PHAN MỘNG HON

 

XM THƯỢNG TỨ

 

 

 

Khi ti lớn ln th Cửa Thượng Tứ đ loang lổ mu thời gian. Ti chỉ mường tượng được những dịp Hong Đế Bảo Đại về nước, ngự xe hơi đen bng lộn, vận bộ đồ ty trắng, mắt đeo knh rm to bản tiến vo cửa thnh Thượng Tứ... C lẽ v thế m theo ti, Cửa Thượng Tứ l cửa lớn nhất trong bốn cửa thnh, dnh để đn vua cha quan quyền.

 

Cửa thnh Thượng Tứ cn c tn l Đng Nam Mn, kiến trc theo kiểu Vauban như cc cửa kia (Cửa Ngăn, An Ha v Đng Ba), cũng c một chiếc cầu cong cong đồ sộ xy bằng gạch bắt nối tiếp khc cuối con đường Thượng Tứ pha ngoại thnh chui vo cổng thnh nội. Dưới cầu l dng nước lặng lờ, tri theo hồ Ngự H uốn khc với những ho su chạy quanh quất theo vng đai của Hong Thnh. Dng nước trong veo ấy phản chiếu mu sắc thin nhin của my trời, v thay đổi theo từng ma mưa nắng, khi u uẩn sắc tm buồn ma mưa, khi long lanh theo cơn nắng hạ rực rỡ. Bốn ma con sng nhỏ ny lộng lẫy với hng ngn đa sen mu hồng phấn e ấp, chen lẫn với sắc trắng tinh khiết, hương sen tỏa bay thơm ngt đất trời. Vo ma mưa l sen như đan kn mặt hồ nhiều hơn, điểm xuyết loi hoa sng đỏ ta v hoa bo tim tm nhạt nha. Hnh như trời mưa xứ Huế triền min, dầm dề ẩm ướt ko di suốt ba thng ma đng, vẫn khng cch chi thấm ướt nổi những tu l sen xanh thẫm, xe ra như những chiếc dĩa lớn bằng men sứ Nhật Bản.

 

Cửa Thượng Tứ đối diện với Nh Thương Bạc, c vườn hoa Nguyễn Hong thanh lịch nằm bn bờ sng Hương pha Tả ngạn. Từ Nh Thương Bạc ng xo về hướng tay phải l Trường Hậu Bổ; lc trước đy l cơ sở đo tạo cc quan chức tương lai. Nhưng lc ti đ c tr khn, ti nhớ Hậu Bổ chỉ l một khun vin đổ nt, tường sập hoang tn với cy đa cổ thụ dềnh dng tỏa bng m u, l chỗ cư ngụ của những con người cng khổ. Họ sống ly lất với gnh qu khim tốn. O bn ch, thm vịt lộn m ngọn đn dầu leo lt trong x khuya chiếu lập le như ma trơi, khiến mỗi lần qua đ buổi đm bọn trẻ con chng ti vừa t chạy vừa la ht như bị ma đuổi. Hng cy bt bt rũ bng với những tua rễ phụ đong đưa theo chiều gi trước Trường Hậu Bổ nay khng cn nữa. Ti nhớ vo khoảng thời gian mnh ln Trung học th tại địa điểm Hậu Bổ xưa một ta nh uy nghi đẹp đẽ đ được dựng nn lấy tn l Nh Ht Lớn Trần Hưng Đạo. Từ đ người ta khng cn nhớ nơi đy từng một thời vang bng với xnh xang o gấm lọng vng...Theo con đường trng nhựa m i ở ng ba Cửa Thượng Tứ, nếu đạp xe chừng năm pht ln hướng tay phải sẽ gặp ngay nh mt Phu Văn Lu với Kỳ Đi cao ngất đứng đng sau.

 

Ngay ng ba đầu đường Cửa Thượng Tư, tọa lạc trường Paul Bert, thời Ty đ hộ dạy ton tiếng Php. Sau ny khi Ty về nước, trường đổi ra tn Trường Thượng Tứ, cấp Tiểu học. Nổi tiếng nhất l thầy Đng hiệu trưởng. Thầy Hiệu trưởng cao lớn đng nể. Thầy c ci mũi phc hậu đỏ như quả c chua vừa chn, nhưng kh thế th khng ai b. Gc trường Thượng Tứ l gc mở đầu bức thnh di của cc lớp học, chiếm hẳn một nửa chiều di của con đường Thượng Tứ ngắn gọn. Cuối bức tường di l ng rẽ vo xm sau. Một thời đ thấy phn chia r rệt của hai giai cấp: một bn l lao động của xm Ao Hồ, một bn l thnh phần tiểu tư sản, trung lưu, chiếm mặt tiền của hai dẫy phố đằng trước.

 

Ti xin kể từ trong thnh đi ra pha bn tay mặt. Trước nhất l nh ng Thị Bốn, với khu vườn xanh um nhiều cy ăn tri. Hng cy v sữa tng l sum s, bng im mt đổ xuống mặt hồ yn tĩnh. Vườn ng Thị Bốn cn c chỗ nui ong mật cng những chuồng chim Bạch Yến, Họa Mi... Bầy chim ăn no rửng mỡ suốt ngy thi nhau ht lu lo nghe vui tai qu chừng. Tơi v người chị thường theo bầy tiểu yu trong xm ko đi chọc ph. Hoặc vng từ ng sau xm Ao Hồ đột kch vo khu vườn hấp dẫn đ để chia phin nhau leo ln bức tường thnh v hi trứng c. Những tri trứng c trn xinh to cỡ đầu mt đũa c mu đỏ tươi ng nh chn muồi. Chng ti cn khng tha cả lũ tri mới ươm hồng, ơi răng m ngọt ngo qu sức! Đi khi hai chị em cn hứng ch rũ nhau tới đy leo ln một ngnh cy an ton để say sưa đọc tiểu thuyết của cnh Tự Lực Văn Đon.

