đó là Trần tiểu thư con quan thượng thư đó. Ngươi chèo đ̣ tấp vào bờ mau, kêu phu kiệu đưa tiểu thư về dinh để chữa trị không nguy mất.

Th́ ra khi cơn gió làm tốc chiếc nón rộng vành hằng ngày che khuất gương mặt xấu xí của Trương Chi, Mị Nương đă kịp nhận ra gương mặt dị dạng, gớm ghiếc mà chàng cố gắng che giấu, sợ làm tổn thương đến người khác, nàng hoảng hốt ngất đi v́ sợ hăi. Chuyện không thể giấu được nữa rồi, cái ngày mà Trương Chi lo sợ đă đến nhưng chàng không ngờ là nó đến nhanh như vậy.

Suốt mấy ngày hôm sau Trương Chi lăng văng nơi cửa dinh quan thượng thư để ḍ la tin tức nhưng không được ǵ, cũng không thấy con hầu nữ Nghi Xuân xuất hiện. Sốt ruột chàng lân la ḍ hỏi quân canh th́ bọn chúng xua đuổi chàng như đuổi tà. Thất vọng, ṃn mơi chàng quay về bến sông nằm dài không thiết ăn uống, thân h́nh ngày thêm tiều tụy đáng thương. H́nh ảnh của Mị Nương luôn lởn vởn trong đầu óc của chàng. Chàng đă yêu Mị Nương từ bao giờ. Từ khi kết bằng hữu với Mị Nương chàng luôn ao ước phải chi Mị Nương là gái th́ hạnh phúc biết bao, nhưng chàng quên rằng với gương mặt xấu xí, thân phận thấp hèn của ḿnh chỉ làm cho sự việc thêm tệ hại mà thôi. Chàng nghĩ đến cái chết. Phải rồi, chỉ có cái chết mới giải quyết hết mọi việc. Rời xa thế giới đầy ô trọc nầy là một giải thoát cho cả ḿnh và Mị Nương.

Một buổi sáng lăo ngư Lê Thái như thường lệ đi chài lưới ngang qua chiếc đ̣ của Trương Chi lấy làm lạ. Đă hai hôm nay rồi con đ̣ vẫn nằm im một chỗ không vời đi đâu. Thường lăo đi ngang qua đă thấy Trương Chi thức từ lúc nào, pha ấm trà mới mời lăo uống một chén cho ấm bụng rồi mới đi chài. Lăo cất gọi nhưng không ai trả lời, lăo khom người cúi xuống vén tấm sáo mỏng bước vào con đ̣. Trương Chi nằm đó người lạnh tanh đă chết từ lúc nào, hai tay để lên ngực phía dưới có kẹp một mảnh giấy. Lăo đỡ nhẹ một cánh tay của Trương Chi lên, cầm mảnh giấy đọc. Đó là bài thơ tuyệt mạng của chàng:

Bụi trần chi vướng bận ḷng nhau
Một tấm chân t́nh biết gởi đâu?
Tiếng sáo giao duyên tràn nỗi nhớ
Câu thơ ly biệt cạn thương sầu
Nửa vầng nhật nguyệt ngàn năm hận
Một khối u t́nh vạn kiếp đau
Tro bụi xin người ḥa sóng nước
Ân t́nh chưa trọn hẹn mai sau.

Lăo ngư Lê Thái thở dài. Lăo thực hiện theo nguyện vọng sau cùng của Trương Chi, đem thi hài của chàng đi hỏa táng rồi đem tro cốt của chàng rải trên ḍng sông mà hằng ngày con đ̣ chàng ngược xuôi đưa đ̣ và đánh cá. Khi lấy tro cốt của Trương Chi đi rải sông lăo ngư phát hiện trái tim của chàng không tan thành tro bụi mà lại kết thành một khối đá cứng. Đem xuống sông rửa trôi đi những vết dơ bẩn bên ngoài, viên đá lấp lánh màu đỏ huyết như viên ngọc. Lấy làm lạ lăo bỏ viên đá ấy và bài thơ tuyệt mệnh vào một cái hộp rồi cất đi.

