NGUYỄN AN B̀NH
 

 

CẢM NHẬN TRUYỆN NGẮN

“CHIM BAY VỀ ĐÂU”

TRONG TUYỂN TẬP TRUYỆN NGẮN TẬP MỘT

CỦA NHÀ VĂN MANG VIÊN LONG.



 


SỐ PHẬN CON NGƯỜI MỘT THỜI DÔNG TỐ THỔI QUA
*Nguyễn An B́nh
 

          Mấy hôm nay ḷng tôi cảm thấy buồn bă khi đọc một mẩu tin đăng trên các báo và cả các trang mạng: Một nữ sinh ở huyện Tuyên Hóa Tỉnh Quảng B́nh thi vào Học viện Chính trị Công An Nhân dân đạt số điểm rất cao: 29 điểm nhưng bị từ chối cho nhập học v́ lư lịch ghi thiếu sót: Ba em có một tiền án chống người thi hành công vụ và được cho hưởng án treo. Vụ án nầy xảy ra rất lâu từ khi em chưa sinh ra và người cha đă mất từ lâu. Công An huyện giải thích rằng họ đă làm đúng theo quy định của ngành v́ em đă thiếu sót khi khai không đủ, không đúng lư lịch người thân. Cánh cửa bước vào đại học của cô nữ sinh Bùi Kiều Nhi gần như khép lại v́ thời điểm bấy giờ lịch xét tuyển vào các trường đại học khác gần như hoàn tất. Chủ nghĩa lư lịch và thái độ cứng ngắt của cơ quan công quyền sắp đưa đẩy số phận em vào một khúc quanh nghiệt ngă của cuộc đời nếu không có một phép lạ nào đó xuất hiện. Chính điều đó làm tôi chợt nhớ đến một truyện ngắn của nhà văn Mang Viên Long: Đó là truyện CHIM BAY VỀ ĐÂU mà nhân vật cũng có một số phận đáng buồn v́ bị cuốn vào cơn lốc xoáy lư lịch của một thời dông băo của đất nước.

Truyện ngắn CHIM BAY VỀ ĐÂU tôi đă được đọc ở một tập truyện ngắn khác của anh rất lâu trước khi được anh đưa vào tuyển tập truyện ngắn MANG VIÊN LONG tập một được phát hành vào tháng chín 2015. Truyện được viết vào tháng 10-1985, mười năm sau ngày miền Nam được giải phóng. Mười năm với một cuộc xáo trộn khủng khiếp về mọi mặt của tất cả các gia đ́nh ở miền Nam. Nó làm thay đổi đến tận cùng các mối quan hệ trong xă hội. Những giềng mối thân thuộc đều bị bứt tung, phá vỡ tận gốc rể v́ chủ nghĩa lư lịch, giáo điều đă đưa đấy bao số phận con người vào một kết cục vô cùng bi thảm. Ông Bảo một cán bộ miền Nam tập kết trở về sau nhiều năm vắng nhà. Thằng bé Luân, con ông lúc ông ra đi c̣n nhỏ xíu nay đă thành một người đàn ông đỉnh đạc có vợ đẹp con ngoan. Con dâu ông-Thương- là cô giáo dạy giỏi cấp tỉnh có nhiều thành tích đóng góp cho ngành giáo dục tỉnh nhà. Đáng lư ra trong hoàn cảnh như thế th́ ông cảm thấy vui vẻ và hạnh phúc v́ không ai trong gia đ́nh ông vướng vào lính, công chức của chính quyền miền Nam. Nhưng gia đ́nh Thương lại có hai người anh vượt biên trong thời tranh sáng tranh tối của đất nước và đang sống ở nước ngoài và đó là một điểm đen không thể chấp nhận được. Với một lư lịch như thế, có nghĩa là sự có mặt của Thương trong gia đ́nh sẽ là rào cản cho sự nghiệp của ông và Luân con trai ông nên ông đă quyết định yêu cầu Thương phải ly hôn với chồng và làm đơn xin nghỉ việc. Ông Bảo nói nhiều, nhiều lắm để Thương hiểu cho ông rằng với lư lịch như thế sẽ làm cho gia đ́nh ông bị liên lụy(?). Với con trai ông, ông cứ nhai măi một lập luận:…Con không có thái độ ngay, không chịu nghe lời ba, tương lai của con sẽ là một con số không…

