Nguyên Lạc

 

T̀NH LĂNG MẠN


 

Sụt sùi t́nh lệ giải bày
Khốc văn một bức. tuyền đài gởi em!
Viết giùm Phạm Thái gởi Quỳnh Như - Nguyên Lạc)

*

VỀ CHỮ ROMANCE / T̀NH LĂNG MẠN

Romance (danh từ)
- Câu chuyện t́nh lăng mạn; mối t́nh lăng mạn.
- Sự mơ mộng, tính lăng mạn.

Romantic
(Tính từ): Lăng mạn, xa thực tế, -Viển vông, hăo huyền,
(Danh từ): Người lăng mạn

Romantic love tiếng Pháp là Romance d’amour

@_Về âm nhạc

Về âm nhạc, Romance thường được hiểu là “T́nh ca” , là loại nhạc viết cho guitar, xuất phát từ Tây Ban Nha . Thuật ngữ Romance thoạt đầu mang ư nghĩa “Bài hát thế tục” để phân biệt với các ca khúc Tôn giáo bằng tiếng Latinh. Dần dần, ngôn từ Romance được phổ biến, phát triển rộng răi ra ngoài biên giới Tây Ban Nha và trở thành tên gọi cho một thể loại "thơ ca trữ t́nh" Đến đầu thế kỷ 19, Romance mới được khẳng định như thể loại ca khúc nghệ thuật hàn lâm, phổ biến trong giới quư tộc.

*
Người Việt chúng ta h́nh như mang tính vọng ngoại, cái ǵ của người khác, nhất là của Trung Quốc, của Tây Phuơng đều hít hà khen ngợi, chê cái của riêng ḿnh. Khi liên hệ đến t́nh lăng mạn (Romance, romantic love) ai cũng thường cho là chuyện "ông Tây bà Đầm" Romeo & Juliet hoặc "Phượng Cầu Hoàng" - Tương Như & Trác Quân, Thôi Hộ... của Tàu là nhất. Họ đâu biết chúng chỉ là hư cấu, hoặc có "ư đồ", chưa lăng mạn "tới bến" làm người đầy lệ cảm thương như những chuyện của Việt Nam: Trương Chi & Mị Nương, Phạm Thái & Trương Quỳnh Như...

Ta thử lần lượt xét từng chuyện tinh lăng mạn

 

ROMEO & JULIET

Romeo và Juliet là một vở bi kịch được viết bởi nhà văn đại tài của nước Anh William Shakespeare. Cốt chuyện là t́nh yêu say đắm với kết cục bi thảm của hai người thuộc về hai ḍng họ vốn đă thù hận nhau nhiều thế hệ. Có thể nói Romeo và Juliet là vở kịch xuất sắc và nổi tiếng nhất của Shakespeare.

Câu chuyện bắt đầu tại thành Verona, hai ḍng họ nhà Montague và nhà Capulet có mối hận thù lâu đời.

Romeo (con trai họ Montague) và Juliet (con gái họ Capulet) đă yêu nhau say đắm ngay từ cái nh́n đầu tiên tại buổi dạ tiệc hoá trang tổ chức tại nhà Capulet ( v́ là dạ tiệc hoá trang nên Romeo mới có thể trà trộn vào trong nhà đó được). Đôi trai gái này đă đến nhà thờ nhờ tu sĩ Friar Laurence bí mật làm lễ cưới.

Một sự việc đột nhiên xảy ra : _ Do xung khắc, anh họ của Juliet là Tybalt đă giết chết người bạn rất thân của Romeo . Để trả thù cho bạn, Romeo đă đâm chết Tybalt. Mối thù giữa hai ḍng họ càng trở nên sâu nặng.

V́ tội giết người nên Romeo bị trục xuất khỏi Verona và bị đi đày biệt xứ. Khi Romeo đi rồi, Juliet bị cha mẹ ép gả cho Bá tước Paris. Juliet cầu cứu sự giúp đỡ của tu sĩ Laurence. Tu sĩ cho Juliet uống một liều thuốc ngủ, uống vào sẽ khiến nàng giống như người đă chết. Thuốc có tác dụng trong ṿng 24 tiếng. Tu sĩ sẽ cho người t́m báo Romeo biết sự việc rồi đến hầm mộ cứu Juliet trốn khỏi thành Verona.