 

B mẹ nghệ sĩ của tụi tui cho cc con đọc thả cửa. Ba ti th lại nghim cấm, chỉ ton ra lệnh ngốn mớ sch Đạo kh khan kh nuốt. Tủ sch gia đnh ở trn lầu nh chng ti ăm ắp những cuốn dnh cho người lớn như: Đối Ngoại của Ta Thnh Vatican, Con Đường Huyền Nhiệm v.v... Vậy m ng bố l thuyết của chng ti, bắt bầy nhc chưa tới mười, mười hai tuổi phải nhồi nht chng! Trong lc đ hnh như ng cụ khng hề đọc tới d cho vi hng! Tủ sch vắng bng những cuốn tiểu thuyết lng mạn, dễ thương, dễ hiểu m chắc chắn d đang ở tuổi non nớt anh chị em ti vẫn đủ sức ăn tươi nuốt sống như thường! Đ l những tập truyện ngắn tuyệt vời, Hoa Vng Vang, Dọc Đường Gi Bụi, Thế Rồi Một Buổi Chiều, Gnh Hng Hoa, Gi Đầu Ma, Vang Bng Một Thời... m Nhất Linh, Thạch Lam, Khi Hưng, Đỗ Tốn, Nguyễn Tun...đ vỡ lng cho tuổi thơ của ti, niềm khao kht đi vo con đường tập tnh lm thơ, viết văn.

 

Ngồi trn bờ thnh, cạnh nh ng Thị Bốn, thật dễ chịu v gi từ mặt hồ phả ln mt rượi v kn đo, bởi cnh l um tm che khuất mắt thế nhn! Thế m c lần nghe tiếng ba ti ku tm. Đứa em gi lẹ lng tt xuống mi nh tn v tuột xuống gốc mt. Con nhỏ khng qun chuồi cuốn truyện ra sau lưng quần. C ta cn cẩn thận đng tuồng nữa. Hắn vờ vĩnh bm vo tri mt lớn gần gốc nhất, rồi co chn đu qua đu lại, lm như đang giỡn chơi trong vườn, nhất l để mong thot khỏi đi mắt hnh sự gay gắt của bố gi. Khng ngờ v hắn nặng k hơn tri mt, đ lm cho tri mt rụng cuống, ko theo con nhỏ trn quay như hột mt, t bịch một ci như trời ging hạ! May khng hề hấn chi. Sau kỷ niệm nhớ đời đ, cả hai chị em đều bị một trận đn nn thn. Hnh như hm đ hai đứa đ bỏ khng đi Nh thờ để Chầu Nh Thnh vo chiều thứ năm đầu thng, bởi cn ham đọc tiểu thuyết bậy bạ, theo của ba ti vẫn buộc tội!

 

ng Thị Bốn l chủ một dẫy ba, bốn căn nh kế tiếp nhau. Sau ny căn ba mở thnh tiệm ảnh Đng Nam do người con gi của ng Thị, tuổi lỡ cỡ v xinh đẹp đứng trng coi. Căn thứ ba của ng, bn lại cho cụ V Truy, nhạc phụ của Bc sĩ L Khắc Quyến, cũng l một nghệ sĩ ti hoa với ngn đn tranh tuyệt diệu bậc nhất nh chốn Cố đ. ng b V Truy sản xuất cc người đẹp c hạng, ti quen miệng gọi họ bằng d v ku theo mấy đứa bạn hng xm, con bc Đốc Quyến. C chị cả l d Thạnh tức d Đốc, điệu đng qu phi. D Tăng Vinh thanh bai. D Lộc nhỏ nhắn xinh như con bp b Nhật Bản. D Hậu cao lớn như đầm. V D Nguyệt l c gi t tươi tắn nhanh nhẹn, ti nghi l trẻ mi khng gi. Ti khng nhớ ng b V Truy c mấy con trai, chỉ nhớ c mỗi cậu t tn Ngọc.

 

St nch nh ng b nhạc l bc Đốc Quyến. Tay thầy thuốc thần sầu quỷ khốc chữa bệnh cho ton b con Huế v Thừa Thin. Bc sĩ Quyến, từng cứu chữa cho hng vạn con bệnh trầm kha thot khỏi tay tử thần. ng b Đốc Quyến c mười c cậu. Đ l Thanh Ty, Thanh L, Thanh Chn, Thanh Hoi tức Chim Yểng. Theo sau l Tru, B, Ụt, Ngạ, Sơn Ca v Cu Nhn. Trước lc bc sĩ Quyến dọn tới, đy l nh của ng X G. Ti nhớ ng X G c khun mặt di rất gợi cảm cuả ti tử xi n ma Fernandel. Ti lm sao qun được mấy đứa con trai con ng ấy đứa no cũng c ci sọ dừa tc lơ thơ v to qu cỡ. Chủ nhn kế tiếp ng X G l c Ph.

 

Ngay bn cạnh Phng Mạch bc sĩ Quyến l hiệu ảnh Maria Mộng Hoa. Đch thị nh của chng ti. Bạn b thn của gia đnh ni đa, ba m Hoa Hường của ti đ vẽ liền t t 12 tc phẩm sống. Chng ti đều mang tn bằng chữ H đứng đầu. Gồm, Hiệp Ho Hon Hảo Hằng H Huệ Hi Huyền Hạnh Hậu Hoi. Con trai đệm Văn v con gi lt Mộng. Nh chng ti gồm hai căn lầu gỗ, vốn l gia ti của ng nội để lại cho hai bc anh của ba ti. Phần ba ti l con t đ được trt gia ti với ngi Từ Đường lớn nằm tt trn miệt vườn Phường Đc. Một ng bc l nh văn đ chết năm 1939. Một ng bc l linh mục coi rẻ thế sự. Cho nn ba ti được trọn quyền khai thc lm ăn trn cơ sở ny.