Câu chuyện cũng dẫn ta về một quá khứ rất đẹp đẽ, trong sáng của mối t́nh Luân-Thương trên bờ biển năm nào khi Thương đang học sư phạm và họ kết hôn với nhau trong sự vui mừng của hai gia đ́nh, tưởng rằng mối t́nh son trẻ đó không có ǵ có thể chia cắt nổi, thế mà sau vài lần ông Bảo giải thích, Luân đă đồng ư viết đơn ly hôn tuy có hơi cảm thấy có lỗi với vợ ḿnh: -Nhưng liệu em có hiểu anh, có tha thứ cho anh không?...

C̣n đối với Thương, người đưa cô vào t́nh thế khó xử là ông Bảo, ba chồng của ḿnh, cô không giận mà chỉ cảm thấy thương ông, lờ mờ hiểu dần những khổ đau chồng chất mà đời ông đă trải qua thời tuổi trẻ. C̣n đối với Luân ban đầu Thương cũng buồn mang mang theo nỗi buồn của chồng nhưng rồi trước thái độ dứt khoát của Luân cô cảm thấy giữa họ không c̣n có thể ḥa hợp, gần nhau được nữa, cơn lốc lư lịch và sự hám danh chỉ biết khư khư giữ lấy những quyền lợi cá nhân ḿnh được thụ hưởng đă làm người ta quên đi bao t́nh nghĩa ở đời dù người đó từng là người đầu ấp tay gối của ḿnh một thời. Nó như con dông băo cuốn bao số phận con người vào ḍng xoáy nếu vô t́nh rơi vào con đường đi của nó và Thương cuối cùng cũng hiểu ra điều đó và chấp nhận một cách b́nh thản. Cuộc ly hôn kết thúc một cách chóng vánh khi bà chánh án tuyên đọc.
…nghe bà chánh án đọc lại lá đơn, Thương mới biết được lư do ly dị mà Luân đă ghi hôm trước: Tư tưởng, t́nh cảm không hợp, sống bất ḥa, không hạnh phúc. Phiên ṭa đă diễn ra không quá ba mươi phút: nhanh chóng và đơn giản. Nó không để lại trong đầu nàng một ấn tượng sâu đậm nào, ngoài sự mơi mệt và buồn ngủ. Vậy là t́nh yêu của nàng, những ước mơ và hy vọng của nàng, đă kết thúc chỉ trong một buổi sáng. Ba mươi phút.

Thương dắt đứa con nhỏ về ở với cha mẹ ruột ḿnh. Tội nghiệp hai ông bà già v́ có hai thành con vượt biên mà phải sống trong sự nghi kỵ, theo dỏi của chính quyền địa phương. Đời ông bà đă thế, giờ đến lượt con gái ông bà phải gánh lấy hệ lụy của hai người anh trai ḿnh. “Theo lệnh của xă, hàng tuần Thương phải đến tŕnh diện một lần vào chiều thứ bảy. Cha nàng nhắc: Thôi đừng có buồn, lúc trước cha đă làm như thể, giờ đến lượt con – chỉ cần một thời gian ngắn là con sẽ quen đi thôi, tất cả chỉ là thói quen mà…

Và Thương đă không c̣n chịu đựng nổi cái không khí ngột ngạt ấy, khi bao niềm tin hy vọng trong cô đều đổ vỡ, cô đă viết thư để lại cho cha mẹ, gởi gấm đứa con nhỏ cho ông bà nuôi nấng và…ra đi nhưng không biết đi về đâu giữa trời đất mênh mông không có t́nh người nầy.

