Thn Trọng Tuấn

 

MẤY HỘT BỤI HỜ


Kỷ niệm như sch cũ
Buồn tay giở từng tờ
Nhớ thương khơi lng đng
Bm mấy hột bụi hờ

Tui
California Jun 8, 2019 at 12:05 PM

 

 

NGY XƯA THẬT GẦN

 

            Ngy xưa l chuyện của mnh. Lan man nhớ lại những hnh ảnh xưa! Bắt đầu từ thuở cn thơ. Cho đến by giờ thong thả ghi ra. Vi chuyện bảy mươi năm qua. Tưởng rằng xa lắc ha ra thật gần!


 

TRƯỜNG XUN THANH HA

 

Lng Trường Xun. Huyện Đng Sơn. Phủ Nng Cống. Tỉnh Thanh Ha. Ti sinh ra ở đ. Vo thng Tm khi gi ma lay la Chậu đong đưa. La chưa cắt v trời cũng chưa mưa. Trời nắng gắt giục cy sung ra tri!

 

Lời Me kể về ti lc tuổi thơ ngy dại. Người vẫn thường ngồi ru ti trong căn nh gạch lợp ngi thật sang nhưng vung lỳ khng chi (1). Ra ngoi đường, gặp mấy ci hĩm khi đi đứng dạng hảng chẳng chịu ngồi. Vo trong bếp thấy chỏng trơ mấy ci nồi khng quai dng nấu cơm v khoai tro (2)! Ti l thằng con trai sinh thiếu thng nn ci đầu dễ bị lp, dễ bị mo chẳng chịu trn! Me v sinh non nn khng c sữa khiến Ba phải tm thu b v. Sau một năm, tiền cng trả đủ. Một mẫu ruộng xanh xin ng chủ thương tnh! Tuy qu đắt nhưng Ba cũng hy sinh. Đồng trả cho ci tnh bn sữa! Mấy năm sau gặp v Tươi lần nữa. Ti nhận ra l thấy v quen quen. Vẫn gọi v Tươi mấy tiếng dịu m. V để yn khi v vng tay ẵm!
 

Pha trước nh ci sn gạch rất rộng. Dng lm nơi phơi thc la v khoai. Cổng ra vo nh nằm giữa hng tre gai. St bn tri l ci Đền Đn Tng (3). Bn kia đường mấy cy sung chểnh mng. Nằm xoi ra mấp m nước bờ hồ. C m, c chuối, c chắm, c r (4). Bến đ cạn r rờ con tm đất. Hơn ba tuổi ti vẫn chưa chịu mặc quần g sất. Cũng vui đa theo anh chị cu tm. Giở chiếc cần cu, con tm bng lch tch. Kỷ niệm đầu đời vẫn đậm nt trong hồn.
 

Ci chuồng b cạnh hng ro bn tay phải. Ch b con vẫn được gọi con me. Cối gi gạo chiếc đn di đạp mi (5). My xay la khng nhớ ở chỗ m tề?! Cy to ta v hai cy khế lo. Hi tri khế vo kho với c r đồng. Ho trnh bom (6) tiếp liền theo cy to. Khu vườn sau thật l rộng mnh mng! Một gc nhỏ gần với Đền Đn Tng. Gc mấy cy tre, l xanh tươi bng lng gin trầu khng. Chiếc ao con trồng mấy bụi rau cần. Cạnh lối nhỏ thng qua nh ch Ỷ. Ch b con c cng họ với Me, theo ra Thanh Ha gip việc từ lc no thế nhỉ? Mạ ch cũng đi theo v được gọi l D Lữ. Ba cất căn nh nhỏ cho hai mẹ con ch ở, nấu ăn ring. Theo lời Me, Ba cho ch lm rẻ (7) mấy mẫu đất. Ty theo ma m thu la tượng trưng. Me bắt nhận nhưng Ba muốn cho khng. Mấy thng la lấy lm chi khng nỡ! Ba đối xử thn tnh, khng coi như đứa ở. Lại dạy cho ch học viết chữ, đnh vần. Những buổi tối khi Ba dạy lũ con (8). Ch vẫn được Ba cho ngồi cng học. Khi tạm gọi đ viết thạo, đọc thng; th ch vội xin thi khng học nữa! (9)

