Nguyễn Hoàn Nguyên


 

LỜI CHÚC CUỐI NĂM

 

 


          Hàng năm, tôi đều nhận được thiệp chúc Giáng Sinh và Tết dương lịch của bà Van Vliet. Những thiệp Giáng Sinh này đều do tự tay bà làm lấy, không giống như hầu hết các thiệp bán trong tiệm với lời chúc Giáng Sinh và năm mới dương lịch được in sẵn. Màu sắc, h́nh vẽ trên thiệp của bà thay đổi hàng năm. Có năm trên nền thiệp màu trắng chỉ nằm một cây thông đơn độc được tượng h́nh bằng những chấm mực li ti màu xanh dương, đơn giản nhưng rất mỹ thuật. Có năm thiệp được làm cầu kỳ hơn với một tranh tỉnh vật bằng giấy xếp chồng lên nhau theo không gian ba chiều. Nhưng dù thiệp có thay đổi h́nh thức như thế nào, câu chúc hàng năm trong tháng mười hai trước ngày lễ Giáng Sinh đều giống hệt như nhau: Geniet van dit moment. Tôi tạm dịch thoát câu chúc: hăy thưởng thức giây phút này.


Quen thân bà Van Vliet đă lâu, tôi hiểu đây là câu chúc ngắn đầy chân t́nh, chẳng mang ư nghĩa triết lư sâu sắc hay tôn giáo cao siêu ǵ cả. Lời chúc như lời nhắn nhủ sinh động, nhắc nhở sự trân quí dành cho thời điểm trong những ngày lễ Giáng Sinh (lễ Giáng Sinh ở Ḥa Lan kéo dài hai ngày), đêm giao thừa và ngày đầu năm dương lịch với những sinh hoạt đoàn tụ đầm ấm trong gia đ́nh sau một năm nhiều bận rộn với cơm áo. Đúng là những giây phút đặc thù để sống và thưởng thức. Chỉ vậy thôi. Qua ḍng chữ nhỏ viết tay uyển chuyển bên dưới thiệp, lời chúc như tiếng ngân khẽ của phong linh, như một lay động nhẹ của trái bóng màu treo trên cây Giáng Sinh. Nhưng nếu thưởng thức được giây phút này, niềm vui và hạnh phúc trong các ngày lễ cuối năm trở thành hiện thực, sẽ không c̣n là lời chúc suông quen thuộc thường nghe.


Khi nhận được lời chúc của bà Van Vliet lần đầu tiên, tôi nghĩ rằng hoàn cảnh phải tương đối lư tưởng hay thuận lợi th́ câu chúc này mới có đầy đủ ư nghĩa. Ɖời sống không phải lúc nào cũng ở hoàn cảnh lư tưởng cho nhiều người, nhất là vào thời điểm cuối năm. Tôi đến định cư ở Ḥa Lan vào giữa tháng mười hai. Tuyết rơi thật nhiều trong năm đó. Giáng Sinh sắp đến, nỗi nhớ nhà càng gia tăng, cứ như lưỡi dao sắc lẻm đang cứa nhè nhẹ vào từng khúc ruột. Vào đúng đêm Giáng Sinh, không chịu đựng nổi, tôi khoác áo lần ṃ đi ra nhà thờ thị xă nơi tôi đang cư trú. Hoàn toàn không có cảnh tượng những chiếc đèn ngôi sao rực rỡ treo quanh nhà thờ và người đi lại rộn rịp như tôi đă tưởng tượng. Đường phố vắng tanh, tuyết đă đông lại thành băng trên vỉa hè. Tôi chỉ thấy tôi đang đứng một ḿnh trước cửa nhà thờ văng vẳng tiếng thánh ca từ phía trong vọng ra. Chân tay lạnh cóng, tê buốt, tôi cần nơi sưởi ấm cho thân thể và cho cả tâm hồn tôi lúc đó. Nếu tôi đẩy cửa bước vào, có thể mọi chuyện đă đổi khác. Nhưng tôi lại đứng tần ngần khá lâu rồi quay lưng bước trên tuyết trở về. Tiếng thánh ca đuổi theo tôi một khoảng ngắn rồi mất dần. Qua khung kính của các căn nhà dọc theo đường, tôi thấy mọi người đều quây quần giữa pḥng khách cạnh cây Giáng Sinh trong bầu ánh sáng đèn vàng ấm cúng. Trong giây phút này tôi là kẻ ngoại cuộc duy nhất của đời sống, đang lê những bước chân cô độc trên xứ lạ trong đêm Giáng Sinh băng giá như một nhân vật trong cuốn phim hạng B xoàng. Tôi chưa có được b́nh an trong ḷng để có thể thưởng thức giây phút này.