 

Nh chng ti đ lắm phen thay đổi sinh hoạt. Như c thời mở Salon de coiffure, chuyn cp tc kiểng cho cc ti tử v nghệ sĩ như Mệ Vĩnh Phan, anh V Đức Duy... C lc mở qun ăn nghệ sĩ v qun trọ. Hương Bnh Lữ Qun từng l nơi cho tao nhn mặc khch dừng bước giang hồ, hoặc lui tới họp mặt để trao đổi văn thơ, m nhạc v hội họa. Ti nhớ lc đ anh em chng ti cn nhỏ xu m bạn b đứng đắn của gia đnh đ phẩm bnh rằng, nh c con gi m lại mở qun ăn qun trọ, sợ sẽ ảnh hưởng xấu đến nền nếp gia phong... Do đ Hương Bnh Lữ Qun liền dẹp tiệm ngang xương d ba m ti đang lc hốt bộn bạc! Sau đ ba ti liền quay sang mở tiệm bn đủ loại: my ảnh, phim cin Charlot, phim Hoạt hnh, bn my quay phim... Tất cả nhập cảng từ bn Php về. Nhưng đặc biệt l bn di ht Tn v Cổ nhạc. Đ l thời nổi tiếng của loại dĩa ht hiệu Asia. Ngoi ra, cn bn my ht Phono hiệu Con Ch, c ci cần cổ cong cong. Anh Dn Hiệp v chị em chng ti vẫn ra đ phụ với ba, cong lưng quay đĩa cho khch hng tới mua nghe thử đĩa, cho họ thuộc bản nhạc. C hng trăm bản nhạc hay thời Tiền chiến của Nh Xuất Bản Tinh Hoa. Phần lớn đều do cậu ti, Họa sĩ Phi Hng, anh kế m ti vẽ vời, treo la liệt giăng hng khắp cửa hiệu. Mấy anh em v thế đ thuộc lng. Cy đn bỏ qun, Hn Vọng phu, Mối tnh Trương Chi, Em tới thăm anh một chiều mưa, Kiếp Hoa, Dư m,Xuất qun, Qung Đường Mai, H Về, v.v... V cn vui th ư ử ca Vọng cổ theo nghệ sĩ t Tr n với ln hơi ngọt ngo mi mẫn. Tuồng T nh Nguyệt gy xc động v mối oan tnh. Mặc d nếu phn tch kỹ sẽ thấy v l, v ho lao gần chết nhn vật chnh vẫn gn cổ ca một hơi di su cu tuyệt c mo! (đến bật đn đỏ!). Vở San Hậu rồi vở Bng Qu Phi v.v... Chng ti đ v tnh lm quen v đm ghiền hết thảy những thứ nghệ thuật tn cổ giao duyn, nhờ cửa tiệm bun rất chi ti tử ny. V đ lm business m ng bố cng tử bột của chng ti khng thm biết trời trăng hay chịu kh nghin cứu kỹ lưỡng g! Phải ni như thế, để tiếp theo ti c thể kể l ba ti đ bị ph sản khng cht oan uổng! Trong lc đ căn nh bn cạnh, m ti vẫn cần c hoạt động. B vẽ chn dung vừa chụp hnh nghệ thuật. Vẫn khng cch chi vớt vt nổi tnh trạng ế ẩm v nợ nần do ti kinh doanh trời ơi đất hỡi của bố gi chng ti! Cuối cng, một căn nh đnh bn cho ng Đốc Quyến để trả bớt nợ. Căn ny về sau l Hiệu sch Kim Cc. C chủ tươi đẹp như hoa nhưng c mu ... Reno trời sợ. Tiệm sch chuyển tiếp cho chủ khc thu, lấy tn l Nắng Mới. Căn cn lại của gia đnh họ Phan Phường Đc, đ cải biến trở thnh Văn phng Luật sư Trần Tấn Việt. Sau đ chuyển giao cho Luật sư trẻ tuổi đẹp trai Nguyễn Khoa Kim. Anh Kim l bạn đồng lứa với anh thi sĩ T Rọm của ti. Anh đ bị VC la bắt đi rồi bị chn sống cng với cụ thn sinh, Chnh n Nguyễn Khoa Hong, vo dịp biến cố Mậu Thn.

 

Căn lầu ba cạnh nh ti l hiệu ảnh Tn Thất Dung. ng chủ tiệm gốc hong phi ny chuyn khai thc chn dung cc em b đủ kiểu: khc, cười, mếu, b, lật, đứng, ngồi... rất ngộ nghĩnh. Về sau, đổi chủ sang cho vợ chồng anh i Mỹ, người Tu chay trăm phần trăm, bố mẹ của con Phan con M. Năm Mậu Thn ti nghe kể chuyện về chị i Mỹ xinh đẹp như nữ ti tử Lm Đại ny. Chị một tay dắt du hai con thơ, một tay du anh i Mỹ lc đ đ mang bệnh m, chạy giặc sang bn kia cầu Trường Tiền. Sau 75 v gần đy khi quay về thăm cố hương, ti thấy một dẫy khch sạn nhếch nhc đ trm chỗ mấy căn nh ba xinh xắn bn pha nh chng ti. i! Cuộc đời đng l du biển đến đau lng.

