Túy Việt

OMAN: "4S"

 

          Theo lời Anh tua gai, Sumil, th́ Oman có bốn lợi thế, theo tiếng Anh, được viết tắt 4S: sea, sun, sand, và stone.


Sea:

http://www.mapsofworld.com/oman/
 

Phân nửa biên giới Oman là bờ biển, dài 2,092 km

Vùng kinh tế đặc quyền (Exclusive Economic Zone): 535,912km2 (có nguồn khác ghi 556,486km2)

Đánh bắt hàng năm 155,000 tấn từ 2002 đến 2011, tăng lên 206,000 tấn trong năm 2013 gồm các loại cá, tôm, tôm hùm và các loài nhuyễn thể như mực, hàu. Tính trung b́nh, mỗi người dân tiêu thụ 26.9 kg cá trong năm 2011.

Có khoảng 21,475 tàu đánh cá được báo cáo trong năm 2013 trong đó 3,692 tàu không có động cơ và phần lớn tàu có động cơ đều không dài quá 12m; xử dụng 45,220 lao động trực tiếp.

Cũng theo báo cáo năm 2013, ngành ngư nghiệp xuất cảng và tái xuất cảng 146 triệu USD, nhập cảng 51 triệu USD. Thị trường tiêu thụ hải sản của họ là Châu Âu.

Ngành nuôi trồng thủy sản hăy c̣n phôi thai, sản xuất chừng 350-460 tấn cá nuôi trong hai năm 2003 – 2004. Sau đó họ chuyển qua nuôi tôm, ghi nhận có 350 tấn sản xuất được trong năm 2013. Đến nay họ vẫn đang tiếp tục lập thêm các quy định để phát triển ngành nuôi trồng thủy sản.

Đi chung với ngư nghiệp là ngành đóng tàu đi biển. Tôi đến thăm xưởng đóng tàu này. Đây chỉ là một xưởng nhỏ, song nổi tiếng với ngành đóng tàu cá hay tàu du lịch truyền thống.

 

Họ có một lịch sử hàng hải khá hùng mạnh. Năm 1840, một tàu buôn Oman đă cập bến New York, mang theo nhiều quà tặng và vị Đại sứ Arab đầu tiên đă đến đây (http://www.npr.org/sections/parallels/2014/11/19/365215257/with-hand-sewn-ships-oman-revives-a-glorious-maritime-past).

Rất lâu trước đó, vào thế kỷ thứ 8, một nhà hàng hải Omani đă đến Trung hoa, lập cơ sở thương mại ở Canton. Vào thế kỷ thứ 15, một nhà hàng hải khác - Ahmad bin Majid - đă mở rộng ngành hải dương học bằng cách viết sách, cung cấp kiến thức đi biển cho người dân trong vùng vịnh Persian, giúp họ đi xa hơn đến vùng đông Phi châu hoặc Ấn độ dương cùng rất nhiều vùng khác (https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmad_ibn_M%C4%81jid) . Trong 2 thế kỷ 18 – 19, Muscat trở thành thương cảng chính yếu trong việc giao thương giữa nhiều quốc gia trong Ấn độ dương. Năm 1834 tàu của Oman đă đến London, và năm 1840 th́ đến New York như đă nói trên (http://www.pscoman.com/tabid/352/Default.aspx).

Ngoài việc buôn bán, biển cả c̣n là cửa ngơ cho các di dân từ các miền đông châu Phi, Ấn độ, Persia và nhiều nơi khác đổ đến đây tạo cho Oman một vùng đất đa chủng, đa văn hóa.

 

 

Sun:   là nắng. Nắng chan ḥa, nắng khắp nơi, nắng vui tươi, nắng rực rỡ, reo vui …. đón chào du khách đến từ mọi miền trên thế giới. Nằm trong khu vực gió mùa của vùng tiếp nhiệt đới, nhiệt độ chênh lệch giữa ngày và đêm thường rất cao vào mùa hè, song vào tháng hai dường như Oman chỉ có những ngày nắng đẹp, đêm mát lạnh dịu êm.
 

Bởi nắng nhiều mưa ít nên thiếu nước là điều không lạ. Trong suốt chuyến đi tôi chẳng thấy ḍng sông nào, chỉ thấy những “ḍng đất trũng” đầy sỏi, bèn hỏi anh hướng dẫn đây có phải là dấu tích của một ḍng sông chăng. Anh ấy bảo đúng, sông ở đây chỉ tồn tại (có nước) chừng 2 ngày vào mùa mưa, sau đó khô queo hết. Song tôi cũng thấy lạ nước sinh hoạt ở đây lại không thiếu, có thể nói quá đầy đủ. Trong khách sạn, hồ bơi, pḥng vệ sinh chẳng nơi nào có dấu hiệu hay lời kêu gọi tiết kiệm nước! Đó là nhờ họ đă t́m ra cách khai thác và dự trữ nước đặc biệt từ hàng ngàn năm trước, được Unesco đánh giá “di sản thế giới”.