“ Buổi sáng mai thật tĩnh lặng. Thương thoáng ngước nh́n lên bầu trời, những cánh c̣ trắng đang chao đi, vỗ cánh lặng lẽ, không biết sẽ dừng nghỉ nơi đâu? Thương chợt dừng lại: nàng quay nh́n quê nhà một lần nữa. Làng xóm đang ngủ thiếp. Vạn vật im vắng, hoang sơ, như moolt thuở đất trời vừa tạo dựng. Thương nghĩ thầm: trong cơi đất trời mênh mông lạnh buốt nầy, ta sẽ đi về đâu?”

Truyện viết xong vào tháng 10 năm 1985. Đây cũng là thời kỳ mà nhà văn Mang Viên Long gặp nhiều khó khăn nhất trong cuộc sống. Tôi đă được đọc qua những trang hồi kư NHƯ ÁNG MÂY TRÔI của anh đăng từng kỳ trên blog của anh khi nó chưa được in thành sách. Bao hy vọng để được trở lại ngành giáo dục không c̣n nữa, người ta đă từ chối anh thẳng thừng v́ anh đă từng mặc áo lính dù là giáo sư biệt phái. Một thời gian dài anh lang thang đây đó, nương tựa vào các tịnh thất, chùa chiền, nghiền ngẫm từng trang kinh Phật và anh học được nghề sửa khóa từ một cậu thanh niên làm nghề sửa khóa tốt bụng. Anh trở lại với nghề văn như một cái nghiệp từ thời thanh niên anh đă đeo đuổi. Tôi có quen một người bạn thơ làm nghề giáo ở B́nh Định, sinh hoạt chung trong Hội VHNT với anh có nói với tôi: nhiều lúc người ta đối xử không công bằng với anh v́ anh là người có sách xuất bản ở nước ngoài lại trong tủ sách văn chương di sản miền Nam. Mặc dù quen anh khá lâu nhưng tôi chưa từng nói điều nầy với anh v́ thấy không có ǵ đáng nói và tôi nghĩ đối với anh, một người đă trải qua những khó khăn thậm chí bất hạnh trong cuộc sống th́ điều ấy có đáng ǵ bận tâm đâu phải không anh?

Truyện ngắn CHIM BAY VỀ ĐÂU anh viết tôi nghĩ không phải để gởi gấm tâm trạng hoàn cảnh của ḿnh mà để phản ánh cuộc sống xă hội thời bấy giờ mà rất nhiều gia đ́nh miền Nam rơi vào hoàn cảnh như thế. Ḍng xoáy băo táp ấy có thể đưa một số người lên tận mây xanh đồng thời cũng d́m nhiều người khác xuống đáy vực thẳm sâu của cuộc đời, mỉa mai thay nó lại kéo dài quá lâu và không biết bao giờ mới được gỡ bỏ.

Cuối cùng th́ đơn kêu cứu của cô học sinh Bùi Kiều Nhi cũng được Bộ Công An cứu xét. Cô được nhập học vào Học viện Chính trị Công an Nhân dân sau khi bổ sung lại phần thiếu sót ghi trong lư lịch của ḿnh. Âu cũng là một kết thúc có hậu, c̣n những người như Thương trong truyện ngắn CHIM BAY VỀ ĐÂU của nhà văn Mang Viên Long th́ không có phép lạ nào đến với cô và con đường cô đi vẫn thẳm sâu trong đêm tối. Đọc lại truyện ngắn nầy với một mong muốn sẽ không c̣n những số phận con người bị cuốn hút vào ṿng xoáy nghiệt ngă của chủ nghĩa lư lịch và giáo điều một thời đă tạo nên những bi kịch trong gia đ́nh không ǵ cứu văn được.


Bên bờ sông Hậu, tháng 10 – 2015
NGUYỄN AN B̀NH



 

 

art2all.net