Nguyn Lạc

 

TẢN MẠN ĐI ĐIỀU VỀ TR

KỲ 11

 


 

 

QUAN NIỆM VỀ CHỮ ĐẠO

TRONG VĂN HA UỐNG TR VIỆT NAM

 

nước Ta, miền Bắc thường gọi l cy ch; miền Nam lại gọi l cy tr; ring xứ Nghệ, dng từ ch khi sử dụng tươi, qua sao chế th gọi l tr. Nước ch nấu từ l tươi được gọi l nước ch xanh v nước hm từ ch sao chế th gọi l nước tr.

V̀ Trà Đạo Vịt Nam, ti xin ghi ra đy những trích đoạn lý thú của nhà nghin cứu Phan Lan Hoa trong bài Trà Đạo Vịt Nam của chị:

[ Chữ đạo trong triết l Đng phương l quy luật vận hnh của trời đất. Đạo được định nghĩa thật đơn giản nhất m nhất dương vị chi đạo - Lo Tử đạo đức kinh. Đạo sinh ra vạn vật. Cn đức l biểu hiện cụ thể của đạo trong từng sự vật, lm cho vật no ra hnh th vật ấy v vạn vật tồn tại được trong vũ trụ l do đức. Cho nn dụng đức phải thật nhuần nhuyễn theo nguyn l của đạo sao cho thật tự nhin, cng tự nhin cng gần với đạo, phải lm sao cho ph hợp với quy luật m dương. Vật cực tắc phản, ci g thi qu cũng sẽ trở nn bất cập ngay sau đ. Đạo l thứ triết l vũ trụ, luận về thin địa, ngũ hnh, biến dịch m dương, về năng lượng, chn kh. Đức dựa vo nguyn l của đạo m triển khai ra php tu luyện thn tm nhằm hướng tới đạt được trường sinh bất tử.

Cho nn những g tun theo tự nhin th hợp với lẽ đạo. Hơn ai hết cc nghệ nhn chế biến tr Việt Nam thấu hiểu điều đ, nn mới dm liều đưa cả mười đầu ngn tay vo chảo để đa với lửa, hng cảm thụ su sắc nhất hơi thở của từng cnh tr đang trở mnh trong l luyện đan, cố gắng bảo tồn một cch hon hảo nhất tinh, thể tự nhin của tr. Thả hồn vo cng việc v c trch nhiệm tới cng với cng việc l ci đức của người lao động, cũng v như một php tu luyện cng năng của đạo vậy, kết quả của thức tun theo lẽ đạo thật mĩ mn, sản phẩm dng đời của họ l dư vị tr m hoặc cả trần gian.

Nhầm lẫn chăng? ha knh tịnh khng phải l đạo, m đ chỉ mới l ba trong những đức tnh của con người. Chỉ c thanh mới l đạo tnh của thin địa. Cho nn php thưởng tr chỉ đạt được tnh thanh khiết của trời đất khi thể của cả tr v nước cn giữ được đủ đầy về cả tinh lẫn thần. Tinh l năng lượng của vạn vật, thần l năng lượng của trời đất. Cả hai thứ ấy (tinh v thần) đều l nguyn kh quốc gia. Nhất nước bởi nước bồi bổ thần lực cho tr đ đnh, nhưng cn gip tr gột rửa bụi bặm, tẩy uế tạp chất, giữ cho thể chất của tr được trn đầy tinh lực. Đy c lẽ l l do v sao thưởng tr m lại đề cao nước ln trn tr.

Ci l ny của ng cha người Việt Nam h chẳng phải hợp lẽ đạo lắm ư? Sao hậu duệ chu con hm nay lại bảo Việt Nam khng c tr đạo?

Sao ci g ti cũng thấy ngược với mọi người thế nhỉ? Người Việt Nam uống tr, khng g p thi qu về lễ nghĩa, khng lạm dụng thi qu tr biểu diễn nghệ thuật, để bốc đồng đẳng cấp tr. Tn vinh nguyn l tự nhin, tn vinh tinh thần của thin nhin. Ha nhập chn kh của tr với nước, của nước với thin địa nhn. Đạt được như thế chẳng phải l đạt Đạo rồi sao?

Bn về chữ đạo l vậy, nn ai bảo Việt Nam khng c tr đạo l tự khoe mnh v đạo. Bản chất của người Việt Nam được du khch đnh gi l khim nhường, hay cười v hiếu khch. C vị du khch cn cất cng đi cng mọi ng hẻm lng qu Việt Nam để thực hiện bộ sưu tập Nụ cười Việt Nam. Đứng trn l thuyết của php tu tm m bnh phẩm, th người no m lun cười được trong mọi hon cảnh, đạt được đức tnh khim nhường, người ấy đ hnh đạo tự nhin đến mức nhuần nhuyễn. Lạc Việt l ci ni của Đạo gio, nn người Việt khng chờ đến lc khch tới nh mới by tr lễ gio, bởi php tắc ấy chưa hẳn l đạo? cũng khng cần biểu diễn nghệ thuật pha hm lm chi, bởi thi qu dễ mất đi ci đức tịnh cần c khi thưởng tr. Tr Việt Nam ẩn chứa trong mnh năng lượng của trời đất v vạn vật, chẳng cần phải c hnh động thc đẩy lm g. Dư vị ngọt đắng mỗi khi đ lắng đọng trn đầu lưỡi rồi, sẽ tự khai phng tm kinh con người thi. V tr nhn snh si sẽ cảm thụ được ci đức của người chế ẩm đến đu để m nể trọng, đạo tự nhin m thnh giữa chủ khch đi bn.

