Nguyn Lạc

 

HOA MẪU ĐƠN

BIỂU TƯỢNG NGHĨA V TRUYỀN THUYẾT

 

 

PHẦN II
 

U Minh trm đước, cc kn (*)
Anh hng lỡ vận vo rừng bắt ong
Bắt sao trng phải nỗi buồn
Cảm thương phận bạc, lệ tun lưng trng !

Di theo con nước lớn rng
Bỏ đi trốn bậu m lng xốn xang
Nước mắt sao cứ chảy hai hng ?
Cho ghe lướt tới, m lng quay lui !

(CHUYỆN TNH VNG U MINH - NL)

CHUYỆN TNH " HOA MẪU ĐƠN " VNG U MINH

1. THAI ĐỐ TRONG DỊP TẾ LỄ KỲ YN

Thời xưa, ở Nam Bộ, dịp tế lễ Kỳ Yn (cầu an lnh) thường by ra đấu xảo bnh kho nhất, đấu xảo mm xi ngon nhất, ro nhất. Lại chưng bi vi sản phẩm tượng trưng cho sự bội thu: củ khoai m nặng cn t thấy; tri b rợ to đến mức kỳ dị; con trăn, con ra to, kh gặp. Nhưng vui nhất c lẽ l "Thai đố ", đ thu ht mọi giới. [Thai đố (quiz): Đố vui c thưởng]

Chủ tr l một ng kỳ lo đầu bịt khăn đỏ, ngồi ghế, giữa sn, bn cạnh l thng đầy cam, qut, bưởi (dng lm vật thưởng). Trước mặt ng l m v thanh la, với cy di.

Dng cy di g vo m "cốc, cốc..." khi đon cu đố sai; g vo thanh la nhẹ "beng" khi đon gần đng; g mạnh v lin hồi thanh la "beng beng beng" để xc nhận đon đng v trng giải.

Thoạt đầu, ra những cu Thai dễ, th dụ như:

V dầu cầu vn đng đinh,
Cầu tre lắt lẻo gập ghnh kh đi.


- Xuất bỉnh (tn một thứ bnh).

Trẻ 1 h lớn: "bnh ướt". Ngụ cầu kh đi, c thể t, quần o ướt mem. V gần đng, ng kỳ lo g một tiếng " beng " vo ci phng la.

Cậu 2 đp l " bnh tt ". ng kỳ lo g một tiếng " cốc ", ngụ sai lời giải.

Rốt cuộc, một cậu đp to : " Ci bnh b"!. Tiếng phng la đổ dồn, kh to, xc nhận cậu ta trng giải. Cy cầu kh đi th phải b, khom lưng.

V đy l cu đ́ m chng ta cần ch :

Kỳ lo ra cu Thai:

- Mẹ thằng ci!

Xuất mộc (Tn một loi cy)

Vi người thử đp giải, nhưng được lnh tiếng " cốc, cốc ", hoặc tiếng " beng " thật nhỏ.

Rốt cuộc, ng kỳ lo ra Thai tự giải đp:

- Mẹ l mẫu theo nghĩa chữ Hn.

Đơn l bịnh phong, người nổi đơn, da thịt sưng ln, sần si, gọi l bịnh ci.

Vậy "Mẹ thằng ci" l " bng mẫu đơn "! (hoa mẫu đơn)

(Thuần Phong Mỹ Tục Việt Nam - Sơn Nam)

Lời giải đp cu Thai nầy dẫn đến một chuyện tnh rất buồn ở vng U Minh, cực nam Nam Bộ, m cụ Sơn Nam sẽ kể cho chng ta nghe.