 

Bn kia đường Thượng Tứ, ti khng sao qun được... Từ trong thnh kể ra. Trước hết l nh bc Mối thợ mộc, với ru tc bạc phơ như tin ng, một tấm gương lao động khng ngừng để con chu noi theo. Ngay đầu xm vo xưởng của ng, c một ci my nước cng cọng. Hồi đ nước chưa bắt vo tận nh dn chng. Một thời, từng l nơi cho cc nng marisến đến gnh nước. Để lin tục xảy ra những trận c chiến v chưởi lộn tưng bừng bn bờ hồ. Nguyn nhn từ những chuyện tnh tay ba rắc rối hoặc những mẩu thư từ lm li bi đt đ tam sao thất bổn, khiến lm sứt mẻ tnh cảm v tự i cc nng mari phng ten cng cc chng r be cp tc!

 

Dẫy nh bn đường ny, đầy đủ hnh ảnh gắn b với cuộc sống bnh dn. Hầu như ti đ thuộc nằm lng từng tn bảng hiệu đến tn của mỗi gia đnh. Ba m ti khng giu nứt vch đổ tường, khng lm quan chức cao cấp. Nhưng vẫn được b con lối xm ở Cửa Thượng Tứ gọi bằng c, thầy, gần như với một cảm tnh đặc biệt. Người gieo rắc nhiều nhất c lẽ l m chng ti. M ti, khng giao lưu thn mật với cc chị hng rong, hng bn, anh xe ko, xch l. Nhưng ai ai cũng niềm nở đn rước cho mừng. Con đường Thượng Tứ với dẫy bn kia đường c cc ng cc b khoảng tuổi ba m ti hay nhỏ hơn vi tuổi, vẫn được chng ti gọi thn mật l anh, chị.

 

Anh An Thnh hớt tc, c tiệm hớt tc nhỏ nhưng hớt kho. Ti thường theo ba ti qua đ để ngồi chơi v để li giy cho ci quạt bằng vải to cỡ ci cửa lớn đặt nằm ngang lơ lửng trn trần nh. Vừa li quạt cho ba ti mt, vừa thch th ngắm anh An bi x bng trắng xa đầy mặt ba ti. Xong, anh lấy lưỡi dao cạo sắc lẻm c cn xếp, cẩn thận cạo mặt. Anh An thấp người c cc c con gi l bạn đồng tuổi anh em ti, Nga Nhạn Oanh Yến. Đứa no cũng xinh đẹp như m tụi n. Chị An Thnh mnh dy, tuy con nh lao động v đ đứng tuổi m sao ti thấy chị duyn dng v đẹp gh. Đến nay ti cn hnh dung ra chị. Khun mặt tri xoan với mầu da bnh mật. Đi mắt xnh xếch long lanh. Ln mi ăn trầu cắn chỉ, đỏ thắm. Lc cười để lộ ra hm răng đen lnh v đều rưng rứt.

 

Khi chng ti lớn ln th anh An bn nh cho bc Quảng Phong. Nh kinh doanh thuốc l Cẩm Lệ, Quảng Nam. Ti nhớ bc Quảng Phong c hai c con gi trạc tuổi chị em ti l Chu v Lễ, cn người con trai tn l Nghi. Chắc bc cn nhiều con ci nữa nhưng ti khng biết tn tụi hắn. Nh bc Quảng Phong rất tấp nập. Thợ vc thuốc vc những bnh thuốc khổng lồ. Thợ xắt thuốc xắt thuốc l nhuyễn, mịn tơi bằng những dao xắt tay to bản. Hnh như bc Quảng Phong c kh nhiều i thiếp, để tiện mở những nh tứ gic bn thuốc an ton, khỏi sợ thất thot tiền bạc. Nhưng cho đến lc bc chết, gần như bc chưa một lần biết đi xem ht l g, mặc d bc hay vui vẻ gip mua v từ thiện cng cho quỹ ny quỹ nọ.

 

Hnh dng bc Quảng Phong lại lm ti lin tưởng đến bc Ba Lựu, c phng ngủ Trường Xun. Bc Ba Lựu thấp một khc như Yến Anh Thừa tướng. Ba ti nhiều lần qua nh bc mua bia Bng Hường. Để trnh chữ bia ln. Ba ti ni: ng Ba ơi, bn cho tui một chai bia khng cao! Thế l khiến cho bc Ba Lựu giận đến tm mặt, cho l ba ti ni xỏ. Phng ngủ Trường Xun về sau, bn lm tư thất cho ng chủ Lạc Thnh, chủ nhn một tiệm ăn lớn ở Cửa Thượng Tứ. Qun Lạc Thnh nổi tiếng với những mn M Xo dn, Y Ph Mỳ Thnh, Xp Măng tm cua bột bng v.v... "Anh chị" Lạc Thnh sinh hạ một bầy con nhiều ngang cỡ ba m ti, v trạc tuổi tụi tui. Đ l Đn Định Xứng Thọ Ha Thuận Bờm X v.v...

 

Cng bn kia đường ny, cn c nh Phước Thọ Đường bn thuốc Bắc, c R l con trai cỡ tuổi anh Hiệp ti. Cn nhớ c lần chạy qua đ mua to tu, ti bị m thằng R sửa lưng v đ ăn ni thiếu php tắc. Thưa, bn cho M nửa k l... B chủ tiệm thuốc Bắc phốp php đậm người liền trợn mắt la: C Mộng Hoa l m mi chớ m tau !