 

Thế chiến thứ hai. Đạn bom khi lửa. Lng Trường Xun khng chiến gp dn cng. Cng nhau đo ho sau vườn để xuống np trnh bom trnh đạn. Ba cũng mang bao khoai kh đi dn cng cả mấy thng rng. Lc trở về mời bộ đội dng những bữa cơm đon kết (10). Ti tuy nhỏ dại chuyện đời chưa hiểu biết. Nhưng khng ưa ngồi cng bữa ăn chung. Kẻ bắt thưa anh, người biểu bẩm ng. Bảo mau lớn để ln đường cứu quốc. Bụi tre bn kia hồ c ci bẫy chim cuốc! Cứu lm chi, bẫy được chim cứ lm thịt bỏ v nồi. Đem kho mặn v cứ thế m xơi! Cơm đon kết mặn mi đời chim cuốc! Những người đến vội v, v ra đi cũng gấp. Chỉ kịp dặn nhau: Giữ vệ sinh ta ăn đũa hai đầu (11). Tr non nớt nhưng vẫn nhớ được lu. Tri sung muối (12) mi cn nằm chờ rất lu trong bt! Trn sn gạch trước nh c đm vang tiếng ht. Xon đố m. Đ đố đố m la. Cnh chim bồ cu trắng đ bay về với chng ta! Nng tc vũ. Chng ta ca xon đố! Chừng bấy nhiu, trật trng trong tr nhớ. Một t tuổi đầu ai nỡ trch quở ch bai! (13)

 

Một ma thu năm qua cch mạng tiến ra Mọi người đều vui mừng cng nhau ma ht. Sang xun, Ba Me bị đưa ra đấu tố. Ba bị treo cổ ln x nh v tội địa chủ. Một nhm người khing vội xc Ba ra đồng. Chng ti chỉ được php quỳ trng v đang mắc trong vng đấu tố. Ruộng bị tịch thu. Nh cửa giao tặng cho ch Ỷ. Con me được quyền nằm lại trong chuồng v anh ti phải lo chăn giữ để ch Ỷ cho cơm! Ngy trước, Ba c cất căn nh nhỏ lợp rơm bn bờ ruộng, để người lm c chỗ nghỉ chn. By giờ cả nh ra đ nương thn. Bắt cua, mt la cấm ngăn hon ton. Cy rau m l nguồn sinh sống. Miễu ng Ngh xa tận rừng su. Chị em hai đứa cng nhau. Vo hi rau m ước ao được vng!

 

Một bữa kia cả nh hốt hoảng. Ra trước sn quỳ xuống lạy van xin. Với l do c b Cả K đến tm. Đi nợ cũ v mấy b gỗ lim trước kia Ba mua chịu. Tiếng chửi bới vang vang ro gọi. Hng xm nghe, cũng ko tới chửi thm. Khng lạy! Khng xin! Khng trả nợ b đốt nh lập tức! Bẩm lạy b! Xin b ngui cơn giận. Chuyện gỗ lim chẳng biết bởi từ đu?! Ngy hm nay chỉ nhờ nồi cho rau. Mn nợ ấy biết lm sao trả nổi! Bẩm lạy b! Lạy b xin tha tội. Đội ơn b đ rộng lng xt tới! B nhn xem lũ chng ti rch rưới đi cơm! Tội địa chủ thn phận hn l lết!... Hng xm lui về hết. B Cả K xem chừng đ mệt. Nhưng cũng rng vi ba tiếng go đi. Qun mắc nợ! Sao chẳng biết mời b đy xơi bt nước?! Trong khoảnh khắc. Hai người đn b chuyền nhau chn nước. Một bn tay rước, một bn tay đưa ra. Dưới trn bt nh sao sa cứu độ. Mảnh giấy con ghi mấy chữ lm tin. B chửi thm Mồ tổ chng bay ton một lũ ăn hm! Chn bẩn như thế ny m bắt b ny bưng uống! Chửi xong b ngoe ngoảy. Quăng bt nước b thong thả bước ra đường. Dng b thật dễ thương. Chiếc khăn san hiền dịu.

