Nguyễn Hoàn Nguyên


THẰNG CUỘI

 

 

Bóng trăng trắng ngà
Có cây đa to
Có thằng Cuội già
Ôm một mối mơ...

 

Chẳng có bóng trăng buông xơa, chẳng có cây đa cổ thụ, cũng chẳng có thằng Cuội cổ tích. Chỉ có bầy chim hải âu đang bay lượn trắng xóa trong ánh nắng d́u dịu cuối tháng chín. Một buổi sáng chớm thu đẹp trời.
 

Nam đứng trên ban công tầng thứ ba của chung cư, thong thả ném từng mẩu bánh ḿ vụn ra phía trước. Bầy chim hải âu kêu nháo nhác, bay vụt đến. Bằng động tác nhanh gọn, chúng kẹp mẩu bánh ḿ giữa chiếc mỏ rồi lượn nhẹ nhàng theo một đường cong ngoạn mục. Mỗi mẩu bánh ḿ vụn ném ra bỗng hóa thành một con chim trắng. Rất nhiều lần trên đường từ sở làm về nhà, bị kẹt cứng giữa ḍng xe cộ dài ngoằng trên xa lộ, Nam thường hạ kính xuống nếu bên ngoài trời ấm. Lẫn trong âm thanh của máy xe, Nam lắng nghe tiếng hải âu thét lên đâu đó giữa lưng trời. Ɖôi khi Nam muốn ḿnh hóa thành một con hải âu, rời bỏ cỗ xe bay thoát lên cao. Thật cao. Như thể Nam sẽ rời bỏ được tất cả các bận rộn, phiền toái ở sở làm cùng cái không khí càng lúc càng nặng mùi khói xăng.
 

Mấy chậu hoa phong lữ thảo do chính tay Chi trồng treo ngoài lan can nở hoa rực rỡ dù trời đă chớm thu. Sống giữa xứ sở Ḥa Lan uất kim hương, Chi lại yêu hoa phong lữ thảo hơn. Chi thường nói: "Hoa tulip tuy đẹp, đủ màu sắc lộng lẫy, nhưng hoa nở rộ thật ồn ào rồi khi tàn úa cũng thật ồn ào, cánh hoa rơi rụng tơi bời, bay tan tác theo gió thật ảm đạm. Chắng bù với phong lữ thảo, khi nở cũng như khi tàn thật từ tốn, đằm thắm, thanh thoát...". Có lần Nam cười nói với Chi: "Coi bộ em khắt khe, đầy thành kiến, chẳng công bằng chút nào". H́nh như có nỗi sợ hăi sự tàn phai nào đó đă biểu hiện ít nhiều trong việc thẩm định vẻ đẹp và cung cách chăm sóc hoa phong lữ thảo của Chi.
 

Bóng trăng trắng ngà
Có cây đa to
Có thằng Cuội già
Ôm một mối mơ...

 

Tiếng Chi từ bên trong pḥng khách vọng ra: "Anh làm ǵ mà cứ nghe đi nghe lại bài hát Thằng Cuội từ năy giờ?". Nam không trả lời câu hỏi của Chi, lẳng lặng đến bên góc ban công. Kế bên chiếc máy hát nhỏ với những bài nhạc xưa mà Nam c̣n giữ lại, vài đoạn trúc khô dài gần hai thước được xếp ngay ngắn dựa vào vách tường. Mày ṃ mấy ngày qua ở các vườn ươm cây kiểng, Nam mới mua được mớ trúc tạm vừa ư, thứ trúc người ta vẫn dùng cho các loại dây leo hay để chống đỡ các nhánh cây. Cuối tuần tới là rằm tháng tám âm lịch. Chi nói: "Anh sắp xếp thời giờ cố gắng làm xong hai chiếc lồng đèn cho con nội trong tuần này được không?". Oanh năm tuổi, c̣n biết chút ít về Tết Trung Thu qua lời mẹ kể. Khoa vừa mới lên ba, chẳng biết ǵ, nhưng háo hức khi thấy cha mẹ bày tṛ vui.
 

Hai đứa bé từ trong pḥng khách chạy ùa ra khi Nam vừa chẻ xong cây trúc đầu tiên thành từng cọng nhỏ. Chúng dành nhau chổ ngồi gần Nam. Nam gắt nhẹ: "Oanh tránh xa ra, coi chừng mũi dao của ba". Tiếng Chi lại từ trong nhà vọng ra: "Hai đứa ngoan, đừng quấy rầy ba". Oanh nhắc lại câu hỏi từ cả tuần nay: "Ba làm lồng đèn con bướm cho con, c̣n ngôi sao cho em Khoa phải không ba?".
 