Sự thấm nhuần đạo l khng phải l chuyện ni ngoa m được. Tr n Tửu tướng l triết l trong th ăn chơi của cha Trịnh Sm (1739 1782) đ được học giả nổi tiếng Vương Hồng Sển giải thch như sau: ... c nghĩa l uống rượu th phải thật sang trọng v oai phong, uống như đại tướng vừa thắng trận ban sư hồi tro, c qun hầu tiền h hậu ủng, c ca nhi chuốc rượu hiến tửu; nhưng tri lại, khi ẩm tr th phải tự coi mnh như l n bộc của thứ đồ uống thanh nh ny.... Chẳng biết tr dẫn đạo đến cho người, hay l người đưa đạo vo tr, cũng c thể cả đ hai dẫn dụ nhau gần với đạo l. Cha tự coi mnh l n bộc của tr - trà n, nn hng sng khi cha ngự tr, th b phi Tuyn l người tự tay quạt l đun nước cho chồng, cn cha Trịnh Sm đch thn tự mnh hm tr ngự thưởng chứ khng sai khiến người hầu. Tr cụ (đồ uống tr) của cha đều do cha tự thiết kế mẫu v k kiểu ring tại l sản xuất tr cụ Cảnh Đức Trấn. Cha cn đem triết l tr n vo trong cc buổi ngự triều, dng tr thay rượu để ban thưởng mỗi khi c ai đ trong cc quan triều thần lập cng. Thần tự nguyện lm n bộc của cha, cha lại tự nguyện lm n bộc của tr, rồi cha lại đem thứ mnh sủng i l tr ban cho n bộc của mnh l thần, ci văn ha ứng xử ấy của cha răn dạy đạo l ở đời, quan qun phải như c với nước, lun phải trung thnh với nhau th nghiệp nước mới vững bền.

Văn ha Tr n do cha Tĩnh Đ Vương Trịnh Sm khai sng. Sau trở thnh nt văn ha uống tr đặc trưng của người Việt phổ biến ở thế kỷ 18 19. Giới nho sĩ ở thời kỳ ny thường c ci nhn miệt thị đối với những ai uống tr m phải để cho người hầu pha tr, tức khng tự mnh pha tr theo phong cch Tr n. Lu dần thnh nếp, ngy nay trong cc gia đnh Việt, người đn ng vẫn giữ thi quen tự mnh pha tr để uống, vợ con chỉ ủng hộ bằng cch đun dm phch nước để sẵn m thi.

Hiện ở kinh thnh Huế một nhn chứng sống hiếm hoi, từng tận mắt chứng kiến cung cch Tr n trong cung đnh Việt, người ấy l nghệ nhn tranh thu L Văn Kinh. Năm 2007, lần đầu tin ng quyết định cng bố bộ tr cụ l bu vật vua ban của ng ngoại mnh l quan Tham tri bộ lễ Nguyễn Văn Gio, triều vua Khải Định (1885 1925). Xin trch một đoạn ghi chp về lời kể của ng L Văn Kinh từ cuốn Văn minh tr Việt của tr nhn Trịnh Quang Dũng:

Một vin lnh lệ chuyn đun nước dưới bếp bằng một siu đồng l mỏng tang rất chng si. Khi nước si, nước được chuyn sang ấm c lao đưa vin lnh lệ khc dng ln cụ Tham tri. L chủ buổi thưởng tr, quan Tham tri bộ lễ Nguyễn Văn Gio đch thn tự tay lau, trng ấm chn, chuẩn bị bn tr v pha tuần tr đầu. Chủ tr nng chn bằng hai tay mời khch cng đồng ẩm. Đợt đồng ẩm ny như một nghi lễ mở đầu buổi thưởng tr theo cung cch Tr n. Khi ấy cc lnh lệ đều phải lui ra để cc cụ ẩm tr v đm luận thi ca, nhn tnh thế thi. Sau tuần tr đầu, vị chủ tr c thể tiếp tục pha tr hoặc trao quyền pha tr mời khch cho người thn tn, danh cao trọng vọng ngồi bn pha tay phải mnh tiếp tục cho tới hết buổi thưởng tr. Một vin lnh lệ đứng xa, mặt ci xuống phe phẩy hầu quạt cc cụ bằng những chiếc quạt tay c cn di chế tc từ lng ngỗng, lng cng tinh xảo.

