Ninh Giang Thu Cúc

 

LỆ KHÁNH

TRÍCH TỪ BẢN THẢO “NỮ LƯU MIỀN HƯƠNG NGỰ”

 



 

 

LỆ KHÁNH

 

Họ tên: Dương Thị Khánh

Năm sinh: 1944

Quê quán: Thừa Thiên Huế

Hiện ở: 71 đường 3 tháng 2, TP Đà Lạt

 

PHẦN TIỂU SỬ VÀ VĂN NGHIỆP

 

Cô gái Huế có bút hiệu rất là định mệnh - v́ vậy mà cả đời chỉ khóc, nước mắt nhiều hơn nụ cười.
 

Lệ Khánh yêu rất sớm và đến với thơ sớm cũng v́ yêu. Thơ đă nói hộ giùm cô một t́nh yêu không trọn vẹn, không pháo đỏ rượu hồng, không xe cưới kiêu sa.

 

Dạo đó, những năm thuộc thập niên 60 của thế kỷ XX thi đàn miền Nam Việt Nam xuất hiện một gương mặt nữ với giọng điệu thơ da diết sầu t́nh qua các tập thơ "Em là gái trời bắt xấu", 5 tập thơ liên tiếp cùng một nhan đề như thế. Một số người đọc đón với niềm cảm thông… xă hội miền Nam Việt Nam lúc bấy giờ đang trong cảnh chiến tranh loạn lạc, sự chia ĺa của đôi lứa yêu thương là nỗi đau chung của cả thế hệ con gái, con trai - tất cả đều chung cảnh ngộ chỉ khác cái là âm thầm chịu đựng hoặc to tiếng giải bày - mà Lệ Khánh là đại diện cho sự giải bày qua ngôn ngữ của thơ ca.

 

Toàn bộ tác phẩm của Lệ Khánh là một chuỗi diễn ca, trường ca khóc cho một t́nh yêu, t́nh yêu ngang trái bẽ bàng, t́nh yêu đợi chờ vô vọng, t́nh yêu đơn phương một cơi lẻ loi, bằng một giọng điệu thương thân trách phận qua 148 bài thơ đủ thể loại từ 8 chữ, 7 chữ, 5 chữ, và lục bát, tôi (NGTC) hụt hơi chạy theo chuỗi nam ai bất tận ấy qua 3 tập "Em là gái trời bắt xấu" và "Ṿng tay nào cho em" để t́m ư, tứ một ngôn ngữ nào khác ngỏ hầu bớt đơn điệu trong phần giới thiệu và cảm nhận, nhưng đành chào thua với sự chung thủy của một chủ đề sáng tác của nàng thơ Lệ Khánh. Yêu + chờ đợi + nhớ nhung + tuyệt vọng = đau khổ… phải chăng đó là một công thức? Bạn đọc có thể nêu thắc mắc “thơ mà cũng lập công thức như toán học hay sao?” Xin thưa, soạn giả đùa một tí cho bớt sầu thương theo những vần thơ ai oán bi phẫn của nàng thơ đó thôi.

 

Nguyên quán của nàng thơ Lệ Khánh là Thừa Thiên Huế nhưng để biết cụ thể là chôn nhau cắt rốn chỗ mô trên vùng đất ấy th́ Lệ Khánh trả lời tỉnh rụi: "Em không nhớ, chỉ nhớ là có học trường Jeanne d’Arc mấy năm rồi Mạ đưa em đi khỏi Huế. Trời ơi! Câu trả lời hồn nhiên của Lệ Khánh làm tôi chợt nhớ hai câu thơ của ai đó:

 

… "Tôi khờ khạo lắm ngây thơ lắm

Chỉ biết yêu thôi chẳng biết ǵ"

(?)

 

Phải chăng khi chạm phải bùa yêu, chạm phải độc t́nh hoa là Lệ Khánh quên hết mọi việc, mọi sự trên đời mà tâm tưởng chỉ dồn hết vào một chữ yêu, bao nhiêu thời gian vàng ngọc nàng sẵn sàng dâng tặng cho t́nh yêu, cho thơ yêu; vào những năm thuộc thập niên 60 ở miền Nam th́ mảng thơ viết về t́nh ái của tác giả là một bước đột phá trong làng thơ nữ. Nói như vậy không có nghĩa là các nhà thơ nữ dạo đó không làm thơ t́nh nhưng làm kiểu như Lệ Khánh th́ dễ có mấy ai(?). V́ thế mà hiện tượng thơ t́nh Lệ Khánh được giới mày râu là những vị đang "giă nhà đeo bức chiến bào" vui mừng đón nhận; xúc động trong niềm hạnh phúc bởi như thấy bóng dáng ḿnh trong từng câu từng chữ của nhà thơ, không ít người đặt ḿnh vào nhân vật, vào nguyên mẫu, vào đối tượng trong thơ Lệ Khánh, đă có những bài thơ đáp họa, những hồi âm tự nhận ḿnh là người trong cuộc từ "nơi gió cát" gửi về làm soạn giả liên tưởng đến ẩn số T.T.Kh., Nguyễn Bính, Thâm Tâm… Nói như vậy chúng tôi không có ư đánh đồng T.T.Kh. với Lệ Khánh, bởi hai sự kiện, hai hoàn cảnh lịch sử xă hội hoàn toàn khác nhau. Nhân vật của T.T.Kh. là nghệ sĩ, nhân vật của Lệ Khánh là chiến sĩ.