 

Nghe chuyện đi nợ, nn ch Ỷ mới biểu. ng anh ti về hỏi sự thể thế no. Ch khng tin cho l chuyện to lao. Tt vo mặt khiến anh ng nho gần gy hai răng cửa! Ch Ỷ lại bắt anh ti về lần nữa. Hỏi r rng về việc đi nợ b lim. Trời đ tối nn phải ở lại đm. Sng liệu về cho sớm để dắt b đi ăn cỏ.

 

Nhưng cũng nhờ việc xảy ra như vậy đ. Nn nửa khuya lặng lẽ ko nhau đi đầy đủ cả nh. Mười lăm cy số ra đến chợ Rừng Thng th trời đ sng tỏ. Bc Cả K cười cho, vui tươi hớn hở. Bữa cơm đầu ngy no cằn bụng no qu l no! Cọng tỏi tươi, miếng dưa cải, bt cơm to thật l ngon ngon qu! Hai năm đi ăn đến by giờ con b thi gặm rau m. Ci bnh bng (14) thiệt l ngon chi lạ. Cả gia đnh theo đon người thong thả xuống phố Thanh! Tối đầu tin ăn canh rau cải, ngủ giường mnh (15). Bc Cả K bồng ti rửa chn cẩn thận.

 

Mấy hm sau đang đa chơi trước cổng. Bỗng bị li vo nh chui xuống hết gầm giường. B D Lữ, mạ Ch Ỷ đang m một ci thng đi bn kia đường thơ thẩn. Tất cả mọi người hoảng sợ, lầm bầm cầu khẩn linh hồn Ba ph trợ. Mấy chiếc xe nh binh chạy ngang tung bụi m. Một lc sau D Lữ cũng mất dạng! Chng ti ngầm bảo nhau đừng lng vng bước ra đường!

 

Lần đầu tin trong đời, ln xe nh binh do Ty li rời Thanh Ha. Tất cả mọi người đều nn thinh trong vui mừng v lo u. Chỉ mong cho mau ra tới H nội. Mọi thứ giấy tờ giao dịch đều do một tay b Bc Cả K lo toan. C những lc phải xuống xe đi bộ, qua ph, qua những phố nhỏ vắng hoe. C những lc phải đi đm, phải van lạy xin mấy người canh gc đừng giết chết. Tới H Nội, trọ ở căn nh gạch thấp l t, ban đm chặn thanh gỗ ngang cửa rất cẩn thận. Bc Cả K đi lo cng việc. Mỗi lần đi Bc Cả K dặn mọi người khng được ra khỏi nh. Cơm ăn nước uống v chỗ ngủ đầy đủ.

 

Một buổi sng, Bc cả K tươi cười bảo hm nay mọi người được đi t ry, tức l đi xe lửa điện! Trước khi ln xe, ti dẵm phải miếng mảnh chai bể, mu chảy đầy chn nhưng khng thấy đau, khiến cả những người trong toa bồng chuyền chạy chữa. Phải ghi nhận đến lc ny ti vẫn hồn nhin đi chn đất! (16)

 

Xuống khỏi xe lửa điện, Bc Cả K mua hai chiếc chiếu v đưa chng ti vo một lều vải thật lớn (17), đ c rất nhiều người. Hng ngy Bc Cả K đi lnh thức ăn cho mọi người, thường l cơm trắng v dưa cải kho. Sau đ lại chuyển sang trại khc. Khi chuyển trại, bc bn hai chiếc chiếu cho người bn cạnh, ti nghe r Bc đi Hai chục. Ti được nghe ni l đi Hải Phng. Sau khi nhập trại mới, khng c cơm, nhưng lại được pht bnh m nhn thịt v ph mai! Mấy Xơ trong o thụng v khăn qung đen khing những ginh my to lớn đựng ton bnh m thịt lm sẵn pht cho dn di cư trong trại.

 

Một buổi sng, Bc Cả K đưa chng ti ra bến tu, xuống x lp. X lp đưa ra một chiếc tu thủy mu xm, to lớn, c rất nhiều Ty trắng v Ty đen. Ln tu thủy, chng ti được chỉ định ngồi yn một chỗ, chỉ rời khi cần đi vệ sinh. Hng ngy vẫn được ăn cơm trắng với dưa cải kho. Bọn trẻ nt chng ti bnh thường trong khi người lớn bị say sng i mữa chung quanh. Ngồi trn tu, nhn ra, mới c cht khi niệm về hnh ảnh của biển.