Nam không ngờ con gái ḿnh lại háo hức đến thế. Có lẽ c̣n hơn cả nỗi háo hức vào chiều tối ngày mười một tháng mười một mỗi năm, khi Oanh cùng đám trẻ con bản xứ, theo phong tục, xách lồng đèn đi đến bấm chuông từ nhà, hát bài đồng ca "Thánh Maarten" để được người lớn cho bánh kẹo. Ngay cả Nam cũng có nỗi háo hức không ngờ. Làm hai chiếc lồng đèn cho con thật ra cũng là làm đèn cho bản thân ḿnh, cho chính Nam cách đây hơn ba mươi năm. Từ lúc đi t́m mua mấy đoạn trúc, Nam nhận ra ḿnh đang rơi vào một nhịp chỏi hứng thú của đời sống hàng ngày, tiết nhịp đánh thức niềm vui nào đó xa xăm trong quá khứ nhưng vẫn nằm nguyên vẹn sâu kín trong tâm tưởng Nam. Nam thấy ḿnh cần thiết phải làm hai chiếc lồng đèn.
 

Mấy bài hát thiếu nhi về chủ đề Trung Thu đă được hát đi hát lại cả tuần nay. Oanh vẫn ṿi vĩnh ba mẹ kể chuyện Thằng Cuội dù đă nghe Chi kể vài lần. Chi bảo: "Anh kể chuyện cho Khoa nghe luôn, năm nay con đă hiểu được ít nhiều". Nam cao hứng, khôi hài: "Ngày xửa ngày xưa có thằng bé chuyên môn nói dối...". Chi kêu lên: "Không phải chuyện đó". Nam cười: "Chớ chuyện ǵ bây giờ? Chuyện anh sắp kể có chứa giá trị thực tế của đời sống cho cả thế giới người lớn". "Nhưng không phải chuyện em muốn anh kể cho các con nghe", rồi Chi kể: "Ngày xưa có một thanh niên tên là Cuội, tính t́nh hiền lành, chất phác, làm nghề đốn củi...".
 

Chi có tài kể chuyện rất tượng h́nh, lôi cuốn. Chi vừa kể vừa diễn tả nét mặt, lên xuống thanh giọng trầm bổng và thực hiện cả động tác tay kèm theo. Một lần Chi kể chuyện Ăn Khế Trả Vàng cho Oanh và Khoa nghe, đến đoạn người anh ngồi trên lưng chim bay qua đại dương trở về, v́ tham lam hốt quá nhiều vàng vào bao, chim chở nặng, kiệt sức, sắp buông rơi người anh xuống biển. Chi diễn tả thân chim kiệt sức bằng bàn tay chao qua đảo lại trước mặt Oanh. Bất ngờ, con bé bỗng đưa cả hai bàn tay của ḿnh ra hứng bên dưới bàn tay của mẹ. Gương mặt Oanh căng thẳng, thành khẩn, lo sợ người anh vô h́nh sẽ bị rơi xuống biển. Khoa không hiểu ǵ, bắt chước chị ch́a hay tay ra.
 

Nam và Chi sững sờ nh́n bốn bàn tay nhỏ nhắn hứng bên dưới bàn tay Chi. Sau một thoáng im lặng, Chi nhanh trí đổi động tác tay, cho "chim" bay vào bờ kịp thời và cho người anh bước xuống mặt đất an toàn. Kết cuộc truyện rất có hậu. Sau đó người anh ăn năn, trở nên hiền lành, nhân ái với tất cả mọi người và thương yêu em ḿnh hơn. Kể từ đó, tất cả truyện cổ tích do Chi hay Nam kể cho Oanh và Khoa nghe đều có kết cuộc tốt đẹp. Những nhân vật xấu xa, đê tiện, những bà mẹ ghẻ, phù thủy, vua chúa xảo quyệt cuối cùng đều ăn năn, tự chuyển hóa để trở thành người tốt lành, nhân ái.
 

