Ninh Giang Thu Cúc

 

ĐÔI ĐIỀU CẢM NHẬN SAU KHI ĐỌC

“NỮ SĨ VIỆT NAM” CỦA NHÀ VĂN NHƯ HIÊN

 


 

Chỉ mới nh́n độ dày dặn của tập sách, chúng tôi đă rất cảm phục công lao của tác giả và xúc động bởi việc làm từ lợi ích chung của nền văn học Việt Nam. Bởi ngoài một số tác giả nữ lưu mà chúng ta đă từng học, đọc và có chỗ đứng vững vàng ở Văn đàn th́ vẫn c̣n những cây bút “mai danh ẩn tích” trong mười chín thế kỷ đă qua…hoặc nếu biết – th́ ta chỉ biết họ ở những lănh vực ngoài văn học mà các vị ấy đă cống hiến cho xă hội như chính trị, quân sự…

B́a một của tác giả mang tính thuyết phục khá cao với người đọc, qua gam màu xanh thẳm làm nổi bật đức tính tiêu biểu của kẻ sĩ – rất khí tiết với ngọn trúc già vươn thẳng dưới vầng nhật nguyệt, mở ra ta gặp ngay lời tựa của Lăo thi sĩ Mộng Tuyết thất tiểu muội thật súc tích khái quát cho toàn bộ tác phẩm với đoạn như sau:

Tác phẩm NSVN thi văn giai thoại cổ cận đại của Như Hiên, một tác phẩm xuyên qua khá nhiều thế hệ từ cổ cận đại đến suốt qua hậu bán thế kỷ 20, là một công tŕnh sưu tầm khảo cứu khá đầy đủ và tỉ mỉ, đă giúp cho chúng ta được biết thêm rất nhiều nữ tài mà xưa kia v́ thành kiến trọng nam khinh nữ đă bỏ quên họ trong quá khứ nay được trả về ngôi vị nữ lưu văn học Việt Nam”.

Vâng, đó là mục đích cao cả, là hoài băo làm đẹp, và trả lại sự công bằng cho hàng nữ giới mà nhà văn Như Hiên đă ôm ấp, đă lao tâm khổ tứ, để những ước mơ ấy, hoài băo ấy, mục đích ấy trở thành hiện thực mà bằng chứng là tập (một) “Nữ sĩ Việt Nam” chúng ta đang có trên tay.

Với quan niệm “Nhất nam viết hữu thập nữ viết vô” của Nho học Khổng Giáo mà xă hội Đông Phương ngàn xưa từng áp dụng th́ thân phận người phụ nữ lúc bấy giờ - đối với gia đ́nh, ḿnh chỉ là thứ “nữ nhân ngoại tộc” đối với xă hội lúc ấy, người phụ nữ chẳng là cái ǵ cả, thế nên chẳng hề vô lư, áp đặt, thiếu tôn trọng nữ giới của nhà văn Như Hiên khi tác giả viết: “Địa vị và khả năng của phụ nữ thường bị coi nhẹ nhất là ở Đông Phương người đàn bà hay bị gạt ra bên lề xă hội”. Đúng vậy! “Gạt ra bên lề xă hội” bởi, họ đâu được dự bàn những điều hệ trọng của gia đ́nh, gia tộc, của xóm làng của đất nước. Chiếc chiếu trải ở đ́nh làng trong những ngày tế tự hội họp làm ǵ có góc nào dành cho người phụ nữ. Hội nghị Diên Hồng của triều đại nhà Trần được ca ngợi là một hội nghị Dân chủ nhưng có đại biểu nữ nào đâu?(!) Chỗ của họ là xó bếp, góc vườn (khuê môn bất xuất) thậm chí lúc sinh nở họ c̣n được xem đó là việc làm xú uế cho nên ở thôn quê người ta gọi các sản phụ là “nằm xó”, mà đúng là nằm xó thật bởi nhà nào có người phụ nữ sắp sửa làm cái thiên chức cao quư là dâng hiến cho gia đ́nh một đứa con, cho xă hội một công dân th́ họ được người nhà dựng cho một túp lều sau góc vườn để ăn nằm tại đó từ khi chuyển dạ đến lúc mẹ tṛn con vuông no ngày đầy tháng mới được trở vào nhà. Đó là trường hợp thuận chèo mát mái, c̣n chẳng may có điều ǵ, chẳng hạn như sinh ra mà không nuôi được th́ người phụ nữ bất hạnh ấy phải nhận bao sự eo xèo kết tội của nhà chồng, chứ nào được xẻ chia nỗi đau mất con của người mẹ trẻ (theo tâm sự của mẹ chồng tôi).