Đám cưới giữa Juliet và Paris trở thành đám tang. Xác Juliet được đưa xuống hầm mộ. Tu sĩ chưa kịp báo cho Romeo th́ từ chỗ bị lưu đày nghe tin Juliet chết, Romeo đau đớn trốn về Verona. Trên đường về chàng kịp mua một liều thuốc cực độc dành cho ḿnh. Tại nghĩa địa, gặp Paris đến viếng Juliet, Romeo đâm chết Paris rồi uống thuốc độc tự tử theo người ḿnh yêu. Romeo vừa gục xuống th́ thuốc của Juliet hết hiệu nghiệm, nàng tỉnh dậy và nh́n thấy xác Romeo bên cạnh đă chết, Juliet rút dao tự vẫn chết theo.

Cái chết tang thương của đôi bạn trẻ đă thức tỉnh hai ḍng họ. Bên xác hai người, hai ḍng họ đă quên mối thù truyền kiếp và bắt tay nhau đoàn tụ, nhưng câu chuyện t́nh yêu ấy vẫn măi sẽ là nỗi đau rất lớn trong ḷng những người biết đến họ.(Wikipedia)
 

THÔI HỘ & ĐÀO HOA NHÂN DIỆN

Tứ tuyệt sau đây chắc ai thích thơ Đường cũng đều biết

Khứ niên kim nhật thử môn trung,
Nhân diện đào hoa tương ánh hồng.
Nhân diện bất tri hà xứ khứ,
Đào hoa y cựu tiếu đông phong*.

(Thôi Hộ)

Dịch nghĩa

Cửa đây năm ngoái cũng ngày này,
Má phấn, hoa đào ửng đỏ hây.
Má phấn giờ đâu, đâu vắng tá,
Hoa đào c̣n bỡn gió xuân đây.

(Tản Đà)

---------------

*Đông phong: Gió từ phương đông thổi tới, nghĩa là gió đại dương, một làn gió mang hơi mát. Với người Hoa, đó là gió mùa xuân.(Laiquangnam Lai)

*

Truyện rằng: Thôi Hộ, nhân tiết thanh minh, một ḿnh đi chơi về phía nam Đô thành. Thấy một ấp trại chung quanh đầy hoa đào, Thôi Hộ gơ cửa xin nước uống. Một người con gái mở cổng, hỏi tên họ, rồi bưng nước đến dâng chàng. Người con gái sắc đẹp đậm đà, duyên dáng. Đôi mắt nh́n nhau, ḷng đầy t́nh ư.

Năm sau, cũng vào tiết thanh minh, Thôi Hộ trở lại t́m người cũ, thấy cửa đóng then cài, mới đề lên cánh cửa bên trái bài thơ trên, rồi bỏ đi. Người con gái xem bài thơ, nhớ thương rồi bệnh sắp chết. Thôi Hộ chợt trở lại ấp trại hoa đào, nghe tiếng kêu than bèn chạy vào, vội ôm nàng mà khóc. Người con gái bỗng hồi tỉnh, rồi sống lại. Ông bố bèn đem cô gái gả cho Thôi Hộ.

Cũng từ điển tích này, người ta thường ví mặt người con gái đẹp với hoa đào.(T́nh sử - Phùng Mộng Long)
 

 

TƯƠNG NHƯ & TRÁC VĂN QUÂN

Phượng Cầu Hoàng là một điển tích của "nước chính giữa" (Trung Quốc) chắc có lẽ các bạn ai cũng biết. Nhạc khúc Phượng Cầu Hoàng thường được hiểu là khúc hát của t́nh yêu chân thực, lăng mạn (romantic love).

Điều này có đúng không?

Xin được trích ra đây sơ lược chuyện t́nh Tư Mă Tương Như & Trác Văn Quân từ bài PHƯỢNG CẦU HOÀNG đă đăng

Tư Mă Tương Như người ở Thành Đô, Thục Quận (nay là Tứ Xuyên) thời Tây Hán. Tương Như sốt sắng đến Lâm Cùng, v́ chàng ta nghe nói địa phương này có ông nhà giầu họ Trác — Trác Phú Ông – có cô con đẹp tên là Trác Văn Quân. Văn Quân đẹp, con nhà giầu, cao số, lấy chồng mới có một năm, (c̣n gần như "mới nguyên" - Hoàng Hải Thủy); chồng chết, trở thành sương phụ, trở về nhà sống với cha.