Pha tr, việc ấy ở cc xứ khc l việc dnh cho người phục vụ. Cn ở Việt Nam lại c chuyện bề trn pha tr mời hạ cấp dưới trướng. Một thi độ dn chủ, tn trọng người hiền ti hnh thnh trong x hội, người đời nay chớ nng nổi ngi bt khi khen ch chế độ phong kiến l lạc hậu. Chỉ l tch tr thi m rờ rỡ được chữ đạo để đời. Văn ha ứng xử ấy, b quan văn v thời nay mấy ai đ su xa được như vầy chăng?

Thi tục của người Việt ta xưa nay ăn uống m chp miệng l bất lịch sự, cho nn ai đ chớ c v một cht sĩ diện ta đy snh Tu, snh Nhật m vội vng tng bốc, vội vng bắt chước xứ người chp miệng ba bốn ci khi uống tr. Bởi bắt chước người như vậy khng chỉ ph hỏng đi ci php tắc của dn tộc mnh, m coi chừng bị chế diễu l v php v tắc đấy. Hy khum năm ngn tay lại quanh chn tr, lm cho chn tr lọt trong lng tay. Tay cn lại p bn ngoi tay kia, để vi giy cho cảm nhận được hơi nng ở lng tay, đưa dần ln mũi v ht nhẹ, dng tr no của mnh dẫn dụ cho ln hương tr thơm đi vo đan điền thần. Rồi nhấp một ngụm vo miệng v ngậm lại, để cho tr từ từ lan vo chn răng, cổ họng, rồi lại thở nhẹ ra bằng mũi. Đưa nước tr vo vị (bao tử), ht một hơi thật su, nn thở v đếm đến 9, dng ch m dẫn dụ hơi ấm tr thơm vo đan điền kh, rồi đan điền tinh, lại thở nhẹ ra v mch bảo ch của ta rằng hy tĩnh lặng ở nơi tm hồn. Thong chốc, ta thấy cc đan điền đều được khai thng, đầu c ta trở nn nhẹ nhm lạ thường...

C nhiều phong cch uống tr được người xưa đc kết: Độc ẩm một mnh th gọi l U (trầm mặc); hai người đối ẩm th gọi l Thắng (vui tươi); ba người cng thưởng ẩm th gọi l Thch (l thn bằng 戚友, l vui buồn c nhau 休戚與共); cn chn tr được bề trn ban thưởng th gọi l Tứ 賜 (ban n)...] (Trà Đạo Vịt Nam - Phan Lan Hoa)

Đ̉ ch́m dứt tỉu mục Trà Đạo Vịt Nam này, ti xin dùng bi thơ Hương ch xm cũ của bc sĩ Đinh Nhật Hạnh (từ bài vít của Phan Lan Hoa). Vì bài thơ dài nn chỉ trích đoạn:
.
Một ấm ch xanh, rộn rng xm nhỏ
Bc củ khoai bi tơi bột
Quạt mo phe phẩy, Mẹ cười
Tc bỏ seo g mười su
Mấy o lng rc rch lm duyn.
Nồi đồng, ấm đất
Bt sứ, đọi snh
Mở vung ra, ch tỏa khi hương thơm
Chưa uống đ ấm bừng trong dạ
...
Bt ch xanh đậm đ.
Ti knh cẩn nng niu
Bộ ấm cổ gan g thế Đức
Chuyển mấy đời chinh chiến vẫn tinh khi
Bnh minh nhất trản tr phảng phất.
Nhập thiền nhn khi biếc thơm hơi
Vỗ nhẹ bp sen, nhặt từng cnh tr rơi
Chắt từng giọt sương long lanh l cốm
ng cha mnh snh điệu nhất trn đời.
...
Mời qu khch, khng quen.
D ch ướp hoa sen, hoa si
Ch mốc cu ba tp ngậm sao trời
D tr qu Thiết Quan m, Long Tỉnh
Dẫu tuyệt vời vẫn kht bt ch tươi !
Ai đ bảo dn mnh khng Tr đạo
Chắc chưa về xơi nước với qu ti.
(Hương ch xm cũ - Đinh Nhật Hạnh)
 

 

PH̀N PHỤ LỤC: GIAI THOẠI, VĂN VÀ PHÍM LỤN
.

I. Giai thoại tr

Uống tr, ni chuyện tr m thiếu những giai thoại về tr quả mất đi phn nửa hồn tr. Bao quanh những huyền thoại tr c những giai thoại nửa hư, nửa thực để ca tụng tr. Ci th của giai thoại l cho chng ta một nụ cười hm hỉnh, một triết l thm trầm hay một cu thi ph đối đp xuất thần. Dưới đy l một số giai thoại lượm lặt được:
 

1. Giai thoại v̀ thúc linh đan

[ Người Trung Hoa từng nhắc đến l luyện kim đan, vin thuốc linh đan cũng như một loại tr tn l tr tố nữ (hay tr trinh nữ) như l một thnh tch kỳ diệu của văn ha nước họ. Nhưng tư liệu của người Tu viết về những thứ ny lại rất mơ hồ khng r rng, khiến cho người Trung Hoa đời sau cho rằng đ l những thứ khng c thật, m chỉ l truyền kỳ. Vậy m cu chuyện l luyện kim đan v tr trinh nữ lại l chuyện c thật được ghi chp trong lịch sử Việt Nam, l Made in Việt Nam 100%.