 

Nh anh Khả sửa xe đạp, con ci nheo nhc một lũ. Đặc biệt c hai đứa sinh đi tn Mai v tn Mt. Mai đẻ buổi sng tưởng hết, t ra sau đ li thm một thị nữa nn được ku l Mt. Hai chị em hắn giống nhau y đc. Lc chơi Trốn tm, Đạp mạng, bạn b nhiều phen chưởi nhau ỏm tỏi. V đ con Mai, con Mai khng chịu ra, khng chịu chết. Con Mai cn tỉnh kh chạy ra đ lon đứa khc. T ra con bị đ hồi ny l con Mt! Anh Khả nhờ sing năng lm ăn, rồi cũng dựng vợ gả chồng cho con ci vo nơi tử tế, nh cửa lần lần kh giả.

 

Nh Bc Thn st cạnh nh anh Khả chuyn sửa xe gắn my. Nh cửa đầy dầu nhớt v tối m. Thợ thầy ai cũng lấm lem. Bc l người lim chnh, ăn ni khun vng thước ngọc. Biệt ti của bc l mở được tất cả những tủ bị hỏng kha trong thnh phố chỉ bằng một đoạn dy kẽm đơn giản.

 

St vch nh Bc Thn l tiệm giy Bi Khn, chuyn trị đng v sửa giy. Bc chủ tiệm dnh một gc cho anh Tứ chuyn sửa đồng hồ v cn thm một gc khc bn thuốc Bắc v đồ tạp ha lẻ tẻ. Bc lm việc thu đm, nếu chợt thức giấc nửa khuya, ti vẫn cn nghe tiếng đng giy lc cc vẳng trong đm su thanh vắng.

 

Ngay cạnh tư thất Lạc Thnh, l clinic Bc sĩ Quyến. Bệnh viện tư, dnh cho những con bệnh nan y ở xa, cần sự theo di của vị Biển Thước ti sanh ny. Ti nhớ bệnh x rất đng khch v bn ngoi sao c vẻ thiếu vệ sinh.

 

Gian hng bn qu vặt ở đng trước đ l những gnh qu sng bnh dn. C O Bưởi bn bn b gnh từ An Cựu sang. T bn b cm ba đồng bạc vẫn hấp dẫn v c đầy đủ gi, gn, huyết, nng hổi ngon lnh. Đến thm bn bn kh, ưa bn bn tươi ăn với tương ớt đỏ chi v cay đến x họng. Chỉ cần ăn hai t, mỗi t một đồng bạc l mnh no đến giấc trưa! Ngoi ra, cn gnh Cơm Hến, gnh Xi bắp, gnh Cho hoa gạo đỏ ăn km c bống thệ kho rim mu nu đỏ như sơn mi...Tha hồ cho b con xm Thượng Tứ thay đổi bữa điểm tm. Mn no cũng rẻ tiền, nhưng chừ ngồi nhớ lại, ti đều quay quắt thm đến rệu nước miếng!

 

Tiếp theo l Nh Sch i Hoa. Sau đổi chủ l người Tu, tiệm đng khch nhờ c người đẹp Yn Cơ đứng trng coi. Yn Cơ dng người mỏng mảnh như chuồn chuồn kim. C yểu điệu thục nữ, khiến bao chng trai Huế ở trong kia Thnh nội thầm yu trộm nhớ. Đặc biệt vần vũ lui tới, c nhm Phi Cơ Trực Thăng.

 

Cho tới nay căn nh ti khng lm sao qun được l nh mụ Xoi bn nước ch xanh. Gọi l nh nhưng thực ra đ chỉ l do hai vch tường xo, nhỏ hẹp nối tiếp giữa qun billard của anh Nui với tiệm ăn Lạc Thnh tạo nn. Trn đ gc sơ si mi tranh dột nt. Anh Nui l tn người Y t giỏi của bc sĩ Quyến. Anh Nui chữa bệnh mt tay khng km chi sư phụ. Pha trước nh mụ Xoi by một ci sạp gỗ tạp ọp ẹp. Ở trn, đặt lỏng chỏng ấm nước ch xanh thơm nồng vị gừng ấm cay, với mấy ci t sứt miệng. Thm vi nải chuối sứ cng chiếc thau nhm mp mp đựng đầy nước, thả dăm miếng dừa gi mu trắng tươi, khi cắn tới nghe ngọt bi v gin chon. Qun ch xanh của mụ Xoi đắt khch nhờ đm mấy ch xe ko v xch l, trong lc nghỉ chn, đ gh lại giải kht cho đỡ mệt.

 

Ti cn nhớ như in kỷ niệm về mụ Xoi. Đ l năm Huế pht động phong tro Bi Phong Đả Thực v ủng hộ Triều cụ Ng. Học sinh cng tư ton thnh phố ngồi đầy nhc trn những chiếc xe But mu xanh dương hay xe GMC nh binh. Bọn học tr chng ti được chở đi cổ động bỏ phiếu cho ch sĩ Ng Đnh Diệm. Xanh bỏ giỏ, đỏ bỏ b. Xe lớp lớp chạy lng vng khắp mọi x xỉnh của cố đ. Một đứa lớn họng ht to: Đả đảo Bảo Đại hoặc Ủng hộ Ng Đnh Diệm rồi cả bầy hăng b xt ht theo m đả đảo hay ủng hộ. Tuổi trẻ mu nng bốc đồng thi nhau la ht đến khan hơi rt cổ. Khi xe chng ti chạy đến đường Thượng Tứ, một bạn la to khẩu hiệu: Ai bn nước ? để cả bầy cn lại đồng thanh đp: Bảo Đại!. Ti thấy mụ Xoi xm ti le te chạy tới. Ci cằm mm xọm di ra hơn khi mụ cười toe tot, trả lời đon đả: C đy! C đy! C mụ Xoi bn nước đy!. Rồi một tay cầm ci ấm ch xanh thơm nức mi gừng tay kia cầm ci t su lng, cứ thế mụ bưng mời thin hạ đi biểu tnh giải kht hết sức sống động v nhiệt tnh! Cuộc đời mụ Xoi thực hom hem như thn xc gầy g của mụ. Tuy nhin lc no ti cũng thấy mụ Xoi vui vẻ bận rộn bn bun. Suốt ngy mụ chạy ngược chạy xui, bay lượn qua lại trn con đường Thượng Tứ. C bữa ế hng mụ lại gh v nh m ti. Yu cầu c Mộng Hoa mua ủng hộ, hết mớ ci dừa nhai gin tan v nải chuối sứ ăn trệu trạo v đầy hột. Mấy anh em tụi tui vừa ăn vừa phun hột vo nhau hoan hỉ. Cn mụ Xoi th te ti chạy về nh để lo nấu buổi cơm chiều cho ng lo v tch sự nh mụ.