Ánh sáng đèn vàng được nh́n từ bên ngoài qua khung kính trong năm đầu tiên coi vậy mà đă ĺ lợm bám vào tâm trí, ám ảnh tôi trong nhiều năm. Rồi những Giáng Sinh kế tiếp lại đến. Từ vị trí đứng ngoài cửa kính nh́n vào pḥng khách của các căn nhà dọc theo đường, giờ đây tôi là người ngồi trong ánh đèn vàng ấm cúng, cạnh cây Giáng Sinh cùng vợ tôi và đứa con gái đầu ḷng được hai tuổi rưỡi. Con bé mặc váy màu xanh dương đậm, đầu đội mũ nỉ tím, thích thú đứng ngắm các bóng đèn tí hon cùng các trái bóng đủ màu sắc trên cây Giáng Sinh. Cảm giác b́nh an và một niềm vui dâng lên trong giây phút sum hợp của gia đ́nh nhỏ ba người này. Tôi cảm nhận được hầu như trọn vẹn lời chúc cuối năm của bà Van Vliet.


Nhưng mọi chuyện không dừng ở đây. Những ngày sau đó tôi lại cảm thấy bứt rứt, nhung nhớ những giây phút đầm ấm đă qua. Đôi lúc cảm giác mạnh đến nỗi đưa đến ư nghĩ tôi sẽ không bao giờ c̣n gặp lại đứa bé gái với chiếc váy xanh, đầu đội mũ nỉ tím bên cây Giáng Sinh nữa. Ḍng nước không chảy qua con suối hai lần. Tôi rơi vào tâm trạng tiệc vui đă tàn, thực khách giải tán từ lâu, chỉ c̣n một ḿnh tôi vẫn ngồi thừ người tiếc nuối giữa mớ ly chén ngổn ngang. Cũng giống như tâm trạng ngày xưa khi những cành mai sau ngày Tết bị đem đi làm củi chụm. Tội nghiệp các cành mai chưa đủ, tôi c̣n cố níu kéo lại những ngày vui đầu năm bởi v́ nó trôi qua nhanh quá. Tôi muốn buộc gió lại thật chặt để hương đừng bay đi. Ở trong tâm trạng này lâu hơn, sớm muộn ǵ tôi sẽ bị rơi vào trầm cảm nếu không t́m cách để thoát ra.


Thưởng thức giây phút này coi vậy mà không đơn giản hay dễ dàng như tôi nghĩ. Có chăng giây phút này bởi v́ nó đang trôi qua? Có thể đó cũng là giây phút trong một hoàn cảnh không lư tưởng hay thuận tiện chút nào như tôi đă trải qua. Dù hoàn cảnh thuận tiện hay không, thưởng thức được nó lại là chuyện khác. Nếu có khả năng luôn thưởng thức được từng giây phút này trong mọi hoàn cảnh th́ lại không c̣n ǵ để nói nữa. Trong ngày cuối năm đó bà Van Vliet đă ghé thăm. Chúng tôi ngồi uống trà, hàn huyên với nhau. Bà mời tôi thưởng thức bánh bột chiên với nho khô oliebollen do bà mang đến, nhắc lại lời chúc và nói với tôi: “một lời chúc thật thực tế, đơn sơ”.


Ánh đèn vàng được nh́n từ bên ngoài qua khung kính cũng làm tôi nghĩ đến nhà văn nữ Ḥa Lan Marieke van der Pol trong một thời gian. Nghĩ đến phong cách sống của bà hơn là tác phẩm trong lúc này. Bà là người vô cùng may mắn, có đời sống b́nh an phẳng lặng nếu so sánh với đời sống của tôi và nhiều người Việt Nam khác. Nhưng bà cảm thấy “đời thường” này quá trơ trọi, quá giả tạo và bà đă chọn cách sống gây hấn, hút sách, nổi loạn kiểu hippy, sống lang thang trong các căn nhà bỏ phế ở thủ đô... Bà có thêm may mắn được chọn lựa cách sống đời sống của ḿnh. Đó là một đặc ân.


Trong bài báo trả lời những câu phỏng vấn, bà cho biết vào năm mười bốn tuổi đă trang điểm, gắn lông nheo giả và ngồi giữa quảng trường Dam ở thủ đô Amsterdam sau nửa đêm. Chỉ là một cuộc phiêu lưu thôi, như bà nói. Hăy tưởng tượng một cô gái Ḥa Lan mười bốn tuổi, tóc vàng thon đẹp, nẩy nở vẹn toàn, ngồi chờ đợi trong tư thế mời mọc giữa đêm khuya. Không cần phải chờ đợi lâu, tất cả mọi chuyện đều có thể xảy ra. Amsterdam là thành phố phóng khoáng nhưng cũng vô cùng phóng túng, cũng ẩn chứa một xă hội đen như bất cứ thành phố lớn nào trên thế giới: rượu, speed, amfetamine, cần sa, ma túy, t́nh dục,… Những ǵ bà đă trải qua trong thời gian này cũng trở về tâm tưởng khi bà được trị liệu tâm lư cách đây hơn mười năm. Qua bài báo bà cho rằng đă sống trọn vẹn hết đời sống, đă trải qua hết nỗi sợ hăi, khốn cùng…