Go sư Hong Xun Hn trong qu trnh nghin cứu về lịch sử vng đất La Sơn (H Tĩnh) đ lục tm được tư liệu ghi chp về loại tr ny. Theo đ ghi chp của lịch sử v cả ghi chp của La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp, th chnh ng l người truyền php tu tin v phương php luyện tr trinh nữ cho quan tham tụng Nguyễn Hon (năm Cảnh Hưng thứ 44 - 1784, đời cha Tĩnh Đ Vương Trịnh Sm). Sau đ được Nguyễn Hon triển khai luyện đan ở chốn cung đnh v trở thnh một loại tr thượng phẩm, thịnh hnh ở thời L Trịnh. Ghi chp tại mục Tin khảo Đạo tu lục - Nguyễn Gia Thế Đức Phổ dng La Sơn Phu Tử như sau: ...Nguyễn Hon nui con gi 15 tuổi để lm đỉnh, ch thch r chp mật truyền biết rằng kim đan đại dược l ở nữ đỉnh (đỉnh l đồ nấu thuốc tu tin, nữ đỉnh l con gi đồng trinh dng để thay đỉnh luyện đan) ...giờ Tuất, giờ Hợi lc m kh thịnh, lm php thi thủ, trn cho hấp kh trời, dưới lấy tinh. Đỉnh lực no km lập tức cho thay. Trong khu phng thường c ba bốn người, người ở lu được vi năm, người ở mau được tm chn thng, cả thảy hơn trăm nữ đỉnh... Như vậy đ r: Kim đan đại dược đồn đại xưa nay trong thin hạ chnh l tr trinh nữ. Người xưa đợi đến giờ m thịnh của tuần trăng, lựa chọn những thiếu nữ đồng trinh ở độ tuổi 15 16 c khả năng tot năng lượng m tốt nhất cho quấn tr quanh người, rồi để nằm phơi dưới trời khuya để hấp thu hai nguồn năng lượng m của trăng v của người trinh nữ. C người hiểu rằng treo ti tr vo chỗ kn của nữ giới ti e l khng phải? Tinh ở đy nn hiểu l tinh kh. Như ti đ c ni ở phần trn bi viết: thần l năng lượng của vũ trụ, tinh l năng lượng của vạn vật, dưới lấy tinh trong m tả của La Sơn Phu Tử l hấp thụ lấy nguồn tinh lực của người trinh nữ. Thứ tr ấy mang năng lực m, chỉ dnh cho nam giới dng trong php tu tin, uống vo th cn bằng m dương, cơ thể trở nn sức lực dẻo dai phi thường. La Sơn Phu Tử cũng m tả Nguyễn Hon: Nhờ dy cng tu luyện, nn ng gi m tc bạc, mặt trẻ. Hơn 60 tuổi cn sinh 4 con.

Về cuộc đời của Nguyễn Thiếp, ng đỗ Tam trường năm Mậu thn (1748). Được bổ lm quan tri huyện ở Nghệ An dưới thời L - Trịnh, nhưng về sau ng đ co quan ln ni Thin Nhận tu tin. Đạo tu tin l dng đạo chnh thống của người Việt Nam, c từ thời vua Hng trn đất H Tĩnh. Truyền thuyết Tin Dung Chử Đồng Tử cn lưu lại vết tch trn ni Quỳnh Vin m Hong gip tiến sĩ Bi Dương Lịch đ nhắc đến khi ni về suối Hiu Hiu. Cho đến thế kỷ thứ 18, 19, biệt danh của cc văn nhn ch sĩ xứ Nghệ An thể hiện họ đều l cc đạo sĩ. Sau do thịnh tnh của vua Quang Trung, mời đến 3 lần, Nguyễn Thiếp mới chịu xuống ni v nhận lời lm qun sư của vua Quang Trung. Khi nh Nguyễn Ty Sơn thất thế. Vua Gia Long Nguyễn nh tiếp tục vời ng vo triều nhưng ng từ chối, tiếp tục ln ni tu tin v mất ở đ. Nơi ấy ngy nay vẫn cn di tch. Thứ tr m Nguyễn Thiếp sử dụng để luyện đan ắt hẳn l thứ tr bp đặc sản địa phương của vng La Giang qu ng.] (Trà Đạo Vịt Nam - Phan Lan Hoa)
.

2. Giai thoại v̀ Nguỹn Khuýn

Một giai thoại rất c vẻ thực lin quan đến một loi cy cũng gọi l tr nhưng thường người ta gọi l sơn tr hay tr mi. Giai thoại ny lin quan đến một nh thơ nổi tiếng Việt Nam l cụ Nguyễn Khuyến.

Vo năm 1905, tuần phủ Hưng Yn tn l L Hoan c tổ chức cuộc thi thơ Vịnh Kiều. D khng muốn tham gia, nhưng nhiều lần quan tuần phủ triệu mời nn cuối cng cụ Nguỹn Khuýn đnh tham dự ban gim khảo.