 


Di cư 1954 Nguồn IWM

 

 


 

Di Cư 1954 (Xi vu pờ le! Puộc Moa! Xe ThanTrong!) Nguồn: Internet
 

Khi tu thủy dừng lại, Bc Cả K dẫn mọi người ln bờ. Lần đầu tin thấy mấy chai nước cam vng. Thấy đồng bạc x hai. Lạ hơn nữa, thấy mấy b trm khăn kiểu lạ lng, miệng cười thấy c nhiều răng vng, lời v giọng ni thật kh nghe, hỏi ti những cu kh hiểu. Một điều ti an tm, nhận thấy l họ đều hiền lnh, khng muốn đem ti quăng xuống ruộng như mấy b ngoi Bắc.

 

Sau khi xuống khỏi tu thủy th lại ln tu hỏa tức l xe lửa mất mấy ngy. Chng ti đều răm rắp tun theo những lời của Bc Cả K. Xuống xe lửa, chng ti lại ln xe t, loại nhỏ, băng ghế gỗ thoải mi hơn xe lửa. Bc Cả K bảo Sắp về đến nh rồi. Ti a ln khc Khng! Con khng về đu! Con sợ nh ở Trường Xun! Ừ! Nếu con ngoan th khng về Trường Xun! Mnh về nh mới ở Huế!

 

Xuống xe, c mấy b xm lại, hỏi Bc Cả K những g ti khng hiểu. Một b bồng lấy ti, nhn nhn v ni Mừng qu! Mừng qu!. Rồi cứ bồng mi khng chịu bung ti xuống cho đến khi vo tới sn nh mới như lời Bc Cả K. Sau ny, ti mới biết b l bc cửu Khim, chu du của b Nội ti.

 

Người đng qu, ti khng cn nhớ những ai. Một b cụ nhỏ người, tc ngắn. B mặc o cnh c ti v quần mu trắng. B nhn chng ti cười hiền lnh. Me bảo Con vng tay bẩm b. Ti lm theo như ci my tuy khng hiểu g cả. Một b khc trẻ hơn, người dong dng cao, cũng mặc ton đồ trắng. Me bảo ti Con vng tay thưa c. Ti lm theo xong đứng im, đưa mắt d xt từng người. Chỉ c hai người mặc o quần mu trắng, ngắn, gọn. Những người khc đều mặc mu đen hay mu đ tức mu nu, nhưng khng ai mặc ci o tứ thn, c dải bay bay như o của Bc Cả K. Chờ c dịp ti hỏi khẽ B l b no vậy Me? B Nội, sinh ra Ba Thế cn c? C Kim, chị của Ba.

 

Cuộc hnh trnh di cư từ Trường Xun tới Nguyệt Biều lu thật l lu, khng biết bao nhiu ngy thng trong tr nhớ của ti. Đi từ Thanh Ha vo Huế bằng rất nhiều cch, chỉ thiếu mỗi phương tiện l đi my bay, nhưng chng ti vẫn chịu được dễ dng.

 

Về tới Nguyệt Biều, chng ti bị căn dặn nhiều lần l khng được ni cho b Nội biết Ba bị đấu tố v đ qua đời. Khi b Nội hỏi Ba mi răng khng chịu v Huế với tụi by? th phải trả lời l Bẩm b, Ba con đang lm ruộng!. Cu dạy chng ti ni dối ny, ti chấp nhận một cch dễ dng v hnh ảnh của Ba vo những buổi chiều, ti thường theo Ba ti mang cần cu ra bờ hồ. Tay Ba ti nhắp cy cần vng bng, miệng ku bặp bặp l giật được ngay con c chuối cho bữa cơm tối. Hay Ba cầm ci ống điếu cy bằng tre trao cho một anh vừa hạ xong gnh la xuống sn gạch. Hoặc Ba cng vi người dng bồ chấn bắt c m, c chắm trong hồ v.v. Cu c, phơi la, tt ao v.v. theo lời giải thch của Ba ti l lm ruộng. Hnh ảnh Lm Ruộng như vậy đ. Rất dễ nhớ!