Tương Như ôm mộng chiếm được Văn Quân làm vợ. Tương Như nhờ người bạn ở địa phương (Vương Cát là quan lệnh ở huyện) vận động. Ông bạn của chàng đến gặp Trác Ông, nhờ uy tín là quan lệnh ngỏ lời muốn Trác Ông mở tiệc rượu ở nhà để mời Tương Như đến khoản đăi. Trác Ông vốn không ưa ǵ văn chương, ông lại càng không thích giao thiệp với những người làm văn nghệ; nhưng nể bạn là quan huyện, ông cũng mở tiệc mời Tư Mă Tương Như đến nhà.

Văn Quân được biết ngày ấy, tối ấy Tư Mă Tương Như đến nhà nàng. Nàng nấp sau màn, lén nh́n dung mạo Tương Như trong bàn tiệc.

Tương Như đă dặn trước ông bạn, khi tiệc rượu nửa chừng, hăy khoe chàng có tài đàn và yêu cầu chàng trổ tài đàn một bản để tạ t́nh chủ nhân. Vương Cát làm y theo "ư đồ" Tương Như .

Thế rồi Tương Như cầm đàn, liếc mắt thấy Trác Văn Quân núp sau rèm nh́n lén bèn đàn bản "Phượng Cầu Hoàng". Lời nhạc làm nàng Văn Quân "ngất ngư con tầu đi". Đó là lời tả chuyện con chim phượng (chim trống) đi t́m con chim hoàng (chim mái). Chỉ nghe nhạc thôi, nàng biết chàng chơi bản đàn ấy cho nàng nghe, rằng chàng yêu nàng, chàng muốn có nàng.

Sau khi nghe lén bản nhạc"dụ khị" này, kiều nữ Trác Văn Quân ḷng say mê, "ngất ngư con
tầu t́nh", giữa đêm khuya bỏ nhà chạy đến gơ cửa pḥng Tương Như xin "ty nạn t́nh yêu",
thề sống với chàng suốt khoảng đời c̣n lại.

Đi đâu cho thiếp theo cùng
Đói no thiếp chịu lạnh lùng thiếp cam! (ca dao)

Trác ông hay chuyện tức giận, quyết định từ con cấm vận không chi tiền.

Sau cùng Trác Ông đổi ư, gọi hai người về và chịu chi. Họ đưa nhau đi sống yêu thương nhau sung sướng kiếp đời.

Về sau Tương Như được Vua Hán vời ra làm quan, vinh hiển, phong lưu một đời.

Đây là trích đoạn lời của bản đàn "dụ khị"

Phượng hề, phượng hề quy cố hương,
Ngao du tứ hải cầu kỳ hoàng,
...
Hà duyên giao cảnh vi uyên ương
Tương hiệt cương hề cộng cao tường.

Dịch thơ:

Chim phượng, chim phượng về cố hương,
Ngao du bốn bể t́m chim hoàng
...
Ước ǵ giao kết đôi uyên ương,
Bay liệng cùng nhau thỏa mọi đường. (Nguyễn Tử Quang)

 

 

TRƯƠNG CHI & MỊ NƯƠNG

Sơ lược truyện:

Trương Chi là một cô gái xinh đẹp tuyệt trần, con của một vị quan đại thần, lúc nào cũng buồn bă. Cha nàng thấy vậy liền cất cho nàng một ngôi nhà nhỏ ở bên con sông cạnh nhà để nàng ra đó thư giăn.

Trương Chi, một anh thanh niên ở làng chài ven sông, thổi sáo hay nhưng tướng mạo vô cùng xấu xí. Ḿ Nướng rất yêu thích nghe tiếng sáo của Trương Chi. Bỗng có một thời gian tiếng sáo không c̣n xuất hiện, Mị Nương do quá thương nhớ tiếng sáo mà sinh bệnh. Đă rất nhiều vị đại phu được cha nàng mời đến mà vẫn không t́m ra nguyên nhân căn bệnh.

Cha nàng t́nh cờ biết được tiếng sáo của anh thanh niên tên Trương Chi chính là nguyên nhân của căn bệnh. Ông liền mời chàng đến để chữa bệnh cho Mị Nương.

Vừa thấy Trương Chi, Mị Nương đă vô cùng thất vọng v́ dung mạo của chàng vô cùng xấu xí. Nàng tỏ ư lạnh nhạt, bảo Trương Chi đi ra, và không c̣n mê tiếng sáo của chàng như trước kia nữa.