Trong cuộc thi ny Chu Mạnh Trinh c gửi hai chục bi đến dự thi v đoạt giải nhất kỳ thi ny. Tuy nhin. khi chấm thi Nguyễn Khuyến thấy thơ Mạnh Trinh c hai cu:

Lng nho người cũng coi ra vẻ,

Bợm xỏ ai ngờ mắc phải tay!

L một nh nho, cụ Nguyễn Khuyến rất nghim trong tứ cu đối, ph ngay:

Rằng hay th thật l hay,

Đem nho đối xỏ lo ny khng ưa.

Tuy đoạt giải nhất nhưng lời ph ny lọt đến tai Chu mạnh Trinh, Trinh để bụng khng vui. Về sau khi lm n st Hưng Yn, lc đ Nguyễn Khuyến mắt đ la, Mạnh Trinh biếu cụ Nguyễn một chậu hoa tr (loi hoa chỉ c sắc m khng c mi hương) với dụng chm biếm cụ Nguyễn khng biết thưởng thức văn thơ. Cụ Nguyễn Khuyến cũng hiểu v viết một bi thơ gửi Chu Mạnh Trinh như sau:

Tết đến người cho một chậu tr,

Đương say cn biết cc đu hoa!

Da mồi tc bạc, ta gi nhỉ,

o ta đai vng, bc đ a?

Mưa nhỏ những kinh phường xỏ l,

Gi to luống sợ lc rơi gi!

Lu nay ta chỉ xem bằng mũi,

Đếch thấy hơi thơm, một tiếng kh!

Chu Mạnh Trinh đọc xong mới thấy hổ thẹn lng nhỏ nhen của mnh v cng khm phục phẩm chất cụ Nguyễn.
 

3. Giai thoại v̀ Trà sư Nḥt

Chỉ ai sống v ci đẹp mới được chết thật đẹp. Giy pht cuối đời của cc đại tr sư vẫn đầy vẻ tao nh tuyệt đẹp như khi họ từng sống. Lun đi tm sự ha điệu với nhịp sống vĩ đại của vũ trụ, cc tr sư mi mi chuẩn bị cho sự ha nhập vo ci hư v. Cu chuyện Chn Tr Cuối Cng của Lợi Hưu sẽ mi vươn ln đỉnh cao của sự bi hng đ.

Tnh bằng hữu giữa Lợi Hưu (Rikiu) v Thi Cp T Ct (Taiko-Hideyoshi) di bao lu, sự qu knh đối với bậc tr sư của người chiến binh vĩ đại cng cao bấy nhiu. Nhưng tnh bạn của một bạo cha lun l thứ vinh dự nguy hiểm. Thời ấy đầy rẫy sự phản trắc, v thậm ch người ta cũng chẳng dm tin vo người thn gần gũi nhất. Lợi Hưu (Rikiu) chẳng qua chỉ l một đnh thần đ hạ, ṿy m ng thường cả gan biện luận tri ý với vị cha cng bạo tn của mnh. Lợi dụng những lc c sự lạnh nhạt giữa Thi Cp v Lợi Hưu, kẻ th của Lợi Hưu co buộc ng lin can vo một m mưu hạ độc bạo cha ny. Chuyện ny x xo đến tai T Ct (Hideyoshi) thứ nước uống mu xanh lục chết người ny được pha chế bởi một tr sư v dnh dng ln cho T Ct. Với T Ct, chỉ cần nghi ngờ thi cũng đủ l bằng cớ cho hnh hnh ngay tức khắc, v chẳng lời ku xin no lay chuyển được v qun chủ đang thịnh nộ. Chỉ c một n điển dnh cho kẻ bị kết n vinh dự được tự xử mnh.

Vo ngy định mạng tự xử, Lợi Hưu (Rikiu) cho vời cc đại mn đồ của mnh lại dự nghi lễ tr lần cuối. Đến giờ đ định, cc khch mời buồn thảm đứng ngay trước cổng, dưới mắt họ những hng cy hai bn lối đi trong vườn dường như đang rng mnh, v trong tiếng xo xạc của tn l nghe như c tiếng rn rỉ của những vong linh v chủ. Mấy chiếc đn đ xm xịt (Thạch đăng lung) sừng sững như những m binh đứng gc trước cổng Quỷ Mn Quan. Một ln hương thơm từ tr thất tỏa ra, đ l lời triệu mời khch vo trong. Từng người một bước tới v an tọa vo vị tr của mnh. Trn sn gian treo một bức honh, dng chữ tuyệt đẹp của một vị tăng thời xa xưa ni về tnh khng của mun vật trn ci trần ny. Ấm nước reo, n đang si trn l than hồng, nghe như tiếng ve sầu trt ra lời phiền muộn của chng trước sự chia ly với ma h. Chủ nhn bước vo tr thất. Mỗi người lần lượt được mời tr, v mỗi người lần lượt tĩnh lặng uống cạn chn của mnh; chủ nh dng cuối cng. Theo nghi thức, vị khch trưởng tn xin php xem xt tr cụ. Lợi Hưu by ra mọi thứ tr cụ, với cả bức honh. Sau khi mọi người bung lời tn thn, Lợi Hưu biếu mỗi người một mn đồ lm kỷ vật. Chỉ cn lại chiếc chn ng đang dng. Chiếc chn ny sẽ khng cn, n đ bị kẻ bất hạnh ny lm cho uế nn chẳng thể để ai dng nữa.. Ni xong ng đập vỡ chén ra từng mảnh.