Ngồi ngoài ban công, Nam cảm nhận được cái không khí ẩm ướt, se lạnh hơn của vùng biển, báo hiệu sự chuyển mùa rơ rệt từ hè sang thu. Nam biết cây phong đầu ngơ sẽ rơi hết lá trong ṿng hai hay ba tuần, rồi bầy chim hải âu sẽ kéo về nhiều hơn, lượn trên khoảng không giữa các chung cư. Mọi chuyện nhỏ nhặt, xa lạ lúc ban đầu đă lập đi lập lại hàng năm đến trở thành quen thuộc. Nhưng điều đó lại tạo cho Nam cảm giác bất an. Nó xô đẩy Nam gần gũi thêm với cuộc sống hiện tại, đồng thời cũng vô t́nh xô đẩy Nam xa dần cội nguồn quá khứ. Có một cái ǵ đó chẳng trọn vẹn, chui rúc, gặm nhấm như một thứ vi khuẩn ray rức tâm hồn Nam.


Càng sống với nhau lâu năm, Nam càng thấy rơ Chi vững chăi, thực tế hơn Nam nhiều. Khác với Chi, Nam cứ đương đầu trực diện với mọi vấn đề nội tại nhỏ nhặt và t́m cách lư giải triệt để. Nam thấy điều đó hứng thú nhưng cũng thật ngu xuẩn. Với Chi, nàng né tránh những vấn nạn phức tạp. Né tránh không phải để chạy trốn mà để t́m một lối đi tới dễ dàng, thoải mái hơn cho chính ḿnh.


***


Đầu mùa thu năm rồi Nam được công ty cử đi công tác ở Việt Nam. Oanh đă tựu trường hơn một tháng. Nam thu xếp hành lư đi một ḿnh. Cũng là lần đầu tiên Nam trở lại quê nhà sau thời gian dài xa cách.


Đi thăm những người thân, gặp lại ông chú, ông cưới nói: "Nhờ kinh tế thị trường đời sống quả có dễ thở hơn nhiều. Nhưng dù có theo dơi tin tức bên ngoài, cháu vẫn là người ở cung trăng nh́n xuống, chưa thấu hiểu tường tận hết những nỗi niềm, hoạt cảnh của đời thường ở đây đâu". Một trong những thằng bạn thân ngày xưa hiện là giám đốc một xí nghiệp, kéo Nam đi ăn, triết lư: "Lương tâm là thứ trẻ con rất dễ ru ngủ, khi nó yên giấc, mày sẽ thấy trí tuệ của mày có những khả năng tháo vát không ngờ". Nam cười, nhớ đến những truyện cổ tích của Chi, bảo: "Thứ trẻ con của mày quả là ngoan ngoăn, dễ bảo. Tụi mày vượt qua được những khó khăn cho đến giờ này là đă hay hơn tao bội phần. Nhưng tao không biết khi thứ trẻ con đó nếu thức giấc th́ cái mà mày gọi gọi là trí tuệ sẽ giải quyết làm sao?". Thằng bạn đáp lại tỉnh bơ: ”Nếu mầy có khả năng đánh thức được nó th́ mày là thiên tài. Ɖúng hơn mày là ông thánh”.


Sau gần ba tuần bận rộn, trở về căn nhà cũ, xôn xao gặp lại người thân, Nam thấy ḿnh như kẻ đứng an toàn bên lề, cùng một đám người vô cảm lạnh lùng từ khoảng không gian trên cao nh́n xuống cuộc đời bên dưới. H́nh ảnh trước mắt Nam như tảng băng lạnh căm, chập chờn. Quê hương nằm sóng soài với ḍng sông uốn khúc đục ngầu phù sa, những thửa ruộng ngập nước, những mái nhà tôn xám xịt, thành phố lúc nhúc người, khói xe, khách sạn năm sao cùng muôn ngàn chuyện khốn khổ đời thường...


C̣n vài ngày nữa là chuyến đi chấm dứt. Nam đă thu thập tạm đủ các dữ kiện để làm bản tường tŕnh cho công ty. Buổi chiều, trời nhạt nắng, Nam bước thơ thẩn dạo chơi trong khoảng sân rộng trước nhà. Khi dừng lại bên chậu mai chiếu thủy, lơ đăng nh́n vào chậu cây, Nam chợt thấy một vết nứt gần đáy chậu. Nam thấy lại vết nứt th́ đúng hơn. Một tia chớp vừa vụt qua trong tâm tường. Nam có cảm giác ḿnh vẫn chưa hề rời khỏi nơi này. Bao nhiều năm h́nh như không hề trôi qua dẫu cho cội mai chiếu thủy già cỗi, gốc rễ u nần, vặn vẹo như đang lớn tiếng khẳng định với Nam rằng bước chân thời gian có thật. Vết nứt nguyên thủy trên chậu cây đă có sẵn tự bao giờ, nhưng chính tay Nam ngày nào nghịch ngợm dùng một que sắt nhọn khơi cho vết nứt rộng thêm. Cũng chính nơi này trong một đêm vài ngày trước Tết Trung Thu, Nam đă vô ư làm chiếc đèn con cá của ḿnh cháy một lỗ to bằng bàn tay ở sườn bên phải. Dù đă năn nỉ ỉ ôi cho đến rơi nước mắt, ba mẹ vẫn nhất định không mua cho Nam chiếc đèn khác. Từ đó cho đến ngày rằm, Nam bứt rứt, bất an, cứ đem chiếc đèn con cá ra săm soi như thể điều đó sẽ làm lành vết cháy. Và đến lúc này Nam chợt nhận ra rằng vết cháy, một cái ǵ vẫn nằm sâu trong năo trạng như biểu hiện bất toàn của đời sống, cùng nỗi bức xúc vẫn hiện h́nh theo đuổi Nam từ hàng chục năm nay.