Về mặt học hành, nữ giới bị hạn chế tối đa bởi quan niệm: “Con gái học nhiều bướng bỉnh khó dạy hay tranh luận, viết thư trai gái cho lắm chứ ích lợi ǵ...”

V́ thế thân phận người phụ nữ thời ấy chỉ là người hầu, là cái máy đẻ, là vật hiến tế của những đức ông chồng đầy quyền uy gia trưởng, độc đoán độc tài (xuất giá ṭng phu).

Đa số phụ nữ thuở ấy đều răm rắp phục tùng cái quy luật, cái hiến pháp bất thành văn tự ấy v́ họ quá nhút nhát an phận… Một số th́ tin vào số mệnh, một số muốn “vùng lên” nhưng lại sợ tai tiếng, sợ xúc phạm đến danh dự cha mẹ tổ tiên nên đành co ḿnh lại trong cái khung rêu cho đến lúc nhắm mắt xuôi tay.

Cho nên chẳng ngoa ngữ tí nào khi Như Hiên viết “Người đàn bà hay bị gạt ra bên lề xă hội” (NSVN, Lời ngỏ - ḍng thứ 3 trang 1).

 

Thôi, than thân trách phận chừng ấy đủ rồi bây giờ ta mời nhau đi vào nội dung tác phẩm.

Lâu nay đa số chúng ta chỉ biết Trưng Trắc là một người phụ nữ anh hùng v́ thù nhà nợ nước đă dấy binh đánh đuổi quân xâm lược Hán triều, với tài ba và ḷng dũng cảm cùng sự đoàn kết một ḷng của đoàn nữ binh do chị em bà lănh đạo, họ đă chiến đấu và chiến thắng vẻ vang để có một “Lĩnh Nam riêng một triều đ́nh nước ta” (HCK), bây giờ qua NSVN chúng ta biết thêm Trưng Nữ Vương (Trưng Trắc ) là một nhà thơ, là một nữ sĩ đă viết bao ḍng tâm huyết chính khí hào hùng chẳng kém ǵ các bậc tu mi nam tử.

Trưng Nữ Vương – người phụ nữ tiêu biểu văn vơ kiêm toàn của dân tộc ta đầu thế kỷ thứ nhất, đó là niềm vinh dự cho hàng nữ lưu hậu duệ của Người.

Xuyên suốt sự nghiệp của bốn mươi (40) người phụ nữ - bốn mươi nữ sĩ phong vận tài hoa tuy khác nhau về niên đại xuất thân, song cùng gặp nhau trong ngôi đền văn học của đất nước Việt Nam.

Khâm phục xiết bao một Ỷ Lan vương phi mà tài nội trị ngoại giao của bà đă làm cho cả triều đ́nh nhà Lư nghiêng ḿnh tâm phục. Một Nguyễn Thị Lộ chỉ bằng một khổ thơ tứ tuyệt đă trở thành phu nhân của một bậc khai quốc công thần, cuộc t́nh duyên được khởi đầu bằng duyên văn tự, chiếc cầu nối đưa bà đến với vua Lê Thái Tôn với chức vụ “Lễ nghi nữ học sĩ” và chung cuộc là cái chết bi tráng oan uất theo nghi án Lệ Chi Viên.

Thông tuệ và tự hào biết bao với một cô hàng nước Việt Nam đă hơn một lần làm cho sứ giả Trung Hoa khiếp phục bằng vế đối:

Bắc quốc chư đại phu

Giai do thử đồ xuất

(ĐTĐ)

Đó là Hồng Hà nữ sĩ, là dịch giả tác phẩm “Chinh phụ ngâm” nổi tiếng, là cuốn sách gối đầu giường của bao người vợ có chồng là khách chinh phu đang xả thân v́ Tổ quốc. Đoàn Thị Điểm là đỉnh cao của tài hoa nữ Việt Nam (1705 – 1748).

Ta cười khóc theo nỗi thống hận của Bà chúa thơ Nôm Hồ Xuân Hương qua sự lột tả niềm đau thân phận:

…Lưng khoang t́nh nghĩa chừng lai láng

Nửa mạn phong ba luống gập ghềnh…

(CB)

…Ví đây đổi phận làm trai được

Sự nghiệp anh hùng há bấy nhiêu

(ĐĐSNĐ)

“Trên sông khói sóng cho buồn ḷng ai”(*) khách tài hoa thường gặp nhau trong nỗi niềm hương khói ấy cho nên đă là người thơ ai lại không đồng cảm với nỗi u hoài của nữ quan “Cung Trung giáo tập” dưới triều nhà Nguyễn khi niềm “Cố quận” măi canh cánh bên ḷng.