Buổi lễ đ kết thc, khch dự khng ai cầm được nước mắt, ni lời vĩnh quyết v lui ra khỏi phng. Chỉ một người, người gần gủi v thn cận nhất với Lợi Hưu, được yu cầu ở lại lm chứng nhn cho đoạn cuối. Lợi Hưu cỡi chiếc o tr hội ra v cẩn thận gấp lại trn chiếu, lộ ra chiếc tử phục trắng tot khng một vết bẩn m ng đ mặc giấu từ trước ở bn trong. ng tru mến nhn nh lo pht ra từ lưỡi thanh đoản đao định mệnh, rồi ngm tặng n mấy vần thơ diễm tuyệt:

Cho ngươi,

i thanh gươm vĩnh hằng!

Qun tưởng Phật đ

V qun tưởng Đạt Ma

Ngươi c cha kha đi vo đại đạo.

Lợi Hưu đi vo ci hư v với nụ cười nở trn khun mặt.

(Trích: Trà Đạo - Bảo Sơn dịch từ The Book of Tea của Okakura Kakuzo)

 

Sách The BookTea của Okakura Kakuzo
 

4. Trà và Thìn

a. Nan-in, một Thiền sư Nhật sống vo thời Minh Trị (1868-1912), tiếp một gio sư đại học đến hỏi về Thiền. Nan-in mời tr. ng đ rt đầy tch của khch nhưng vẫn tiếp tục rt thm. Vị gio sư ngồi nhn nước trong tch trn ra cho đến khi khng kiềm mnh được nữa: Đầy qu rồi. Xin đừng rt nữa. Nan-in ni: Giống như ci tch ny, ng cũng đầy ắp những quan niệm, những tư tưởng của ng. Lm sao ti c thể by tỏ Thiền cho ng được, trừ phi ng cạn ci tch của ng trước? (Góp Nhặt Cát Đá - Đ̃ Đình Đ̀ng dịch)

b. Một chng trai tm đến nh sư, anh hỏi:

-Thưa thầy! Con muốn bung xui tất cả, nhưng con do dự qu, con mệt mỏi v cng.

Nh sư đưa anh một ci tch v bảo anh cầm, đoạn ng rt đầy tch tr nng vừa mới pha xong. Chng trai nng qu, nhưng anh vẫn khng bung tay, m chuyển từ tay ny sang tay kia cho đến khi nguội đi rồi uống v cảm nhận thấy rất ngon.

Lc ny nh sư mới từ tốn ni:

- Cứ đau l bung th con sẽ bỏ lỡ những ci tốt đẹp sau đ!

Vấn đề: Tại sao cứ đau l phải bung, trong khi cn c thể lm cho n tốt đẹp hơn? "Trong cuộc đời vốn phức tạp ny, chỉ c ta mới biết lc no nn cầm ln & bỏ xuống chuyện của chnh mnh." - (Lời dạy từ cc Thiền sư)
 

II. Văn vít v̀ trà

Xin trích ra đy vài đoạn lý thú bi tản mạn "Ti Nghe Tíng Nước Reo Trn B́p" của văn thi sĩ Nguỹn Xun Thịp lin quan tới trà.

[ Tiếng nước reo trn bếp l m thanh quen thuộc của nhiều người Việt mnh. Với Nguyễn n gợi ln nhiều hnh ảnh v cảm xc của những chặng đời đ qua. N l m thanh của đon vin ấm cng m đi khi cũng l tiếng vọng của c đơn khi ta đ đi vo buổi chiều của đời với nhiều mất mt ...

Ở Đ Lạt, cn c những buổi sớm mai đun nước pha tr trong qun Lục Huyền Cầm của L Uyn Phương. Tr tường vi. Thật l tuyệt vời. Tiếng nước reo trong căn nh gỗ, những cnh tường vi nổi trong chung tr thơm ngt. Hai anh em bn về việc đưa những bi Sử Ca (thơ Nguyễn Xun Thiệp, nhạc L Uyn Phương) ln sn khấu c ban hợp xướng, v người đọc thơ dẫn chương trnh v ci mn phng l cảnh một ải quan với vầng trăng khuyết. Tất cả những dự tnh đ cũng như bao điều đẹp đẽ ở đời cuối cng đ khng thực hiện được. Chỉ cn tiếng nước reo trn bếp hồng v mi hương tr tường vi trong tr tưởng.

m thanh của ấm nước reo trn bếp v mi hương cc, dạ l hương, hương tường vi bỗng tắt hết khi bước chn vo những trại t Cộng Sản. Thỉnh thoảng lắm mới nghe được tiếng nước si trong những lon guigoz cải thiện rau củ. i những m thanh của nhọc nhằn, khổ ải.