Nam bỏ bữa cơm chiều hôm đó, đi lang thang đến bờ con rạch cuối xóm. Một chiếc ghe nhỏ nằm trơ trọi kế bên cầu ao. Nam lẳng lặng mở dây cột, bước xuống ghe, chèo len lỏi theo con rạch. Khoảng gần nửa giờ sau, con sông cái hiện ra phía trước. Nam chèo ra xa rồi dừng tay ngó mông. Trời đă bắt đầu sụp tối. Ánh đèn ẩn hiện sau những tàn cây rậm đen bên kia bờ sông nhấp nháy như những v́ sao.

 

Gió thổi gờn gợn trên mặt sông. Nam cảm thấy nhớ Chi và các con da diết dù chỉ c̣n vài ngày nữa là Nam sẽ trở lại thành phố biển với căn nhà ở tầng lầu ba. Nam nhớ lần qua gác chuông nhà thờ nhọn đâm lên bầu trời xám đục, nhớ tàn cây phong đổi màu vào chớm thu ở đầu ngơ, nhớ xe bán cá haring ăn chơi ở khu chợ gần nhà, nhớ những buổi sáng mùa đông phải cạo lớp băng đóng ở kính xe trước khi đến sở làm... Những niềm nhớ về đất nước bên kia của Nam chẳng có ǵ đặc biệt. Chúng đơn giản, b́nh thường, mộc mạc. Nhưng ngồi một ḿnh trong đêm giữa ḍng sông rộng trên chính quê hương của ḿnh sau bao năm xa cách, Nam mới khám phá rằng ḿnh yêu quê hương thứ hai tha thiết hơn là Nam tưởng. Điều này thật ra cũng giản dị, chơn chất. Nhưng với Nam nó cũng thật phức tạp và giằng co đau đớn. Ngay lúc này Nam cũng lại muốn hóa thành một cánh chim hải âu bay vút lên cao. Thật cao.


***


Máy hát đă ngừng. Hai đứa bé bỏ vào nhà từ lúc nào. Chắc Chi đă bày tṛ ǵ đó trong nhà để Oanh và Khoa khỏi quấy rầy Nam. Chúng c̣n ngồi đây th́ hai cái lồng đèn đến cuối tháng tới cũng chưa xong. Nhất là Oanh cứ rối Nam với hàng loạt câu hỏi của nó. Khoa bắt chước chị, lập lại câu hỏi của Oanh. Nam không coi thường các câu hỏi của con, kiên nhẫn trả lời từng câu. Nam c̣n nhớ rơ Oanh, sau khi được nghe mẹ kể chuyện Thằng Cuội, cứ theo Nam đặt những câu hỏi ngây thơ:
– Ba ơi, ḿnh trồng cây thuốc thần của thằng Cuội ở đây được không?


Ɖiều kỳ cục là Nam lại để ḿnh bị cuốn hút bởi các câu hỏi thơ ngây trộn lẫn hoang đường và thực tại, tượng nghĩa và vô nghĩa của con. Tựa như những câu hỏi này chứa ẩn nghĩa nào đó nằm ngoài ngôn ngữ b́nh thường của người lớn. Nam bị lọt thỏm vào cơn bối rối, không ngoi lên được. Chi sẽ trả lời câu hỏi của Oanh dễ dàng bằng phương cách riêng biệt của nàng. Nam đành chống chế:
– Ở đây mùa đông trời quá lạnh, đầy băng tuyết chắc là khó trồng. Nhưng nếu ḿnh chịu khó hết ḷng chăm sóc cây, ba nghĩ rằng sẽ trồng được.


