Nguyn Lạc


NHỚ VỀ VM TẤN / ĐẠI NGI
 

Gởi thi sĩ Trần Ph Thế & anh Phạm B Hoa (@)
 

Dẫn:

Đất Sc Trăng kh cằn nước mặn
Anh ra Vm Tấn chở nước về xi
Về nh sau trước khng ai
Hỏi ra em đ theo trai mất rồi (ca dao)[1]
...
 

Muốn ăn ba kha, ốc len
Th xuống Rạch Gốc kho qun đường về
Ai m muốn học thổi kn
Nạo dừa hầm với ốc len ăn hoi.(ca dao miền Ty)
...
 

Thng bảy nước chảy C Mau
Thng mười ba kha, hội ko nhau đi lm
U Minh, Rạch Gốc, rừng trm
Muỗi ku kệ muỗi tao ham ba kha rồi (ca dao miền Ty)
.

Nhập:

Dặn lng. đừng nhớ qu ngho
Chợt đu bạn nhắn lời no thốn tm !
Ci thời. vụng dại xa xăm
Thn yu Đại Ngi. tợ sng vỡ bờ !


1.

Tha phương. xun hạ thng ngy
Hồn qu xưa cũ vẫn hoi trong ti
Ci tn. Vm Tấn ti ơi !
Trăm năm. vẫn nhớ những lời ca dao
Ra sng. đổi nước ngọt no *
Về nh. trng trước. trng sau vắng nng !
Hỏi ra. đ bỏ mất đng
Theo trai. người nỡ phụ phng tnh ti!

Ci tn. Đại Ngi ti ơi!
Lm sao qun được. một thời thiết tha?

Hồn xưa. trường cũ. by giờ
Vẫn trong ti. buổi cho cờ sớm mai
Điếng hồn. lời gọi trả bi
Đau tay. thước khẽ. thầy rầy nhớ khng?


2.

Mươi năm. c đủ di khng?
Để qun con nước lớn rng. Hậu giang
Để qun. xanh rũ hng bần
Cầu tre lắt lẻo. con cng gi xanh [2]
Ci cng "tổ chảng" "chnh bnh"
Kẹp tay rướm mu. buồn lng tuổi thơ!
Bi bn. rượt chạy "c cờ"
Thi li trố mắt. ngẩn ngơ lặng nhn

Nhớ con "nước lợ" ma ln
Ốc len. ken đặc. bụi dừa nước xanh [3]
Nhớ cua ba kha. đỏ cng
Nhớ mi mắm kha. ngọt lng dn qu [4]
C linh. theo nước ma về
Nhớ con c chy. bụng sề trứng. ngon [5]

Ngọt ngo thời ấy. c cn?
Dịu hiền qu cũ. chưa mn trong ti!


3.

Đ ngang Nhơn Mỹ. thăm người [6]
Cồn tươi. tri ngọt. miệng cười lời trao
Sầu ring. mi mớm tnh nhau
Giờ đy bạc tc. phố no. nhớ thương !

Mất nhau. từ thuở đoạn trường !
Biệt ly. từ thuở bạo cường ln ngi !

Nhớ đm Đường Đức. tiễn người
Mi trong tm thức. bng người bn sng
Ra đi l biết m sương!
Cố an. tm nhủ. v thường sắc khng


4.

Nhớ chi đến C Lao Dung?
Nghiệt oan người chịu. khc thương người đnh [6]
Tang thương. thấu tận trời xanh
Tử sinh. ly biệt. sm thương. năm no!


5.

Chiều nay. phố lạ xn xao
Sao ring cố quận. lng no bng khung!

Qu giờ đổi lạ. phải khng?
Sao ta khng đổi. nỗi lng qu xưa?

Đổi đi thi. chắc cũng vừa !
Qun đi thi nh!
Tnh xưa chắc rồi !