 

2. CHUYỆN TNH VNG U MINH

Đy l cu chuyện tnh buồn của Hong Mai, c gi " hoa mẫu đơn" trong HƯƠNG RỪNG của nh văn Sơn Nam:

[...Ngy ngy lớn khn, Hong Mai cng yn tm tin tưởng nơi dng mu qu phi của mnh. Cội hong mai cổ thụ trước sn, h chẳng l một bằng cớ? Bao năm rồi, n vẫn bền gan khoe sắc khi gi Tết thổi về; vng U Minh ny mấy ai biết thưởng thức giống hoa vương giả lạc loi! Bản Nam Bnh ro rắt trong ruột cy đn thập lục chỉ để ring cho nng thng cảm đ thi... Nhưng cơ trời khng ai ngờ được, trnh được. My đẹp của đỉnh Ngự cn c khi tan, nước yn lng của dng Hương thường bị gợn những ln sng nhỏ. Năm ngoi, năm kia, khi vừa qu tuổi trăng trn, một buổi chợt soi mặt vo lu nước mưa, nng bắt gặp ci mu trắng trong leo lẻo của dn da mnh. Miệng chm chm hm tiếu, nng vuốt mớ tc đen huyền; bn tay ng đặt trn m đỏ hy hy, mơn man chuyền suối tc về trn sau lưng gầy. Nhưng... lạ ka! Hng chục sợi tc thi nhau tun xuống.

Gi nhẹ thoảng qua; chn tc lấm tấm đung đưa, vướng bận chưa chịu bay đi như cn than van niềm biệt ly v cớ. Nng cau my trở vo phng, cầm lược chải kỹ. Nng toan r ln. Lược đa đến đu l tc rụng đến đ như l a trn cnh đến độ gi trở ma. Nng e thẹn. Nng giận dỗi.

Thn phụ nng ng hương gio - chạy tới. Nng soi gương, khng day lại rồi trả lời về tiếng r khi ny:

- Khng g lạ đu, thưa cha.

ng hương gio đ hiểu nguồn cơn. Mớ tc rối nằm cuộn đống trn bn khiến ng xc cảm, khng che giấu được cơn buồn. Chiếc gương mờ soi đi m ửng của Hong Mai, mu ửng đỏ lạ thường, khng biến đổi dầu khi nng sợ hi.

- Từ hồi tấm b, ln da của Hoàng Mai mịn qu, bng qu. Trăm sự đều do đ m ra...

ng thở di, cũng như ng đ thở di hồi mấy năm trước, tuy gi bấc về khng lạnh lắm nhưng Hong Mai đi đốt lửa để sưởi, rồi dẫm chn ln than hồng m cưi. m đến, ng nghe tiếng rn khe khẽ. Ngỡ l con gi nhuốm bịnh, ng đến gọi cửa đi ba lần. Hong Mai nằm đ, tỉnh m như say, hơi thở hổn hển, đi mắt p vo chiếc gối mềm như trốn trnh mấy sợi tơ trăng bung xuống từng hồi, khi gi rạt ro khẽ rung lm hở ra mấy m l che trn đầu vch.

Bịnh của nng, ng đon được, ngặt khng muốn ni r tn ra: bịnh nan y - bịnh ci

 

Tư Lập, tay thanh nin kht tiếng về nghề ăn ong ở xm Cn Go được ng hương gio mời về nh, by rượu thịt thết đi, đối xử như thượng khch.

Trang gia phổ lại giở ra, đọc nho nhỏ vừa đủ cho Tư Lập nghe. Tư Lập gật đầu.

Trong rừng gi ny, bn kia Ao Sấu, thỉnh thoảng loi ong ngũ sắc ấy trở về. Ban đầu ch Tư dng con dao xương nai m cạo lấy mật, nhưng khng hiệu quả. Lần sau, ch mi miếng xương người, dẹp như cy dao, theo muốn của ng hương gio. Ngọc ong đ lấy được, đem về. Ch bn tn bn nghi v thấy ngọc chỉ l mớ nhụy bng quế kết lại thnh k m loi ong dự trữ bn gc ổ. Từ đấy, ng hương gio mời Tư Lập ở lun trong nh cho c bạn. Ngy đm, ng chong hng chục ngọn nến bạch lạp chung quanh mớ ngọc để luyện, hy vọng rằng, khi đng một ngn ngy, n sẽ trị được bịnh nan y của Hong Mai. Tư Lập như khng ch đến điều v l đ, cứ ra vo nhn trộm hnh dng giai nhn, rồi nằm trằn trọc... Mi đến một đm nọ, lc đứng ngắm thẫn thờ cội mai gi trước sn, ch nghe hơi thở no ấm nồng, nhồn nhột sau gy:

- Anh Tư ở đy vui chớ? Ny giờ em khng dm hỏi.