Oanh lại hỏi:
– Thằng Cuội sống một ḿnh ở trên cung trăng, chắc Cuội buồn lắm phải không ba? Nên mẹ kể, ngày rằm Cuội ngồi dựa gốc đa ngó xuống mặt đất.


Nam nh́n đứa con gái đầu ḷng, một thoáng lo ngại chớm lên. Con bé này lớn lên rồi cũng bày đặt lư giải lẩm cẩm giống cha, đời sống của nó rồi cũng sẽ có những rối rắm, phiền năo, bất an. Nam xoa đầu Oanh, lại chống chế:
– Ừ, Cuội buồn lắm. Nhưng rồi Cuội cũng sẽ thấy thương mến nơi ḿnh ở là cung trăng và Cuội sẽ bớt buồn.


– Rồi Cuội có trở về mặt đất không ba?


Oanh càng lúc càng đưa Nam vào chỗ bí. Về bằng cách nào? Trở về mặt đất với những đau thương, phức tạp của đời sống mà chính Cuội cũng là nạn nhân? Nam ngẫm nghĩ rồi khẽ gật đầu, từ tốn trả lời Oanh: "Ba nghĩ là có, rồi Cuội cũng sẽ trở về". Và Nam t́m cách giải thoát ḿnh ra khỏi câu hỏi kế tiếp của Oanh – hay ra khỏi những ư tuởng rối rắm của chính ḿnh – bằng cách nhờ con bé đi khui cho Nam một chai bia lạnh.


Giờ đây bận rộn làm hai chiếc lồng đèn ngoài ban công trên tầng lầu ba, Nam lại mơ ước được ngồi bên chậu hoa mai chiếu thủy trong sân nhà cũ, ngắm Oanh và Khoa tung tăng với đèn con bướm và ngôi sao. Hai chiếc lồng đèn xinh đẹp rực rở không có vết cháy. Cỗ bàn trông trăng được Chi xếp đặt khéo léo, mỹ thuật. Trên đĩa sứ những chiếc bánh nướng nhân đậu xanh và trứng, những chiếc bánh dẻo trắng mịn nhân hạt sen thơm hương hoa bưởi đă được cắt thành từng miếng nhỏ đều nhau. Chi đang châm một b́nh trà sen. Gương mặt Chi rạng rỡ trăng rằm, những sợi tóc trên trán khẽ lay động. Gió ngoài sông cái của vùng nhiệt đới thổi mơn man vào sân. Những ngọn đèn xếp treo trên cành ngọc lan gần đó tỏa sáng lung linh. Rồi Oanh và Khoa bỗng chạy ùa đến, cùng chỉ tay lên bầu trời sáng vằng vặc: "Ba mẹ có thấy thằng Cuội với cây đa trên mặt trăng không?".


Tiếng Chi gọi, anh ơi tạm nghỉ tay vào ăn trưa. Nam chợt thấy hai bàn tay ḿnh nắm lại thành quả đấm tự lúc nào, chạm vào nhau, mỗi nắm tay giữ một đầu cọng trúc. Cọng trúc - nếu không được chuốt công phu đă bị găy gập từ lâu - cùng đôi nắm tay làm thành một ṿng tṛn trước mắt Nam. Cái ṿng tṛn lung linh chuyển dịch như đời sống. Nếu Nam buông khẽ tay ra, ṿng tṛn sẽ biến dạng. Cũng như thế, đời sống coi bộ nặng nề, trầm trọng trong việc t́m cầu b́nh an và hạnh phúc mà cũng thật nhẹ tênh, mong manh. Rồi Nam liên tưởng đến đoạn kết có hậu của các câu chuyện cổ tích đă kể cho con nghe. Những ư tuởng cứ tuần tự chạy qua đầu. Nam nh́n thấy những sợi gân xanh trên cổ tay ḿnh. Nam nghĩ, nếu t́nh cờ ở gần bên chắc Chi có thể nói: "Bàn tay anh xem vậy mà yếu đuối hơn bàn tay của Oanh và Khoa hôm nào". Một con hải âu thét lên đâu đó giữa lưng trời. Lần này, thay v́ muốn bay vút lên khoảng không thật cao như cánh chim hải âu, Nam thấy ḿnh giống thằng Cuội năm xưa, cố gom hết sức lực nắm lấy rễ cây trường sinh kéo xuống mặt đất.

Nguyễn Hoàn Nguyên

 


art2all.net