Hệ thống dự trữ và dẫn nước này gọi là “falaj” (số nhiều: aflaj). Nguồn nước trước tiên là nước ngầm, sau đó được tích lại trong giếng lớn, có chiều sâu từ 65 đến 200 feet (khoản 22 đến 67 mét). Sau nữa, người ta đào cống dẫn nước về đồng bằng hay thung lũng cho sinh hoạt hàng ngày, chăn nuôi và trồng trọt. Các cống dẫn nước này nằm sâu trong đất, có khi sâu đến 50 mét, và dài đến 12km (xem h́nh). Bề rộng của cống nước vừa đủ cho một người lớn ḅ qua; chiều dài th́ thay đổi theo khoản cách giữa nguồn nước và nơi cư dân sinh sống.

Dọc theo đường cống dẫn nước, cứ cách khoản chừng 50-60 mét lại có một giếng thông gió, đó là cửa vào để làm sạch, khơi thông hay sửa chữa cống dẫn nước.

Đây là hệ thống dẫn nước quan trọng nhất v́ lượng nước tương đối ổn định, độ tinh khiết cao. Ước tính có khoản 11 ngàn “aflaj” trên toàn Oman, trong đó có 4000 cái chính yếu đang hoạt động.
 

http://www.omaninfo.com/agriculture-fisheries/traditional-aflaj-irrigation-system-omani-heritage.asp

Đường cống dẫn nước (https://en.wikipedia.org/wiki/Qanat)
 

Ngoài ra, họ c̣n hai cách dẫn nước khác tương tự như trên nhưng đường cống dẫn nước không nằm sâu trong đất hay nằm trên mặt đất và nguồn nước là nước mưa hoặc nước giếng. Nguồn nước này không ổn định và nước thường mang nhiều tạp chất.

Nước dẫn đến làng th́ phần trước tiên dành cho nước uống, kế đến là cho nhu cầu trong các đền thờ, pháo đài, nhà tắm nam nữ, khu vực rưả dọn, giặt giũ, nuôi súc vật. Dân làng được xử dụng phần nước này không phải trả tiền. Sau các phần trên mới đến phần tưới vườn cây hay ruộng. Chủ vườn cây phải trả tiền cho phần nước này.

Dù phải trả tiền nhưng không phải bất cứ ai có tiền là có quyền lấy nước mà phải theo quy tắc phân phối nước do hội đồng quản lư “falaj” quy định. Cách phân phối phổ thông nhất là theo giờ, ví dụ một chủ vườn được phân phối nước trong 2giờ chẳng hạn. Thuở xa xửa xa xưa, chưa có đồng hồ, người ta căn cứ theo mặt trời vào ban ngày, ban đêm th́ theo chuyển động mọc và lặn của các sao (theo lời anh tua gai kể th́ ban đêm không có mặt trời, người ta chất một đống đá, người canh lấy nước cứ cầm từng ḥn đá chuyền từ trái sang phải đến khi chuyền hết đống đá là đủ giờ). Cách phân phối này đến nay vẫn c̣n xử dụng.

Ngày nay, Nước là mục tiêu hàng đầu cho phát triển kinh tế. Ngoài các hệ thống phân phối nước nói trên, bắt đầu từ những năm 1970, các nhà máy tái chế nước thải hoặc chế biến nước biển thành nước sinh hoạt đă thực sự hoạt động và đóng góp phần lớn số lượng nước tiêu thụ ở các thành phố. Nhà nước Oman dự tính cần phải tăng số lượng nước sản xuất 9.5% hàng năm để đáp ứng nhu cầu cá nhân theo đà gia tăng dân số cũng như dùng trong việc sản xuất dầu hỏa.

Có rất nhiều công ty sản xuất/chế biến nước biển thành nước sinh hoạt đang hoạt động tại đây và nhà nước Oman vẫn đang kêu gọi tư nhân tiếp tục đầu tư vào lĩnh vực này. Đây là h́nh ảnh của một trong số đó:

http://www.wabag.com/wabagmedia/commissioning-the-largest-drinking-water-treatment-plant-in-oman-al-ghubra-ro/

 

và quá tŕnh chế biến:

http://technomaps.veoliawatertechnologies.com/en/cities/desalination
 

Tôi đă chuyển từ nắng sang nước. Nắng là lợi thế để thu hút du khách quanh năm. Nhưng nắng c̣n phải đi cùng với nước và Oman đang có cả hai. Nước không thiếu, dù ở phố thị hay trong các lũng giữa núi đá chập chùng. Do đó, tôi có thể nói thêm nước cũng là lợi thế của họ.

 

Sand:   là cát, là sa mạc. Trong sa mạc c̣n có dầu hỏa và lạc đà.

Sa mạc: trước tiên là nơi thu hút du khách. Họ đến đây để chiêm nghiễm cảnh lạ, hoặc thử thách với chính ḿnh hoặc trầm trồ sự xếp đặt của thiên nhiên.