Ch nhn kỹ: khng phải l dạng hồ ly tinh tru cợt, chnh l Hong Mai, c gi con ng hương gio m bấy lu nay ch trộm nhớ thầm thương.

Nng ni tiếp:

- Cha của em dặn em gọi bằng anh v đừng lm g anh buồn.

Ch hiểu . t ra bấy lu nay ng hương gio thương mnh. Ch đnh bạo tm bn tay nng. Nng lắc đầu:

- Em hơi mệt, như vậy...

Rồi nng nng tay o ln, thứ tay o lỏng thỏng qu rộng qu di:

- Anh nắm ci cho tay o ny, em cũng đủ vui rồi.
Cảm đ̣ng lm sao!... V ngạc nhin lm sao! Một mi hi hm từ trong tay o bay ra khi nu ci cho tay o của người đẹp. Tư Lập thấy r rng bn trong, ngn tay của nng rụng mất hồi no, chỉ c năm cuộn vải nhỏ vấn kho lo thay thế.

Hm sau, ch viện cớ ra đi lc ma bng trm nở trắng rực. Ch khng thm lm nghề ăn ong nữa. Hng trăm tấm ko bằng cy mun, ch giao lại cho ng hương gio. Ch về ở Long Xuyn ...

Nhưng hương rừng c ma lực quyến rũ. Lc mới đến th vui. Ở lu lại sanh buồn. Xa cch lu ngy th đm ra nhớ khng ngui, khng trở lại th khng được.

Ch lại trở về.

Hương rừng ngo ngạt, mi hương xa lạ nhưng rất quen thuộc. Thằng Kim ht mạnh để hửi cho kỹ, để nhớ cho r nhưng nhớ mi khng ra. Chợt ngẩng đầu ln, n trố mắt. Rừng cơ hồ khng cn chiếc l no cả! Trn hng vạn nhnh nhỏ, bn tay thần no rắc lấm tấm hằng h sa số đợt bng gn, khng phải ring trước mặt m khắp cc tứ pha. Rừng sng lạn, ai dm ni l rừng m u? Bng kết oằn sai, mịn mng, trắng tuyết; đi, cnh đu khng thấy chỉ thấy ton l nhụy ngọt.

N buột miệng:

- Rừng cy g vậy? Ch Tư.

Tư Lập day lại cười vang:

- Thằng quỉ! Hửi m khng biết mi mật ong sao? Trm chớ giống g! Mun ngn hũ mật ong của trời ban xuống cho trần gian cn treo lủng lẳng như m sương trn nửa lừng đ. Hửi v th say. Say th khng tỉnh được. C người toan dng n m luyện thuốc trường sinh, từ trăm năm nay...

Tư Lập vội ngồi ln xuồng, chụp cy dầm, hờm sẵn:

- Bậy qu! N đi bng tới đy rồi mất dạng. Chờ một hồi nữa coi.

- i bng l g? Ch Tư.

- L đi ht nhụy bng... ka m qu!
. . .

Một con ong rồi hai con ong bay qua st ngọn cỏ, lưng ngời những rằn xanh đỏ, hai chn sau quặp lại kẹp hai đốm vng sậm m thằng Kim đon l nhụy bng.
. . .
. . .
... Hoảng hốt, Tư Lập nhảy ra, nắm cườm tay người khch lạ:

- Tao ở nh ng hương gio hồi xưa đy m. Ch my đến sau nn khng biết r tao l ai.

Khch trố mắt:

- Trời! Cậu Tư. Về hồi no! Trời... ny giờ thấy cy ba, ti hồ nghi l của cậu. Sao khng lại thăm c Hong Mai?

Tư Lập vuốt mồ hi trn:

- Thi! Về đi. Nhắn với ng hương gio rằng tối nay tao tới.

- Buồn lắm! C Hong Mai yếu nhiều.

Tư Lập thở di:

- Vậy hả? ừng ni nữa. Về trước đi.

Khch rt lui. Tư Lập ni ngậm ngi:

- Trốn m khng khỏi. Trốn Ty ta l chuyện dễ; trốn người quen l chuyện kh hơn. Ta ăn cắp ổ ong khi ny m chi? Nghề ăn ong c nghiệp chướng... y l ổ ong cuối cng của tao trong nghề...