Nguyn Lạc


................................
Ghi ch v Giải thch:
 

* Đổi nước: thật ra l mua v bn nước ngọt (nước uống được), nhưng để trnh chữ "bn nước", người ta ni trại l đổi nước.
* Đường Đức, Nhơn Mỹ, C lao Dung l những địa danh
* Cy khoai m (tn miền Nam) hay Sắn (tn miền Bắc)
* Phương ngữ, Khẩu ngữ (slang) miền ty nam bộ:
-- "Tổ chảng": "bự ch b", "to tổ chảng" "chnh bnh" (to qu mức, bự qu mức thường thấy.
-- chạy "c cờ": chạy nhanh thnh hng
(*) nước lợ: nước pha trộn giữa nước mặn biến vo v nước ngọt, nước sng từ thượng nguồn đổ xuống
..........
[1]. Cu ca dao nầy Nguyn Lạc ti đ hoạ vui như sau:
Giậm chn anh ro ng trời
Gy chi bao cảnh sầu đời thế ni ?
Thuận tay nhổ một cy m
G vo đầu ba ci tội g nhớ thương! (Nguyn Lạc)
 

[2].
a. Gọi cng gi, v đy l loại cng chạy rất nhanh, tưởng c thể bằng cả tốc độ của gi. Mặc d c bộ dạng nhỏ th, nhưng đi cng của cng gi đực (một lớn, một nhỏ) lại l vũ kh hết sức đng sợ, cng n rất khỏe, mp cng sắc như dao, kẹp c thể đứt thịt. Ở qu ti, Đại Ngi, Hậu Giang nơi cc sng rạch, cng gi lớn cỡ ngn tay mu xanh blue rất đẹp
b. C thi li ( Periophthalmodon schlosseri), l một loi c thuộc họ C bống trắng (Gobiidae), C thi li phổ biến nhất dọc cc bi lầy ở cửa sng, khng ngập qu 2 m nước Loi c ny sinh sống trong hang hốc vt ở bi lầy. Khi thủy triều xuống th c chui ra, nhất l những ngy nắng ro.
C c khả năng di chuyển trn mặt bn kh nhanh, gần như chạy nhảy. Với hệ thống h hấp bằng phổi c thi li c thể thở trn cạn. Khi dưới nước th dng mang.
 

[3]. Ốc len
Mời cc bạn thưởng thức mn "Ốc len hầm dừa" của Tạ Phong Tần
"...Lấy tay bốc con ốc ln, k miệng v ht ci rột cho con ốc chạy tọt v miệng, ci vị bo, vị mằn mặn, ngn ngọt của nước cốt dừa ha với mi thơm của sả, vị ngon lạ lng đặc biệt của con ốc len m khng c loại ốc no c, tạo thnh một vị ngon ring khng thể diễn tả bằng lời được, m hy cứ tự mnh nấu rồi tự mnh thưởng thức th mới hiểu v sao gi ốc len bn ở trn trời. Cho nn, người miền Ty c cu: Ai m muốn học thổi kn/ Nạo dừa hầm với ốc len ăn hoi.


Ăn ốc len hầm dừa chủ yếu l hp nước cốt dừa v hửi thm mi vị con ốc, thiệt l gi cho ci sự hửi ny hơi bị cao cht vt, người ngho ng ln trẹo cổ như chơi.


Ăn ốc len phải thưởng thức từ từ mới thấm hết ci vị ngon của n. Một phần v n qu t, ăn như Trư Bt Giới ăn nhn sm th ở đu c m ăn, một phần v con ốc nhỏ m phải cầm ln mt mt, ht ht cho n chạy thịt ra, lm sao m nhanh được. Đi khi chặt đui ốc cạn qu, ht ốc khng ra, nước cốt dừa trong con ốc kh rang, khng ht nữa m bỏ con ốc trở v chn của mnh, cho n thấm nước cốt dừa trở lại, một lc sau lại bốc ln ht tiếp.


[4].
-- Mắm ba kha, l loại mắm được lm chủ yếu từ con ba kha (một loi họ cua c cng to, đặc trưng ở vng Nam bộ, sống tập trung ở vng nước lợ, mặn, trải từ Cần Thơ đến Sc Trăng, C Mau, nhiều nhất ở U Minh. Do c ba gạch ở trn lưng nn được đặt tn ba kha

-- C linh hay cn gọi l linh ngư (Henicorhynchus) l chi c thuộc họ C chp (Ciprinidae). Chng l cc loi c trắng nn chỉ thch hợp mi trường nước chảy.


Ở đồng bằng sng Cửu Long, c linh thy (Henicorhynchus siamensis) l loi c phổ biến. Vo ma nước nổi, chng bơi khắp cc đồng rộng, sng di, kinh to, rạch nhỏ. Chng c nguồn gốc từ Biển Hồ của Campuchia . Tới ma cả linh trn về từ Biển Hồ qu nhiều, phải lm mắm, ủ nước mắm.