 

Trước khi bị đấu tố, nh trn của Ba ti bị nim phong. Một hm, người trn x xuống xt nh. Khi bc tờ giấy dn nim hai cnh cửa lớn, thấy ti đứng nhn, liền bảo ti Ba mầy l địa chủ bc lột! ti hỏi Bc lột l g? Trả lời L thế ny: như bc v lột tờ giấy như mầy vừa thấy đấy!. Ti vẫn thắc mắc khng hiểu sự việc chỉ c như vậy m sao Ba ti lại bị thắt cổ? Hnh ảnh cong quậy, lc lắc, đong đưa của Ba ti vẫn cn đ cho đến hm nay khi ti g phm những chữ ny vẫn cn r rng. Rất gần! Rất thật! Ba ơi! Hnh như con lại khc!

 

Chuyện xảy ra đ xưa lắm rồi! Đ trn su mươi su năm! Đ hơn một thế kỷ của người Đng phương tnh từ Gip T đến Qu Hợi! Thời gian đủ lm cho từ một thằng b con đứng nhn người ta bc lột tờ giấy nim phong ra khỏi cnh cửa đến ngy trở thnh một ng gi sắp xuống lỗ, ứa những hạt lệ nhớ thương như trẻ thơ đi mẹ!

 

Chuyện rất xa xưa nhưng cn như rất mới! Rất gi nhưng thật trẻ. Rất xa nhưng rất gần. Thật xa xưa nhưng thật gần gũi! Ngy xưa! Ngy nay! Ừ! Gần nhau qu! Ừ! PHẢI! ĐNG! NGY XƯA THẬT GẦN!

 

 

Thn Trọng Tuấn

California June 14, 2019
 

_____________

 

Ghi ch:

(1) Phong tục Thanh Ha: Nh khng chi. Đi khng ngồi. Nồi khng quai.

(2) Khoai tro: Cơm độn rất nhiều khoai xắc lt phơi kh.

(3) Đền Đn Tng: Đền nhỏ, tường vi, lợp ngi, nơi cất những dụng cụ dng khi an tng người chết.

(4) C m, c chuối, c chắm, c r: C chắm (C trắm). C chuối: Tức c lc, c tru, c quạ. Tương truyền do vua Thiệu Trị mang ra Thanh Ha, lan dần ra Bắc.

(5) Cối gi gạo với chiếc đn di đạp bằng chn, c khi cột thm dy ko nhấc cho nhẹ.

(6) Ho trnh bom: Su 1 mt, rộng 1 mt, di vi mt, c khi che mi.

(7) Lm rẽ: Cn ni l Lm rẹ. Thu đất, trả bằng hu mu trong ma cho chủ đất, thường chia 10 phần chủ đất lấy 1 phần hoặc thương lượng.

(8) Trong x khng c trường, Ba phải dạy ring.

(9) Trnh độ học vấn của ch Ỷ như vậy l giỏi lắm, lm x trưởng cho đến khi chết sau năm 2000. Con kế nghiệp lm x trưởng. Vẫn dng căn nh ngi của Ba ti lm trụ sở X.

(10) Bữa cơm đon kết: Đy l cch nui cơm bộ đội.

(11) Giữ vệ sinh ta ăn đũa hai đầu: Cch bộ đội ăn cơm. V cơm theo lối thường. Khi gắp thức ăn th trở đầu đũa.

(12) Tri sung muối: Mn ăn của người dn qu ngho Thanh Ha.

(13) Chỉ cn nhớ lm bm vi cu.

(14) Ci bnh bng: Ci bnh thuẫn ở Huế, hnh như quả bng chn vng.

(15) Giường mnh: Giường gỗ, c chiếu, chăn, gối, mng, v.v. Mấy năm nay chng ti chỉ ngủ trong ổ rơm.

(16) Sau khi vo tới Huế mới được đi guốc gỗ.

(17) Lều vải thật lớn: do lnh Ty dựng ln trn đường về Hải Phng dnh cho những người di cư vo Nam'



 

art2all.net