Cho tới ngy ra trại, đi định cư ở Mỹ. Sang tới Mỹ ấm nước lại reo mỗi buổi sng mai. Cuộc đời ấm trở lại. Xin hy đọc một đoạn trong bi Tr Ca:

"Đầu xun, một bạn văn ở Los Angeles gởi cho gi tr. Tr mang nhn hiệu Tuyết Sơn, mở ra thơm ngt. Lc bấy giờ tuyết phủ trắng thnh Oklahoma, nơi ti ở. Chỉ trong một đm, phong cảnh đ đổi khc, như trong truyện thần tin của Hans Christian Andersen. Buổi sng mở cửa nhn ra vườn, ngạc nhin đến sững sờ, vừa cảm động vừa hn hoan. Tuyết, lần đầu tin nhn thấy trong đời. Vội vng vo bếp đun ấm nước. Tiếng nước reo như tiếng gi qua lũng thng vng. Hương tr bốc ln trong tĩnh lặng sớm mai khi tuyết đ trắng mi nh, cy cối, bờ ro v những con đường hiu quạnh. Một vi bng quạ chập chờn, điểm những chấm đen thẫm, như trong tranh mộc bản. Nng chung tr ln, nng ấm trong lng bn tay. Uống vo một ngụm, nhn ra tuyết bay, thấy mnh l người hạnh phc trn đời. Th ra, hạnh phc vẫn c đấy, dẫu hiếm hoi v nhỏ b so với những nỗi khổ v cng tận của kiếp người. Vậy, bạn b ơi, hy tận hưởng những hạnh phc ph du ấy đi, để hồn tan trong hương tr buổi sớm mai, v nghĩ đến những điều tốt đẹp trn đời".

Đ l những ngy đầu mới tới Mỹ ở Oklahoma. Sau ny ở Dallas, trong ngi nh của con trai trn đường White Swan hay trong căn townhouse thu trong khu Woodcreek, tiếng nước vẫn reo mỗi sng mai. Vợ phải thức dậy đi lm sớm nn mnh dậy theo nấu ấm nước pha c ph v tr hai người cng uống. i những thng năm hạnh phc đ qua lm sao qun được. By giờ, mỗi sng mnh vẫn đun ấm nước pha c ph nhưng c ph chỉ một mnh. Cuộc đời sang trang khc, c liu v quạnh quẽ, may cn tiếng nước reo để tưởng tượng một hnh bng xa]

(Ti Nghe Tíng Nước Reo Trn B́p - Nguỹn Xun Thịp, Ph́ Văn Blog)
 

III. Phím lụn

1. Trà tam rượu tứ

Thử tìm hỉu xem cu tục ngữ "trà tam rượu tứ" này mún nói đìu gì?

Có nhìu ý kín:

     1.1. Tr tam, rượu tứ l g? Xin thưa: Độc ẩm một mnh th gọi l U (trầm mặc); hai người đối ẩm th gọi l Thắng (vui tươi); ba người cng thưởng ẩm th gọi l Thch (l thn bằng 戚友, l vui buồn c nhau 休戚與共); cn chn tr được bề trn ban thưởng th gọi l Tứ 賜 (ban n). "Tr tam" gọi l Thch: l tr uống v thn bằng, v vui buồn c nhau; cn "rượu tứ" l thứ rượu ban thưởng giữa qun thần, giữa bề trn bề dưới. Nhưng đến đời Tĩnh Đ Vương Trịnh Sm, khi cha tự coi mnh l n bộc của tr, th rượu tứ đ được thay bằng tr tứ, vậy l phong ph Việt Nam, rượu tứ c m tr tứ cũng c trn đời. C tr thưởng th cũng c tr phạt, khi thấy chủ nhn hắt chn tr ra sn, th khch nn lịch sự đứng dậy co từ ra về, bởi đ l thi độ khng muốn tiếp chuyện nữa rồi. ( Nguồn: Trà Đạo Vịt Nam - Phan Lan Hoa)

      1.2. Nếu tch ring "ch tam" th c thể hiểu l "tr tam tuần" (3 l̀n pha trà -3 lần cho nước vo ấm tr). Uống tr khng nn uống qu 3 tùn, v l̀n nước thứ ba tr đ nhạt, mất ngon. Ph̀n trn đã nói: Nước thứ nhất được gọi l Hong Đế tr, theo nguyn tắc Qun Sư Phụ; nước thứ hai l Lo B, tức l cha mẹ ng b, hay thầy gio, người mnh knh trọng; Nước thứ ba gọi l Bnh Dn tr.

Cn rượu tứ c thể hiểu uống rượu khng nn uống qu 4 chung, v sẽ lm người ta say, gy ra những hậu quả đng tiếc. Nếu uống trong định mức đ th ngon v c lợi cho sức khỏe, cn uống qu số lượng đ l thừa, mất ngon v kết quả l rất kh lường.