Thú thật, dù cảm thấy thú vị và ít nhiều cảm phục bà Marieke van der Pol lúc c̣n trẻ đă dám chọn phong cách sống khác hơn nhiều người để tự khám phá chính ḿnh, trong thâm tâm tôi lại chớm lên cảm giác bực bội h́nh như đă tiềm ẩn từ lâu. Hay một sự ganh tỵ thầm kín nào đó. Cũng có thể do rất nhiều người đă đánh đổi sinh mạng vượt qua biển để có được đời thường b́nh an trên quê hương như thế này trong khi bà lại coi thường, gây hấn với nó. Tôi tưởng tượng một cách châm biếm rằng thay v́ ngồi giữa thủ đô Amsterdam, bà có thể đến thành phố lớn nào đó của Việt Nam và nh́n chung quanh. Với sự sắc bén của bà, chắc chắn bà sẽ nh́n xuyên qua hào nhoáng bên ngoài và sự lănh đạm để thấy có những con người đang ở đáy tuyệt vọng. Bà thử đứng giữa một quảng trường, trương lên biểu ngữ “Nhân Quyền cho Việt Nam”, chuyện khá b́nh thường trong đời thường trên quê hương bà. Không, bà không cần phải có hành động dấn thân cho một lư tưởng nào cả. Chỉ trải nghiệm vậy thôi theo phương cách gây hấn, nổi loạn của bà. Tôi nghĩ những ǵ xảy ra sau đó có thể giúp bà t́m ra thật nhanh cái mà bà muốn t́m trong đời sống b́nh an phẳng lặng của bà.


Rồi những Giáng Sinh lại đến và đi. Vào tuần lễ thứ ba của tháng mười hai năm trước tôi nhận được thiệp Giáng Sinh của bà Van Vliet. Tuổi bà đă cao, thiệp được làm đơn giản hơn nhiều. Vài vệt màu nước, dăm mảnh kim tuyến. Bầu trời đêm đông với những v́ sao? Một giấc mơ? Ḍng chữ nhỏ viết tay bên dưới thiệp không c̣n nét nắn nót, uyển chuyển nhưng lời chúc vẫn quen thuộc như ngày nào: Hăy thưởng thức giây phút này. Sau ngày lễ Giáng Sinh và Tết dương lịch tôi t́nh cờ lái xe ngang qua phố vào ban đêm. Cây thông Giáng Sinh cao lớn vẫn c̣n đứng sừng sững giữa quảng trường với những ngọn đèn lấp lánh như luyến tiếc các ngày lễ đă trôi qua mau. Tuy nhiên tôi không c̣n dại dột tham dự tṛ chơi buộc gió cho hương đừng bay đi. Tôi cũng bỏ lại từ lâu nỗi ám ảnh của ánh đèn vàng được nh́n từ bên ngoài khung kính, bỏ những ư tưởng tản mạn về nhà văn nữ Marieke van der Pol phía sau lưng. Đời sống vẫn trôi và biến dạng. Cây thông đẹp đẽ kia sẽ bị kéo đi để nghiền thành gỗ vụn. Ɖứa con gái hai tuổi rưỡi với chiếc váy xanh dương đậm và nón nỉ tím ngày xưa sắp đi tŕnh diễn trong một buổi ḥa nhạc vào cuối tuần tới.


Giáng Sinh năm nay sắp đến. Tôi không c̣n nhận được thiệp của bà Van Vliet nữa. Bà đă qua đời vào đầu mùa thu vừa qua. Nhưng lời chúc của bà vẫn ngân khẽ, vẫn lay động trong tôi. Tôi nhớ đến gă thanh niên đứng tần ngần một ḿnh trước cửa nhà thờ trong ngày Giáng Sinh đầu tiên trên xứ lạ. Tôi nghĩ lan man đến những người trong thời gian này với nhiều hoàn cảnh và tâm trạng khác nhau. Trong không khí tưng bừng, rộn rịp của các ngày lễ cuối năm có người đang đoàn tụ với gia đ́nh, có người vô gia cư, có người đang nằm cô độc trong căn pḥng của viện dưỡng lăo, có những bé thơ ốm gầy dỗ giấc ngủ với bụng rỗng không, có người đang bị giam hăm giữa bốn bức tường lặng căm của xà lim, có người đang trông chờ hoàn cảnh thay đổi. Không biết lời chúc của bà Van Vliet có thích hợp không nhưng tôi vẫn cầu mong dù trong bất cứ trường hợp nào, bằng phương cách nào đó, do chia sẻ, do may mắn hay do chuyển hóa hoàn cảnh, mọi người đều cảm nhận được điều đơn sơ như lời chúc hăy thưởng thức giây phút này. Một lời an ủi, một nụ cười, ánh mắt nh́n, đóm lửa trong đêm, tiếng gơ vào tường của người bạn đồng tù ở xà lim bên cạnh trong khoảnh khắc ngắn ngủi đó. Biết đâu những giây phút như thế có thể là khởi điểm làm thay đổi tất cả. Hay ít ra cũng là ngụm nước mát trên con đường khô hạn, giữa cơn nắng cháy khắc nghiệt trong cuộc hành tŕnh của con người trên mặt đất.


Nguyễn Hoàn Nguyên


 


art2all.net