[5]. C CHY
C chy. C tn khoa học l Macrura ruversil, c chy cng họ với c trch nhưng c hnh dng lớn hơn, thường từ biển vo sng để sinh sản. Thng thường, c chy chỉ xuất hiện ở cc lưu vực cuối nguồn sng Hậu l Vm Tấn (nay l Đại Ngi, Sc Trăng), Tn Dinh (nay l Tn Quy, Cầu K, Tr Vinh) v nhiều nhất l ở Tr n (Vĩnh Long).


C chy Vm Tấn con to nhất từ 1 đến 2kg, thn hnh hơi dẹp, di, xương mềm v c vảy phảng phất mu trắng bạc. Một số loại c chy ci mang cặp trứng to ở khoang bụng. Trứng c chy khng chỉ hấp dẫn bởi vị bo khng ngậy m cn ở hương vị thơm ngon khiến nhiều du khch thm thuồng muốn nếm thử.


Đặc điểm của con c chy l khi bắt ln khỏi mặt nước sẽ chết ngay. Do đ, người đnh bắt phải nhanh chng chuyển c vo bờ cng sớm cng tốt, nếu c ươn thịt sẽ mất hết gi trị.


Giờ đy con c chy miền Hậu Giang chỉ cn trong hoi niệm.Tuy chng đ biến mất khỏi Hậu Giang, nhưng trong k ức của nhiều người miền Ty vẫn cn in đậm hnh ảnh của con c chy.

 

C CHY V SỰ RA ĐI KỲ B CỦA C CHY
http://khoadulich.vanlanguni.edu.vn/vn/menu-ben-phai/kien-thuc-chuyen-nganh/suu-tam/ca-chay-va-su-ra-di-ky-bi-cua-ca-chay.html


[6]. Qu ti, x Đại Ngi (Vm Tấn) huyện Long Ph - Sc Trăng tọa lạc ở bờ nam sng Hậu, đối diện ngang sng bờ bắc l Huyện Cầu K - Vĩnh Long. Đối diện giữa sng, bn phải l c lao Dung chạy di tới cửa biển Đng, bn tri l nhiều cồn nhỏ nổi song song nhau (với những bờ cy bần chạy dọc theo bi) giữa l khe nước chảy m đềm. (Dải đất nổi giữa ging sng, lớn gọi l C Lao, nhỏ gọi l Cồn. Vm l đất tại ng ba sng)


a. Trước khi đến x Đại Ngi khoảng 3 km (2 miles) l x Nhơn Mỹ, thuộc huyện Kệ Sch. Chợ x Nhơn Mỹ tọa lạc trn bờ đất tại ng ba bờ phải sng Hậu (hướng chạy ra biển) v rạch Nhơn Mỹ. Pha đối diện chợ Nhơn Mỹ, giữa sng Hậu l cồn Quốc Gia: Đy l nơi ng TT Nguyễn Văn Thiệu VNCH c lần gh thăm, v n nổi tiếng tr ph với vườn sầu ring v chm chm.

 

b. C Lao Dung (di đất di nổi ln giữa sng, bắt đầu từ Đại Ngi chạy ra tận cửa biển Trần Đề, di ước lượng khoảng 20 - 24 cy số (12 - 14 miles) (?) ngang độ 1/2 cy số ( 1/4 mile), với "trại cải tạo" Cồn Ct nổi tiếng dnh cho cc sĩ quan "Ngụy" v những người vượt biển bị bắt.


Cũng nơi C Lao Dung ny bao người muốn vượt thot đ bị đập đầu, chặt cổ, thy bị vi dưới bi bn, do bn tay của "chiến sĩ can cường" Cng An huyện Long Ph tổ chức vượt bin giả để lấy vng của những người dn v tội, muốn ra đi để tm nơi sống an lnh.


Trong C Lao Dung v trong Đại Ngi c rất nhiều rạch nhỏ, hai bn bi bn c rất nhiều dừa nước, bắt ngang rạch bởi những cầu đn tre lắt lo. Nơi bi bn c nhiều cng gi, c thi li, ốc len... v cc bụi r, cc kn...


Phụ ch:
[@] Bi thơ nầy viết để trả lời thi sĩ Trần Ph Thế về bi thơ anh đ gởi ti, Nguyn Lạc


Trở lại Đại Ngi - Thơ Trần Ph Thế
https://sangtao.org/2018/10/04/tro-lai-dai-ngai/





 

 

art2all.net