 

Bn kia đường cn c tiệm Photo của cậu Phi Long ti. Mợ ti, một thời nổi tiếng l người đẹp Kim Long, đứng chủ tiệm. Cậu ny l anh thứ nh của m ti sau ng cậu cả tức cậu Phi Hổ. ng anh họa sĩ ny tnh tnh rất nghim khắc. Cậu Phi Long l họa sĩ chuyn vẽ những tấm p phch khổng lồ dng để quảng co của Phng Du Lịch Huế. Cậu bận lm cng chức nn hiệu ảnh giao cho mợ ti phụ trch. Ti nghe người lớn trong nh kho nhau vi mẩu chuyện vui về mợ nhưng khng hiểu c thực hay l do c by đặt. Mợ ti vốn l c gi qu ma t học nhưng rất xinh đẹp m m ti nhn một buổi đi vẽ ngoi trời với mấy ng anh họa sĩ, đ khm ph ra người mẫu tuyệt vời ẩn hiện sau vườn du Kim Long. M ti sau đ đ đi chạm ng c gi rồi thừa thắng đứng ra hỏi cưới lun cho người anh ti hoa nhưng hiền lnh của mnh. Vậy m chỉ một thời gian ngắn sau đ hai anh em, gồm cậu v m ti đ thay nhau kin nhẫn vỡ lng chuyện học hnh v kiến thức sơ đẳng cho c du. Mợ ti đ dần trở nn c chủ nhn xinh đẹp v bặt thiệp. Thời đ lc Ty chưa về nước, lnh Php thch chụp ảnh kỷ niệm đ gh tới hiệu ảnh mợ Phi Long. Một chng sĩ quan Php sau khi được b chủ chụp ảnh, đ lịch sự xin php được hn người đẹp. Mợ ti nghe lơ mơ, khng hiểu r cu tiếng Ty m vẫn Oui! một ci ngon lnh, rứa l chng trai Php liền hn đnh chụt ln g m ửng hồng của mợ ti. Mợ ti ngơ ngc v ngạc nhin nhưng lập tức sau đ đ tt tai một c rờ ve đau điếng tn người Php hỗn lo kia!

 

Về sau nhờ ti qun xuyến của mợ ti, gia đnh cậu ti đ tậu được căn nh lầu ba tầng ở đường Trần Hưng Đạo, pha đối diện vườn hoa Nguyễn Hong. V Hiệu ảnh Cửa Thượng Tứ sang tay anh Phi Phước con trai lớn của cậu Phi Hổ với mợ Cả người Quảng, anh Phi Giao l em trai kế anh Phước. Cn mợ Cả Bắc l b hai sinh ra cc chị Phi Hồng, Phi Yến cng cc anh Phi Lộc, Phi Ln. Khi cc b mợ cả, mợ hai khng cn nữa, ng họa sĩ cn gn ny liền bước thm bước nữa v lo bạng sinh chu ra anh t Phi Ngọc, lc đ cậu ti ngt nght gần 80 ma xun! Anh Phi Phước hnh như chịu tnh di truyền nn cũng đa mang hai b v c tới 23 mụn Phi, bầy con anh đều lt chữ Phi!

 

Kế bn c Nh C Chủ bn tạp ha, ti khng nhớ chi nhiều, chỉ nhớ vi lần đ tới qun ny để mua cục mai chua lt chua l mt hoi m khng chn. Cạnh đ l nh "anh" Lạc Thiện, em ruột anh Lạc Thnh. Qun Bnh Khoi Lạc Thiện những năm 60 trở đi nổi tiếng số 1 ở Huế. Bnh chin gin tan, nhụy tm tươi với nấm hương ướp thấm tha, rau sống ăn km sạch sẽ v đủ loại. Nhất l nước tương chấm bnh thiệt l bch chiến bch thắng, đ ngon lại được chủ nhn yết bảng, Rau sống v nước tương tha hồ ku! Khng tnh thm tiền!

 

Sau hết l tiệm may o di Mỹ Lệ ở cuối đường Thượng Tứ, gần ng ba cột đn. Hai vợ chồng trẻ măng v vui tnh nn khch hng nườm nượp ko tới khiến họ may khng kịp hở tay. Trước đ chị em ti quen xuống phố Trần Hưng Đạo chỗ tiệm may Hng lừng danh nhất Huế, cắt may khng chỗ ch, chỉ phải tội ng chủ vừa l tay thợ chnh t khi mở miệng v mặt mũi th lầm l kh chịu!