 

T.T.Kh. chỉ có "Bài thơ thứ nhất", "Hai sắc hoa ti gôn", "Bài thơ đan áo", "Bài thơ cuối cùng" và mai danh ẩn tích đă làm náo động cả thi đàn Việt Nam từ 1937 đến giờ vẫn c̣n âm ỉ. C̣n Lệ Khánh có tên có tuổi, tài sản văn chương là 7 tác phẩm chính, bên tám lạng bên cả kư, bên hiện hữu, bên mơ hồ bóng chim tăm cá, chỉ giống nhau ở những chữ, những câu làm nao ḷng người đọc. Thế thôi!

 

Sóng gió nào rồi cũng qua đi và trở lại b́nh yên, biển chỉ c̣n lăn tăn sóng gợn, người con gái trời bắt xấu thuở thanh xuân giờ đă sắp ở ngưỡng thất tuần chi tuế đang sống b́nh yên với con cháu ở thành phố ngàn hoa, người phụ nữ làm thơ tự đánh giá bản thân ḿnh là cô gái trời bắt xấu chỉ là cách nói hờn dỗi với t́nh quân, với cuộc đời, hay nói theo cách nói của người Nam bộ là "nói dzậy mà không phải dzậy." A ha!

 

Ninh Giang Thu Cúc

 

_____

 

 

TÁC PHẨM CỦA LỆ KHÁNH

 

- Em là gái trời bắt xấu (xuất bản từ 1962 - 1967 - 5 tập)

- Ṿng tay nào cho em (1966)

- Nói với người yêu (1967)
 

 

PHẦN THƠ TIÊU BIỂU CỦA LỆ KHÁNH
 

TÂM T̀NH GỞI CHỊ

Em đi giữa phố người đông
Mà nghe chết cả cơi ḷng chị ơi!
Đắng cay em nếm đủ rồi
Mặn chua?... Ừ nhỉ, vành môi hoen màu!
Đời em c̣n có ǵ đâu
Yêu thương cũng chết từ lâu… để buồn
Đêm dài viết măi thơ suông
Dối ḷng bảo đó tân hôn cuối mùa
Chị ơi chua chát cho chưa
C̣n bao đêm khóc mới vừa trời cao?
Chị thương em chị bao lâu
Để em thôi viết những câu thơ buồn
Nơi này em chị cô đơn
Phương kia chị có gửi hồn về đây?
Đời nghệ sĩ lắm đắng cay
Chị ơi! Thương chị đêm ngày biết không?
Một tuần thư chị mấy lần
Sao em vẫn ngỡ nhạt dần nhớ thương?
Mắt em lệ kết chuỗi buồn
Lần tay đếm mấy sầu vương trên đầu
Và h́nh như tóc bạc màu
Và h́nh như cả mắt nâu úa rồi
Đâu c̣n chi nữa, chị ơi
Đau thương từ dạo tuổi đời c̣n thơ
… …
Chừ vành tay lạnh thôi chờ ái ân
Em không hờn giận cố nhân
Cũng không toan tính một lần sang ngang.
 


MỘT ĐỜI TÀI HOA


Phù thế đă nhiều duyên nghiệp quá
Lệ ḷng mong cạn chốn am không
Cửa Thiền một đóng duyên trần dứt
Quên hết người quen chốn bụi hồng

(J.LEIBA)


Bây giờ vẫn chuyện đắng cay
"Chữ tài liền với chữ tai một vần"
Nên em muốn trả ái ân
Và chôn chết chuyện đường trần đa đoan
Cửa Thiền cũng muốn quan san
Để xong một kiếp đ̣ ngang cho rồi
Nhưng mà ai oán chị ơi
Bao nhiêu khổ vẫn một đời tài hoa
Tháng năm nghe nước mắt nḥa
Đến cô đơn với xót xa ngậm ngùi
Em thề không oán những người
Tạo đau đớn giữa cuộc đời cho em
Thế gian… ai trọn ước nguyền
Nên em muốn gửi Cửa Thiền chị ơi
Chốn am không, lánh bụi đời
Những mong nước mắt chôn vùi… từ đây
Nhưng mà vẫn chuyện đắng cay
"Chữ tài liền với chữ tai một vần"
Nên c̣n vướng măi ái ân
Đời tài hoa đó, mấy lần dở dang?
Vâng, em chịu kiếp đa đoan
Trọn đời sẽ gẩy bản đàn trái ngang.

 

 

_________

 

a2a mời đọc thêm về nhà thơ Lệ Khánh tại t-van.net "

http://t-van.net/?p=18733

 

Trang Ninh Giang Thu Cúc

art2all.net