Thằng Kim hỏi:

- Sao vậy? Ai đau nhiều vậy ch? C Hong Mai l người b con...

- B con khng phải b con. Người dưng khng phải người dưng. Tối nay my thay mặt tao, lại đ m thăm ng hương gio. Phần tao, tao phải xa rừng ny. Ở lại đy, my c dịp học khn. ừng buồn. ể tao ni lại đầu đui sự tch, hồi năm trước...
. . .

...ng hương gio ni:

- Ch em thức hả? Ka! Trn bn thờ, từ bao năm rồi, ti luyện ngọc ong để trị bịnh. Bịnh g, chắc Tư Lập ni sơ cho ch em hiểu rồi. Ti buồn qu. Tư Lập khng trở lại nh ny nữa đu. Ch em cứ ni thiệt. Phải vậy khng?

Thằng Kim ni:

- Dạ chu khng biết. Ch Tư khng ni r...

- Ta hiểu lắm. Dầu sao, trở về lần ny, Tư Lập cũng đ tỏ ra c nghĩa! Ai nỡ cu thc ch trai của mnh trong một x để đổi lấy chữ nhn? Ai nỡ bỏ ci danh dự để mua chuộc một chức tước qu phi huyền ho. Từ xưa, tằng tổ của ta cũng v kh khi ấy m ph Cha, xiu lạc đến đy! By giờ ta yếu lắm rồi. Dầu muốn bắt chước Tư Lập, ta cũng khng cn đủ sức lực m bắt chước. Gia thế của ta, thin hạ đ r. Cu thc Tư Lập ở mi tại đy chăng? Ta chỉ l người hương gio, quyền hạn g? Ừ! Ti lo l ti lo cho Hong Mai. Năm nay, n ngồi một chỗ, khng cn đủ sức m ra thăm cội hong mai trước ng như hồi Tư Lập biết.

Sng hm sau, thằng Kim từ gi ng hương gio rồi đến ngồi bn m rạch. Bng vừng tươi thắm, cy cối hai bn bờ giao đầu lại, mt mẻ. N chờ đn bất cứ xuồng ghe ai, đi về đu cũng được, để qu giang. Sau lưng n, trn thềm nh, trong bng mt, hnh dng của Hong Mai với đi mắt v mớ tc trm kn trong chiếc khăn. Chiếc tay o của nng lng thng che khuất mấy ngn tay, từ từ nng ln như tiễn đưa một hnh bng ... ] HƯƠNG RỪNG- Sơn Nam (1)

Chuyện tnh c "bng mẫu đơn" Hong Mai buồn qu phải khng bạn ? ng văn tnh ny của nh văn Sơn Nam đu c thua bất cứ ng văn tnh no của cc nước ngoi đu?

i đẹp qu cảnh rừng trm lc ong "đi bng". Đẹp qu cảnh sng nước Cửu Long với rừng trm, rừng đước. C cn khng khi thượng nguồn đ bị ngăn chặn bởi d tm của NƯỚC LỚN ?! (2)

 

NHẠC THƠ VĂN C BIỂU TƯỢNG MẪU ĐƠN

1. THƠ VĂN

11. Thơ văn cổ:

a. Lưu Vũ Tch: một thi ho đời nh ường c lm bi "Am tửu khn Mẫu đơn" để diễn tả ci tm l tự trị của một người gi trước sắc đẹp:

Ẩm Tửu Khn Mẫu Đơn

Kim nhật hoa tiền ẩm
Cam tm ty sổ bi
Đản sầu hoa hữu ngữ :
Bất vị lo nhn khai


Uống rượu ngắm hoa Mẫu đơn

Hm nay uống rượu ngắm hoa
Cạn đi ba chn gọi l mua vui
Chỉ e hoa ni ln lời :
Em khng phải nở cho người gi nua

(Bản dịch: Tương Như)

b. Truyện Kiều: oạn miu tả tn M Gim Sinh đến gặp Kiều để mua Kiều về lầu xanh, nhn sắc đẹp của Kiều, M say đắm toan tnh:

Mừng thầm: Cờ đ đến tay
Cng nhn vẻ ngọc cng say khc vng
nn quốc sắc thin hương
Một cười ny hẳn nghn vng chẳng ngoa