 

Đằng trước tiệm Mỹ Lệ thường xuất hiện gnh Bn B Gi Heo Mụ Bo, ngon tuyệt c mo, ti e l v địch của Huế! Gnh bn số dzch ny do hai chị em Mụ Bo thay nhau từng buổi gnh đi. Khi th b chị mập phc hậu, khi th b em cao lớn tươi cười. Họ gnh nhẹ nhng gnh hang kĩu kịt nặng trĩu v thơm lừng mi sả. Khi no nước lo cũng trong veo, trn mặt bồng bềnh lớp mu đỏ au đằm thắm v nhất l khi no cũng nng hi hổi, khi bốc ln ngo ngạt suốt dọc h phố họ ngang qua. In như Mụ Bo nh ở trong Thnh nội nhưng lại ra bn ngoi thnh. Bắt đầu ngy từ dưới phố Ng Giữa, họ đi dần ln pha Cửa Thượng Tứ của ti. Đố c ai ăn bn của họ m dm mở lời ch d l nửa tiếng! Khi c tiền lm hoanh ăn t đặc biệt 5 đồng với đầy đủ gi trn hay gi mng với gn b nhai sừng sựt, thấm tận ci đời mỹ vị. Khi hết tiền chỉ cần mua 1 đồng nước bn c rắt cht hnh ng xanh mướt, nước bn ấy chan hp ăn với cơm vẫn cứ ngất ngy hương vị bn b như thường!

 

Điểm xuyết thm v những mn qu rong, xm Thượng Tứ cn nổi danh Mụ Hộ bn bn Giấm Nuốt, nhưng khng thường xuyn v chỉ bn khi tới ma nuốt tươi. T bn sợi nhỏ đan quyện mu trắng trong veo của tai nuốt gin chon thi nhỏ, trộn lẫn với rau xắt rối đủ vị thơm, cay cay chat cht thiệt dễ chịu, v chan vo nước lo đậm đ. Ơi cuộc đời răng m hạnh phc! ni như kiểu thi sĩ say m ẩm thực Tản Đ vẫn chủ xướng. Mụ Hộ khi cn thiếu nữ từng lm mẫu vẽ cho m ti. Hnh ảnh o bn ch ban đm nơi vỉa h, duyn dng m ửng hồng v phản chiếu nh đn dầu hỏa tỏa ln. Ngoi thực tế Mụ Hộ khi đứng tuổi tc buộc cao trong tấm khăn tm buồn, xch hai tay hai ging ch bốc hương. Ch đậu vn nước, nước trong ngọt thanh, hạt đậu nấu mềm m khng nt. Ch đậu vn đặc, bột trong snh lại những hạt đậu ng nh mới nhn đ vui mắt. Ch bột lọc, nhn đậu phụng bi, nhn dừa bo gin, khi nhai tới nghe ku vui tai. Vi buổi, mụ Hộ chịu kh đổi gam qua ch nếp c lẫn khoai mn sp vng, hay tăng cường hấp lực với ch bột lọc bọc thịt quay. Ch no của o bn ch xm Thượng Tứ vẫn ngon nhất xứ.

 

Buổi tối giấc khuya nếu cn thức học thi, mấy đứa tui thường được m tẩm bổ cho t phở Trọc, tn đặt cho ch phở gnh bnh dn c ci đầu quả trứng của ti tử lừng danh Yul Bryner. Ch Trọc c ti ma đũa thần sầu. Nấu t phở kh thiệt lẹ lng, bnh nhiều, thịt loạn, thm hnh gi bo ngậy. Ăn v l mắt sng trưng cứ rứa chong ra m gạo lon tộn chờ ngy lều chng ứng th.

 

Tuổi nhỏ ham ăn ham chơi, nhờ thế mới đủ sức lo chuyện tương lai học hnh! Cho nn trong mảng k ức về con đường của xm nhỏ thời thơ ấu ny, ti hay nghing qua chuyện ăn chơi đn đm dễ thương của mnh. V cn nhiều nữa, nhưng ti sẽ khng qun nhắc tới ở đy:

 

Sau hai dẫy nh lầu san st, với vườn rộng thnh cao ở pha đằng trước Cửa Thượng Tứ, cn c những mi tranh ngho, nơi cư ngụ của những con người thật ngho. Họ tồn tại nhờ vo đủ loại nghề lao động chn tay đầy kh nhọc. Phần lớn những gia đnh ny chạy loạn thời Nhật đảo chnh đến thời Việt Minh cướp chnh quyền. Khi hồi cư, họ khng trở về thn xm cũ. Từ nhiều nơi, đ tụ tập về đy. Sống chen chc trn rẻo đất m ao hồ của Kinh Thnh cổ knh. Nh no cũng c con gi đi ở đợ nh người ta để bớt tốn cơm gạo cho cha mẹ, đi lm thu cho thin hạ. Đn ng sức vc lo chạy xe ko, đạp xch l.

 

Ti nhớ r mồn một tn những người ny. Anh Bụi cao rm da xm đen. Một thời oanh liệt, anh ở trong đội đ banh, từng l lnh đnh thu của Ty. Khi ti ln Trung học phải vo nội tr trường B Xơ, m ti lu lu ku anh Bụi tới trường đn mấy đứa tụi tui về nh bằng xe tay, cn gọi l xe ko. Ti thấy anh Bụi cn cứng cp mạnh khỏe. Nhưng tới kỳ xe ko bị xếp x, nhường chỗ cho xch l văn minh nhn đạo hơn, th anh Bụi coi như về hưu hết xi. Anh ho hen, người cm nhom, tc tai rụng hết ng anh như ng lo. Anh Bụi c hai đứa con, tn thằng Gi, con Mưa. Cả hai đều ốm tong teo, c lẽ v thiếu ăn.