Riêng Mị Nương sau cơn hoảng loạn đó nàng nằm mê sảng cả tháng trời. Quan thượng thư ngày đêm mời thầy thuốc chữa trị bệnh t́nh mới thuyên giảm. Họ nói tiểu thư bị tâm bệnh cần phải có thời gian lâu dài mới hết được. Mỗi lần nh́n bức chân dung mà Trương Chi vẽ tặng ḿnh Mị Nương ứa nước mắt, nàng nhớ tiếng sáo của Trương Chi, nhớ những lúc cùng chàng ngâm vịnh trên sông nước. Nàng hiểu ra rằng nàng không thể sống thiếu chàng, chẳng qua là khi thấy bộ mặt gớm ghiếc một cách bất ngờ, đột ngột làm cho tâm trạng nàng hoảng hốt, đau khổ mà thôi. Mị Nương nhờ nàng hầu nữ Nghi Xuân đi ḍ la tin tức của Trương Chi th́ gặp lăo ngư Lê Thái. Lăo đă kể hết sự t́nh, đưa chiếc hộp đựng bài thơ tuyệt mạng và viên tim đá cho Nghi Xuân đưa về cho tiểu thư của cô v́ chính Mị Nương là chủ nhân của chiếc hộp nầy chứ không phải lăo, lăo giữ cũng không có ích lợi ǵ cả.

Đọc bài thơ tuyệt mệnh và viên tim đá trong tay Mị Nương càng đau buồn, bồi hồi khôn tả. Nàng tự trách ḿnh trong giây phút nông nổi đă làm mất đi mối chân t́nh cùng Trương Chi, thế gian nầy c̣n t́m đâu ra tiếng sáo tài hoa ấy. Thấy con có vẻ quư viên ngọc đá, quan thượng thư nhờ thợ kim hoàn chạm khắc thành một chén ngọc vô cùng tinh xảo để tặng cho con. Ngày nọ Mị Nương rót trà vào chén ngọc, bỗng nhiên dưới đáy chén hiện lên h́nh ảnh con đ̣, văng vẳng tiếng sáo vi vu như kể lể nỗi nhớ nhung thương tiếc.H́nh ảnh cũ lại ùa về, nàng bật khóc, những giọt nước hối tiếc chân t́nh rơi vào chén ngọc.Trong ḷng chén như có một làn khói xanh mỏng xuất hiện càng lúc càng lớn dần.Cuối cùng cả chén ngọc hóa thành làn khói xanh tan vào khoảng hư không mất dạng.

Mị Nương lâm trọng bệnh, ngày càng thêm nặng.Trong cơn mê sảng nàng nghe như có tiếng sáo của Trương Chi rót vào tai,kể cho nàng nghe bao nỗi nhớ nhung v́ xa cách. Đêm Mị Nương mất, người ta kể lại rằng có đôi hạc trắng bay từ dinh quan thượng thư về phía bến sông nơi ngày trước hai người thường thổi sáo, ngâm vịnh thơ phú đảo ba ṿng, kêu vang ba tiếng rồi bay về hướng tây mất hút. Bức chân dung treo trên tường cũng mờ dần nét vẽ rồi mất hẳn như chưa từng được ai đó đặt bút vẽ lên bao giờ.
 

Tháng 6/2013

NGUYỄN AN B̀NH
 

* Tạm dịch:

Đề chỗ đă thấy năm trước

Cửa nầy, năm ngoái, hôm nay
Hoa đào phản chiếu mặt ai ửng hồng
Mặt người giờ ở nơi nao?
Hoa đào vẫn đó, cười chào gió đông (Thôi Hộ)
Trần Trọng San dịch

 

art2all.net