Rượu th nồng độ phải l sủi tăm, cuốc lủi, sực nức cay nồng, khng nhạt thếch, khng chy cổ mới l rượu ngon, nhắm đến chn thứ tư- tửu tứ l vừa đủ độ ng, l ranh giới giữa chừng mực v độ bốc.

      1.3. C người giải thch tr tam rượu tứ l uống tr phải uống ba người, uống rượu phải uống bốn người! Họ biện luận rằng, uống trà l để bn thế sự, kim cổ đng ty, nn cần người thứ ba lm trọng ti! Cn uống rượu phải c bốn người, chia 2 cặp nói chuỵn, r̀i thay nhau mới vui (Tửu nhập ngn xuất: Rượu vo lời ra).

Ý này có v́n đ̀:

- Nếu ni uống tr cần người thứ ba để lm trọng ti, thi lỡ người thứ ba ha theo người kia th sao? (thường xảy ra)

- Cn nếu ni khi uống rượu cần bốn người để chia phe cho cn sức, th lỡ ba người chọi một th sao? (thường xảy ra)

      1.4. Ý kín thứ ba dựa vào Kinh Dịch (của tác giả bài vít):

Trước h́t ta nn chú ý trong Kinh Dịch:

- Ś lẻ: 1, 3, 5 ... là ś dương; ś chẳng: 2, 4, 6 ... là ś m:

- Chữ dương (陽) gồm hai phần: bn tri l sườn ni hoặc bức tường; bn phải, trn c mặt trời ln khỏi chn trời, dưới l những tia sng mặt trời chiếu xuống: - Do đ, dương trỏ pha c nh sng, pha sng.

- Chữ m (陰) gồm hai phần: bn tri cũng l sườn ni, bn phải, trn c nc nh, dưới c đm my: -Do đ, m trỏ pha mặt trời bị che khuất, khng c nh nắng, pha tối.

Pha c nh nắng th ấm p, cy cối tươi tốt; còn pha khng c nh nắng th lạnh lẽo, cy cối khng pht triển. Do đ m/ dương từ ci nghĩa tối/ sng chuyển qua nghĩa lạnh/ nng, đm/ ngy, ma đng/ ma h, mặt trăng/ mặt trời, chết/ sống, yếu/mạnh, giống ci/ giống đực, suy/ thịnh, xấu/ tốt, hư/ thực, tiểu nhn/ qun tử, đng/ mở, đục/ trong...

Tam = 3, tượng trưng cho Càn/Trời -Tam Thin (3: tròn)

Tứ = 4, tượng trưng cho Khn/Đất - Tứ Địa (4: vung)

Do nghĩa ny cu "trà tam rượu tứ" người xưa quan nịm là uống tr - dương - thanh tao, cao nh ... ; còn uống rượu - m - phàm tục.

Lại nữa người xưa cũng thường nói: Ăn ở vung trn: Tam=trn, Tứ= vung. Đồng tiền xưa trn bao vung ở giữa, cũng ni r sự cao nh của trn bao trọn ci "gồ ghề" "sắc cạnh" vung.

"Ăn ở sao cho vung tròn" nghĩa là ăn ở sao cho phải đạo.

Vì úng trà suy nghĩ thm tr̀m, kín đáo ... còn úng rượu thì ̀n ào, "rượu vào lời ra", nn thời Php thuộc, ṃt thám thường theo dõi úng trà hơn úng rượu. Thời này gíng chăng?

      1.5. Ý nghĩ sau đy cũng hợp lý:

Tam: 3 mún nói là ít người, Tứ: 4 là nhìu người. Úng trà thì c̀n ít người, úng rượu thì nhìu người mới hay.

 

2. Ngn ngữ hai mìn

Anh chng sinh vin gốc H Nội vừa v nam quen được c bạn gi dễ thương. Sau một hồi tn tỉnh mời được c bạn đi uống nước, nhưng trong lng thắt thỏm v ti tiền qu mỏng. Tm được một qun nước vỉa h, hai người ngồi uống nước hn huyn. Anh chng vốn bệnh sĩ H Nội cao giọng ku c chủ qun: Chị ơi cho xin hai ly ch. Hai người tiếp tục hn huyn nhưng chờ qu lu m chẳng thấy mang tr ra. Anh chng hỏi lại. C qun nhiệt tnh trả lời: Dạ, em nhờ đứa em đi mua ch cho anh chị rồi. Anh chng chẳng hiểu g, cn c bạn gi ph ln cười. Ch ny l ch đậu nấu đường, thi anh nn một cht ăn cho vui, c gi ni. (Mìn Bắc gọi trà là chè). Anh chng trong bụng rầu thi ruột nhưng ngoi mặt cố lm vui. Ngy mai lại ăn m tm mất rồi - (Ngùn khanhhoathuynga)
 

Nguyn Lạc
 

Trở về Kỳ 10

Xem tiếp Kỳ 12

 


 

art2all.net