 

Anh Con, nhưng người lại to ngang, lnh Ty giải ngũ. Anh l cha tụi thằng Trắng, thằng Đen. Mấy đứa con gi anh th mặt my tươi tắn dễ coi, tn Gin, tn Yng v thằng t tn Phanh. Tn tụi hắn mang ton bộ niềm mơ ước giản dị của gia đnh người phu xe ny. Khi ti gần xong Trung học, th anh Con dựng được một mi lều bn hng hẻm Thượng Tứ, bn ton dụng cụ xe đạp, xe xch l. Lũ con anh, đang đứng phụ cha bn v sửa xe lai rai.

 

Anh Ấm, chạy xch l người roi roi m đẻ cả chục đứa nhc. Nh anh coi c vẻ sung tc ở trong xm Ao Hồ, c lẽ do chịu kh lm ăn chăm chỉ. Anh c đạo Cng gio, sing năng đi Nh thờ. Vợ chồng anh đều l con đỡ đầu của ba m ti.

 

Anh Bn hiền lnh, khng bn được mụn con no. Mụ Bn đen như Min, nhưng c duyn ngầm. Mụ c bệnh suyễn nặng tự chữa trị bằng phương php tn nhẫn, v st sanh loi vật. Mụ Bn thường ra nh ti để nhận giặt o quần. Nhiều hm đang cười ni vui vẻ, tự nhin đng đng ln cơn rồi chớp mắt nổi suyễn. Mụ thở hổn hển trng thật tội nghiệp. Nhưng vừa nghe ai nhắc: tề, trn cột nh tề! L Mụ Bn nhanh nhẹn chỗi ngay dậy, nhảy phắt ln, chụp lấy con thằn lằn. Rồi trong chớp mắt, mụ h miệng to, thả cho con vật cn ngo ngoe chạy tọt vo ci họng đang ku như l rn bể!

 

Cửa Thượng Tứ l rứa đ. Tất cả l rứa đ. Ngy xưa cn c hng cy im mt tỏa bng hai bn đường. By giờ phong quang nhưng tiu điều trải qua bao mưa nắng. Thời gian tri đi với cuộc nội chiến gy nn lắm phong trần. Cửa Thượng Tứ vẫn cn đ, ngậm ngi m thương lối xưa xe ngựa hồn thu thảo... Ngy xa xưa qua cầu, c bng ngựa, c bng cờ x, bng tng lọng quan qun...

 

Xm Thượng Tứ cn nhớ chi nữa. Chắc cn nhiều, nhiều lắm. Như nhớ kỷ niệm những cặp trai thanh gi lịch hẹn h, lấy cột đn Mộng Hoa l điểm gặp gỡ. Hoặc cu chuyện chng si trong đm khuya lắc khuya lơ đi ngang qua đ m nghe Trn lầu ai kia ngất cao, vang tiếng dương cầm thiết tha, cứ ngỡ rằng đ l tiếng đn chị em nh Mộng hay nhập nha kế bn của cc tiểu thư dng họ Thanh...Nhưng chng si đu c ngờ đi khi đ l tiếng đn của phu nhn bc sĩ Quyến!...

 

Xm Thượng Tứ cn ghi đậm hnh ảnh ma lụt năm 53, con rắn thần đ dng mực nước sng Hương trn ngập cả thnh phố Huế. Nước lụt đỏ ngầu lt qu nửa cửa thnh Thượng Tứ. Nước vui đa cuốn phăng theo bao nhiu rc rến bập bềnh tri, cng cột ko rui mi của căn lều xm ngho đng sau xm Ao Hồ. Huế lm sao qun được gương hy sinh của một chng Quốc Học. Anh đ qun cả nguy hiểm v mệt mỏi. Suốt ngy đm khi cơn lụt kinh hong xảy ra, anh đ thức trắng dầm mưa lội lụt, đ cứu vớt bao nhiu người thot chết, đưa họ từ dưới chn cửa thnh ln tạm tr trn thượng thnh an ton. Cuối cng v qu lao nhọc, anh đ sẩy chn chết thảm. Giữa đm khuya sng nước sng Hương hung dữ đ dm xc anh xuống lớp bn đen tanh hi no! V ma lụt năm Qy Tỵ ấy, ti lm sao qun được hnh ảnh cười ra nước mắt của nhạc sĩ Ng Ganh. Người nghệ sĩ nổi tiếng mỉa mai hi hước, từng một thời l Gim đốc Đi Pht thanh Huế, l bạn thn của gia đnh chng ti. Chng đ rt run cầm cập trn chiếc xuồng nhỏ vừa chống vừa cho. Từ pha trong Thnh nội cố tm ra ngoi thnh, đến nh chng ti. Chng sut chết đuối v nước xiết nơi cổng thnh. V kỷ niệm kh qun về mấy anh học tr nhởn nhơ ko nhau đi lội lụt. C anh v tới cửa thnh rồi vẫn cn ham ngoi lui nhn người đẹp thấp thong sau lớp rm hồng; khiến cho nước lụt ko anh hụt chn rơi xuống cống, sut đi đời, m cả bọn cn vui vẻ cười ngắc nga ngắc ngoẻo trong ln nước lũ xoy li tưng bừng...

 

Xm Thượng Tứ xa xưa vẫn cn đ, sẽ cn mi mi với thời gian cho người đi nhớ kẻ về. V mun ngn sau, Huế vẫn cn th chắc chắn Cửa Thượng Tứ vẫn tồn tại để điểm t cho danh lam thắng cảnh Cố đ thơ mộng mi hoi mộng mơ...

 

 

Phan Mộng Ha-Hon

Sign - San Jose, H 1996

 

 

Hong hn thn Vỹ

Trang Phan Mộng Hon

 

art2all.net