 

Lạc đà: được mệnh danh là “con tàu sa mạc.” Nó gắn liền với sa mạc theo đinh mệnh trời ban. Nó cho người dân vùng này đủ mọi thứ: sữa, thịt, phương tiện vận chuyển, loài vật lao động v.v… Ở Oman, nó c̣n là phương tiện thể thao và giải trí khi tham dự vào các trận đua lạc đà. Tôi đến không đúng lúc cuộc đua này xảy ra nên không có h́nh để tŕnh Quư Anh Chị và Các Bạn.


Dầu hỏa: Là nguồn sống của nhiều quốc gia trong vùng Trung Đông, Oman là một trong số đó. Chính dầu hỏa đă biến đổi một Oman nghèo nàn lạc hậu thành một Oman tân tiến, văn minh.

Dầu hỏa được chú ư đến ở Oman từ năm 1925, nhưng dường như không t́m thấy. 12 năm sau (1937), nhân dịp các nhà địa lư học khởi sự t́m kiếm dầu hoả trong khu vực lân cận của A rập Saudi, nhà vua Oman lúc bấy giờ là Said bin Taimur mới nhượng quyền t́m kiếm và khai thác dầu trong ṿng 75 năm cho công ty Iraq Petroleum Company. Nhưng công ty này đă sớm rút lui sau nhiều năm không t́m được dầu ở Oman, chỉ c̣n lại hai công ty có phần hùn với họ là Shell và Partex tiếp tục t́m kiếm. Công lao của họ đă được đền bù, năm 1962 họ đă t́m thấy dầu tại Yibal, một tỉnh miền tây - bắc Oman. Một quốc gia dầu hỏa vừa ra đời !!

Năm sau, 1963, dầu được t́m thấy ở các tỉnh gần đó như Fahud, Nathil. Ngay lập tức, các ngành kỹ nghệ liên quan đến việc khai thác, vận chuyển và xuất cảng dầu được xây nên: đường ống dẫn dầu dài 276 km, nhân lực, bồn chứa, nhà máy điện, bến tàu và cả cư xá cho công nhân và nhân viên phục vụ trong ngành... Ngày 27 tháng 7 năm 1967 mẻ dầu xuất cảng đầu tiên đă được thực hiện(https://en.wikipedia.org/wiki/Petroleum_Development_Oman).

Kể từ đó sự thăm ḍ, t́m kiếm dầu hỏa đă nở rộ trên toàn Oman và kết quả rất phấn khích: càng về sau các khu vực có dầu được phát hiện đều có trữ lượng cao hơn. 8 giếng dầu đă được phát hiện vào năm 1979. Sản lượng dầu khai thác tiếp tục gia tăng. Năm 2013, Oman được xếp hạng 7 sản xuất dầu thô, hạng 5 sản xuất dầu khí trong các nước Trung Đông. Tháng 6, 2015, khai thác dầu thô đạt mức 992,700 thùng/ngày.

Điều khiến chính quyền Oman quan tâm nhất là họ thiếu nhiều chuyên gia kinh nghiệm trong lĩnh vực này. Cho đến năm 1990, hơn 40% tổng số nhân sự của công ty Petroleum Development Oman (PDO, công ty do nhà nước Oman điều hành) không phải là công dân Oman.

Một nhà máy lọc dầụ. H́nh chụp từ xa lộ nên tôi không biết do ai đầu tư

Năm 1988, nhà nước khởi sự chương tŕnh “Omanization” – Oman hóa – lần lần thay thế các nhân viên, công chức ngoại quốc bằng công dân Oman. Đến cuối năm 1999 th́ 86% công chức trong chính quyền được thay thế bởi công dân Oman. Sau lănh vực công, chính quyền đặt mục tiêu Oman hóa trong 6 lĩnh vực tư như các công ty sản xuất, ngân hàng, du lịch, khách sạn, nhà hàng…

 

Stones: là núi.

Núi chập chùng, núi trùng điệp, núi sừng sững bên hông nhà, núi ngạo nghễ với trời xanh … là một cảnh quan thiên nhiên khác. Đứng trong khách sạn nh́n qua cửa sổ chỉ thấy núi chắn ngang trước mắt. Núi dường như trở thành hồn thiêng đất nước cho nên có luật qui định không được phép xây buyn đinh quá cao để không phá vỡ cảnh quan thiên nhiên (theo lời anh tua gai).

Bên cạnh đó núi c̣n là mỏ, là quặng. Tài nguyên khoáng sản bao gồm đồng, vàng, côban, sắt, crôm, đá vôi, silica, đất hiếm, than, đá cẩm thạch… và nhiều loại khoáng khác. Quả thật Oman đang ngồi trên một “kho vàng” khoáng sản! Nguồn tài nguyên này đang khêu gợi các nhà kinh doanh đến khai thác, cung cấp việc làm cho người dân, phát triển đất nước và đóng góp phần của ḿnh vào tổng sản lượng quốc gia.

Oman đang chuyển ḿnh...

 

 

 

Trang Túy Việt

 

art2all.net