(Truyện Kiều cu 823 đến 826)

Tc giả Truyện Kiều mớm miệng cho M Gim Sinh, một tn chuyn mua gi bn dm, đnh gi con người Kiều, bằng cch so snh bng bẩy văn vẻ như thế, cng cho ta cảm thấy nỗi đau đớn thấm tha của một kiếp người. C sắc đẹp "quốc sắc thin hương" như Kiều m hắn cho l "cờ đ đến tay" !

oạn ni về Kiều khi ở lầu xanh lần thứ nhất tại Lm Tri, gặp Thc Sinh, định theo về lm vợ lẽ; nhưng bị Thc ng (cha của Thc Sinh) đến thưa quan sở tại, bắt Kiều vừa đng gng, vừa đnh đn c cu:

Dạy rằng cứ php gia hnh
Ba cy chập lại một cnh Mẫu đơn

(cu 1425 v 1426)

Mẫu đơn m chỉ Kiều.
(Theo iển tch Truyện Kiều - NXB ồng Thp)

 

12. Thơ văn hiện đại:

SNG CẢM

Sng nay anh chậm ri buồn
v mẫu đơn khng chịu nở
anh pht gic ra mnh yu vợ
từ rất lu
trong khi vợ anh suốt ngy ch chiết
bụng anh bự thế kia
suốt ngy ngồi miết
bịa ra những mối tnh thống thiết
mua vui cho người m mnh lại đau
Sng nay anh ra vườn bắt su
khng để n thậm thụt với mẫu đơn hm tiếu
những nng quế, ta t, ng, hnh, đậu bắp buồn rung rinh
anh chợt hiểu
đời mnh chỉ đeo đuổi ci ph du hương hoa
v ơn với rau cỏ nui mnh
c thm vitamin qua cơn to bn
Sng nay v nhiều buổi sng khc
anh chỉ bận tm
tại sao mẫu đơn khng chịu nở
tại sao ph dung lại mau tn
nhưng thế no cũng hi một b rau lang
cho nồi canh trong bếp
Rau cỏ ơi !
c bao giờ l hoa đu
mưa nắng kiếp no cũng
truyền đời thim thiếp
Anh chậm ri buồn
ngồi vo bn viết tiếp
v tch sự những bi thơ
v dụng những bi thơ

(Nguyễn Hn Chung)


NGY HT KHC TNH THUA

cả đời ta v một khc tnh thua
m vc kiếm dạo quanh trời gi đẹp

mỗi quốc sắc chỉ một lần được chết
đ đu yn ka năm bảy nấm mồ
ci thời ta cầu bại phải ngao du
bi ca cũ dễ chi đnh tuyệt tch?

ci thời mỗi tn hoa lần hồi ta xo sạch
những mi thơm bặm kn nỗi u tnh
những kỳ nữ xui tay cn trợn mắt
vu oan ta chỉ để nhẹ hồn mnh

ci thời mỗi khi ta buồn dừng v ngựa
l một quan ti l lếch qua sng
kiếm bu cứ lần chồm ln miệng vỏ
l bn kia trời lật xc thin hương

thời tc xanh bay rừng lng ngạo mạn
đất thẳm trời dy trong tay hảo hn
tiếng cười gằn qun khấy cht khoan dung
đầu tnh bay m lưỡi kiếm cn rung

ci thời dưới khuya sương đau lng bất bại
giặt o phơi trăng ht lời độc c
tiếng ht nổi chm truyền ra miệng thế
mỗi khen ch đủ dằn mặt giang hồ:

thm nht kiếm lia ngang trời kiu bạc
trần gian ơi, tri kỷ dễ cn ai ?
rng huề gim ta v khng thắng được
cho ta ring ngậm thử cht tnh hoi
*
em thuở ấy hẳn chưa từng biết mộng
tr cung tn chỉ quanh quẩn hin ro
đu tưởng nổi c lần em bắn trng
con chim về từ ci biển xanh du

đu tưởng nổi lng chưa khuy gi sng
tc đi mu cn ướt ngọn sương mưa
lại c thể ta bng hong chết lặng
mũi tn bung sau một nht gươm đa

đu tưởng nổi ngy ta thm qui ẩn
lại bất ngờ được ht khc tnh thua

(Hong Lộc)
 