Kẻ chốn Chương Đài người Lữ Thứ

Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn

(ĐC)

Vâng, đó là Bà Huyện Thanh Quan Nguyễn Thị Hinh, một nữ sĩ mà Văn học Việt Nam đă thật trân trọng bởi nhân cách và đức hạnh.

Cuối cùng, ta lắng nghe và chia xẻ nỗi đau của một người đàn bà mà tạo hóa đăng trí quên trao cho bà niềm hạnh phúc của một lần mang nặng đẻ đau để phải cắn răng nuốt nước mắt làm cái việc:

…Tôi đi hỏi vợ cho chồng

V́ chưng ao ước tay bồng tay mang

Lư trí và t́nh cảm, nghĩa vụ đối với giang sơn nhà chồng và ḷng yêu thương ích kỷ đă bao lần giằng xé người vợ thủy chung rất mực, hiếu thảo vô cùng, giữa t́nh yêu một chồng một vợ và sự nối dơi tông đường của nhà chồng. Mợ Ấm Viên Dương Thị Nhu đă phải xé ḷng trong cảnh:

Mẹ gà con vịt chít chiu

Lớn lên con đă múa ŕu bơi ao

Lo con lông ướt ruột bào

Trên bờ cục cục tác gào gọi con

Vẫy vùng sá kể héo hon

Một thân lủi thủi cô đơn bờ rào

Nữ sĩ Dương Thị Nhu chỉ để lại cho đời chừng ấy câu lục bát nhưng đă lột tả hết nỗi cơ cực đắng cay của một thân phận bị rơi vào hoàn cảnh bi thương của kiếp người lận đận, cô độc trong tuổi xế chiều hiu quạnh.

Chân dung “Nữ sĩ Việt Nam” suốt mười chín (19) thế kỷ với bốn mươi hoàn cảnh sinh trưởng khác nhau, từ bậc khuê nữ lá ngọc cành vàng đến nàng thôn nữ chân quê hiền thục, họ sát cánh kề vai bởi chung niềm bút nghiên nghiệp dĩ, trong từng cung bậc, họ đă dâng hiến cho đời những áng văn chương tuyệt mỹ.

Là một phụ nữ sinh sau đẻ muộn, tôi xin nghiêng ḿnh ngưỡng vọng anh linh của những bậc nữ lưu tài hoa cân quắc, nhưng trước tiên xin được nói lời tri ân với nhà văn Như Hiên. Bởi chị, vâng, chính chị bằng công phu và bút pháp linh hoạt nhẹ nhàng đă đưa chúng tôi về vùng trời thơm ngát hương hoa của nền văn chương cổ cận.

Bằng tư cách của kẻ hậu học tập tành thi thơ nghiên bút tự thuở thiếu thời, chúng tôi xin gửi đến chị ḷng trân quư bởi việc làm đầy tâm huyết của chị - Nữ sĩ Như Hiên Nguyễn Ngọc Hiền.

 

Ninh Giang Thu Cúc

Quy Nhơn cuối Thu Tân Tỵ (2001)
 

 

Bổ sung bài viết

Khi Ninh Giang Thu Cúc viết bài cảm nhận này cho tập 1 của cuốn Nữ Sĩ Việt Nam Cổ Cận Hiện Đại đă đăng báo xong th́ đến năm 2006 nhà văn Như Hiên ra mắt tập 2 cộng chung với tập 1 thành một bộ sách đồ sộ giới thiệu 138 nữ sĩ từ thế kỷ thứ nhất đến thế kỷ XX. Và Ninh Giang Thu Cúc được chọn ngồi chung chiếu với 138 vị nhưng cảm xúc không tái hiện để Ninh Giang Thu Cúc viết tiếp về tập 2.

Vậy mà lúc in tập sách lớn nầy (1972 trang) Nhà Xuất bản Văn học đă chọn bài viết của Ninh Giang Thu Cúc làm lời bạt cho tác phẩm Nữ Sĩ Việt Nam Cổ Cận Hiện Đại Tiểu Sử và Giai Thoại.

Xin đa tạ.

 

Ninh Giang Thu Cúc

 

Trang Ninh Giang Thu Cúc

art2all.net