Trương Chi thất vọng và đau buồn mang bệnh tương tư,  sầu héo dần mà chết.

Mỵ Nương nghe hát th́ thương
Nhưng trông thấy mặt anh chường lại chê
Trương Chi buồn bă ra về
Cắm sào giữa bến hát thề một câu
Kiếp này đă dở dang nhau,
Th́ xin kiếp khác, duyên sau lại lành.

(Trương Chi và Mị Nương - bài ca Quan họ Bắc Ninh)

Đến khi bốc mộ, mọi người thấy thịt xương Trương Chi đă tan rữa, duy chỉ có trái tim biến thành một khối h́nh cầu đẹp sáng như ngọc, to bằng quả cam và trong suốt như pha lê bèn đem gắn vào mạn chiếc thuyền cũ của chàng.

Một lần t́nh cờ, cha Mị Nương đi ra bến sông, thấy có một viên h́nh cầu đẹp và sáng như ngọc ở mạn một chiến thuyền câu, liền mua về rồi sai thợ ngọc làm thành chiếc chén uống trà. Nghe nói cha vừa đặt làm chiếc chén mới rất đẹp Mị Nương đ̣i cha cho dùng thử. Nhưng vừa rót trà vào, nàng thấy trong chén trà hiện lên h́nh bóng Trương Chi, tức th́ tiếng sáo năm xưa hiện lên như than như trách.

Mị Nương chạnh ḷng nhớ lại mối t́nh đă qua. Một giọt nước mắt của nàng rơi xuống chén và chiếc chén tan ra thành nước.

Đó là chuyện t́nh lăng mạn (romantic love) thứ nhất của Việt Nam.
 

 

PHẠM THÁI & TRƯƠNG QUỲNH NHƯ

Chuyện thứ hai này, theo tôi cực kỳ diễm lệ, lăng mạn "tới bến"

Phạm Thái (1777-1813) Ông người xă Yên Thượng, huyện Đông Ngàn, nay phủ Từ Sơn tỉnh Bắc Ninh. Ông định nối chí cha, đi t́m người đồng chí để lo sự khôi phục nhà Lê chống Tây Sơn.

Phạm Thái được dịp biết người em gái của Trương Đăng Thụ (người đồng chí) là Trương Quỳnh Như. Hai người thầm lén yêu nhau, làm thi văn tương tặng. Cha Quỳnh Như là Trương Đăng Quỹ biết rơ gốc gác Phạm Thái, cũng muốn gả con gái cho, nhưng bà mẹ không ưng. Bị ép lấy một người nàng không thuận, Quỳnh Như buồn bực mà chết (có sách chép là nàng tự ải). Phạm Thái từ khi công việc chống Tây Sơn thất bại lại mất người yêu, sinh ra chán đời, chỉ uống rượu li b́, tự hiệu là Chiêu Ĺ, đi lang thang khắp nơi, năm 37 tuổi th́ mất ở Thanh Hóa.(2)

Bài văn tế Quỳnh Như trước mộ nàng, có chỗ thảm thiết như:

"Ta hăm hở chí trai hồ thỉ, bởi đợi t́nh cho nấn ná nhân duyên - Ḿnh long đong thân gái liễu bồ, v́ giận phận hóa ngang tàng tính mệnh.

Cho đến nổi hoa rơi lá rụng, ngọc nát châu ch́m, chua xót cũng v́ đâu, năo nuột cũng v́ đâu. Nay qua nắm cỏ xanh, thương người phận bạc, xụt xùi hai hàng t́nh lệ, giăi bày một bức khốc văn, đốt xuống tuyền đài, tỏ cùng nương tử."
(Văn tế Trương Quỳnh Như của Phạm Thái)
 

NHẬN XÉT

1. Về chuyện t́nh Tương Như & Trác Văn Quân

Tương Như với bản "Phượng Cầu Hoàng" "dụ khị" Trác Văn Quân, theo Nguyên Lạc tôi không phải là t́nh lăng mạn. Một truyện t́nh sử dụng nhạc khúc có Ư ĐỒ (cơm no ḅ cưỡi), có TÍNH TOÁN, có LƯ TRÍ xen vào th́ làm sao chân thực, lăng mạn "tới bến"được.?