2. NHẠC

Xin giới thiệu đến cc bạn bi nhạc rất dịu dng của nhạc sĩ Trần Hong Thụy, ni về sự cay đắng của hoa rụng với giọng ca Hong Nga: NGẮM HOA

Ngắm hoa

Hm qua người ngắm hoa cn thắm
M sớm nay hoa đ rụng tơi bời
C phải bao nhiu l cay đắng
Hoa kia đ nhận bớt cho người

(nhạc Trần hong Thụy, thơ Thanh Tng)
https://www.youtube.com/watch?v=pE_ABeWmas8)
 

 

KẾT

Hoa Mẫu đơn l biểu tượng của sự thịnh vượng, phồn vinh, l hoa ph qu . Mẫu đơn l loi hoa vương giả sang trọng ở Trung Quốc, biểu tượng cho sự giu c, thịnh vượng v sắc đẹp.

Hoa Mẫu đơn đa lớn rực rỡ lạ thường, hương thơm p đảo mọi loi hoa khc. V vậy người ta cn gọi l bch hoa vương. Bng hoa quốc sắc thin hương ny từng rất được ưu i qua nhiều triều đại, với mệnh danh Cha của mun hoa. Nhất l giai đoạn từ thế kỷ 5 đến thế kỷ 13 sau Cng Nguyn. Mẫu đơn được ca tụng trong văn thơ, nhạc v tranh vẽ lc bấy giờ.

Người ta dng từ quốc sắc thin hương (sắc nước hương trời) để hnh dung hoa mẫu đơn. Hoặc c cch phc họa khc l: Thin hạ chn hoa độc mẫu đơn (chỉ c mẫu đơn mới xứng đng l hoa thật trong thin hạ)

Mẫu đơn l một thứ hoa thơm, đẹp qu nhất trong cc loại hoa, được gọi l Vương hoa. Cho nn c thể cho rằng khi ni "Quốc sắc thin hương" l để m chỉ một tuyệt sắc giai nhn với hoa Mẫu đơn. Những người đẹp trong thi văn, lịch sử như nng Kiều của Nguyễn Du, Dương Qu Phi, Ty Thi, hay Vương Chiu Qun ... thường được v như hoa M̃u Đơn, với cụm từ "sắc nước hương trời" hay "quốc sắc thin hương" ny.

Đ những l do cc thi nhn thường dng hnh ảnh hoa Mẫu đơn trong cc bi thơ của mnh.

Qua trn l những lời Nguyn Lạc viết r để gip cc bạn hiểu thm được ci hay, đẹp của cc bi thơ c BNG DNG MẪU ĐƠN.

Nguyn Lạc TX 2017
 

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------
 

Nguồn:

iển tch Truyện Kiều, Tm Linh Huyền B.net, daohoavien.com, Tinhhoa.net, Đại kỷ nguyn.

Tổng hợp về hoa Mẫu Đơn ( từ Internet ) Huỳnh Huệ ...

Hnh ảnh:
Hoa Mẫu Đơn ( ROSE PARK VIỆT NAM)
https://www.youtube.com/watch?v=g5kVBcIoisQ

Peony -Hoa Mẫu đơn
https://www.youtube.com/watch?v=n6ud6QmzfE4

Peonies.avi (PPS)
https://www.youtube.com/watch?v=7_jUQJWIvFc

http://vietmessenger.com/books/?title=huong%20rung%20ca%20mau&page=15



Ghi ch:
(*) Cy cc kn: Derris trifoliata rất phổ biến trong những vng ngập mặn, rừng sc mangroves, l loại cy b trường thuộc họ Fabaceae.

(1) Sơn Nam: http://vietmessenger.com/books/?author=son%20nam

(2) Nh văn Ng Thế Vinh: Cửu Long Cạn Dng, Biển Đng Dậy Sng

http://damau.org/archives/4409

https://uyennguyen.net/?s=ngo+the+vinh&x=7&y=3

@Nhạc: Ngắm hoa (nhạc Trần hong Thụy, thơ Thanh Tng)
https://www.youtube.com/watch?v=pE_ABeWmas8)

 

 

Trở lại ph̀n I

 

art2all.net