2. Về chuyện t́nh Thôi Hộ: Theo tôi chuyện t́nh này cũng khá lăng mạn. Tuy nhiên v́ không đẫm lệ chia ly, hai người t́nh sau cùng tái hợp nên duyên, "sắt cầm hảo hợp"nên sự lăng mạn chưa "tới bến"

3. Về chuyện t́nh Romeo và Juliet

Qua một thời gian đi sâu nghiên cứu, Giáo sư S.Clifford rút ra kết luận rằng “chuyện t́nh bất hủ” giữa Romeo và Juliet đă làm xúc động nhiều thế hệ khán giả trong suốt hơn 5 thế kỷ qua thực ra là dạng truyện hư cấu, ông đă kiên nhẫn đợi dịp chính thức công bố giả thuyết mới tại Viện Hàn lâm Olympic ở Vicenza, nhân dịp 450 năm ngày sinh của W. Shakespeare (26/4/1564 - 26/4/2014).(1)

Vậy rơ ràng đây chỉ là chuyện hư cấu, chuyện chỉ có trong văn chương, kịch nghệ.
Hai chuyện c̣n lại của Việt Nam nêu xét kỹ đúng là t́nh lăng mạn "tới bến" v́ đẫm lệ phân ly và có thật do được ghi trong sử sách. Nhất là chuyện t́nh giữa Phạm Thái và Trương Quỳnh Như

4. Thử đọc bài thơ Phạm Thái tỏ t́nh thương nhớ đến người yêu Trương Quỳnh Như

GỬI TRƯƠNG QUỲNH NHƯ

Dảy hoa đun lá bởi tay trời,
Nghĩ lại t́nh duyên luống ngậm ngùi.
Bắc yến nam hồng thư mấy bức,
Đông đào tây liễu khách đôi nơi.
Lửa ân dập măi mà không tắt,
Bể ái khơi hoài cũng chẳng vơi.
Đèn nguyệt trong xanh mây chẳng bợn,
Xin soi xét đến tấm ḷng ai.

 

*
Sẳn mời các bạn đọc trích đoạn thơ "hay hết ư" về Phạm Thái - Trương Quỳnh Như của thi sĩ tài hoa Nguyễn Đ́nh Toàn
...
Cơn say dở khóc dở cười
Thành nghiêng, núi lở, đất trời là đâu
Chuông run đă lọt tiếng cầu
Em ơi tỉnh dậy nghe sầu vào thơ
...
Ta nhớ nàng điên cuồng lên tiếng gọi
Quỳnh Như ơi !
Quỳnh Như ơi !
Ai đội mộ nàng lên
Thơ này buồn thành những chiếc gai êm
Mọc lên giữa linh hồn ta sầu tủi
...
Mộ nàng bao cỏ úa
Ḷng ta mấy xót xa
Rưng rưng chén nhỏ trào tâm sự
Ta thương nàng hay ta thương ta ?

(Phạm Thái - Trương Quỳnh Như . Thơ Nguyễn Đ́nh Toàn)
 

*
Cuộc t́nh Việt Nam này mới đúng là romantic "tới bến", mới làm người đầy lệ cảm thương, Một thiên tuyệt tinh phải không bạn?

Để kết thúc bài, mời các bạn nghe bản Romance d’amour (Tiếng Anh: Romantic love), thường vắn tắt là ROMANCE - KIỆT TÁC CỦA ÂM NHẠC - Sáng tác: Narcisco Yepes (1934)

https://www.youtube.com/watch?v=xaAooU9bVPY

Nguyên Lạc

2018


---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ghi chú:

(1) Sự thật về cặp t́nh nhân huyền thoại Romeo và Juliet - Giáo sư S.Clifford
https://www.tienphong.vn/van-nghe/su-that-ve-cap-tinh-nhan-huyen-thoai-romeo-va-juliet-710571.tpoq

(2) TRƯỜNG HỢP PHẠM THÁI QUỲNH NHƯ
http://www.hocxa.com/VanHoc/PhamThai&TQNhu/_PThai&TQNhu_Index.php
----
Mời các bạn nghe bản Romance d’amour (Tiếng Anh: Romantic Love), thường vắn tắt là ROMANCE - KIỆT TÁC CỦA ÂM NHẠC - Sáng tác: Narcisco Yepes (1934)


http://baicadicungnamthang.net/nhac-co-dien/narcisco-yepes/spanish-guitar-6596.html
https://www.youtube.com/watch?v=xaAooU9bVPY

.

 

art2all.net