VĂN HỮU

Số 18 Mùa Thu 2012

____________________________________________

 

Vũ Thất 

 

Một người dân Châu Đốc

 

     

Chiếc Jeep cp vào l, dng li. Tôi bước xung, đứng sau vài người đang xếp hàng. Bên kia xe bánh ḿ là mt cô gái c̣n rt tr, rt dthương. Đôi bàn tay ca cô đang vnhng động tác nhanh nhn, uyn chuyn, chính xác. Mt tay cm bánh, tay kia cm con dao nh, xẻ đôi, bdao xung, nhét tht, dưa leo, đồ chua, rc tư tiêu mui, đặt bánh lên tgiy trng, gói gn gàng, qun ṿng mt si dây thung. Va khi người khách cm bánh, cô bé nncười rng rkèm li cám ơn ngt ngào. Rơ ràng n cười xă giao đó dành cho người kia mà sao tim tôi bng rung động bi hi. Tôi cht hiu rng ḿnh chưa thri ngay Châu Đốc. Đến lượt, sau khi nhn ba bánh kèm vi ncười và li cám ơn, tôi ra hiu anh tài xế và htng viên cùng vào quán.

Ti thby, nhà hàng đông khách. Chúng tôi được hướng dn ngi vào bàn kê trên va hè, cnh xe bánh ḿ. Chia mi người mt , tôi cười bo ăn mà không có ung th́ khô khan quá, mt ngon. Tôi gi mt chai 33. Hai anh lính gi cà phê. Cô bé đang đứng cách tôi rt gn. Tôi mun gi chuyn mà cô đang bn túi bi. Tôi mtgiy bc bánh ḿ, thy có chin, tôi vut thng, ṭ ṃ nâng lên đọc: “Lưu Luyến”. Kiu chữ đẹp, khá to, màu xanh. Bên dưới in hai hàng ch nh hơn: “Đim tâm, gii khát nơi đây. Quán ăn Lưu Luyến, 52 Bch Đằng”.

Tôi va nhai va gt gù. Hai câu thơ ngn gn mà đầy đủ. Li rt hu ích…cho tôi. Ch cn biết thêm tên cô bé là tha h viết thư.

Tôi nh́n cô bé, ch thy phía lưng, không thy ncười. Bun t́nh, tôi nc mt hơi na chai bia. T phía trong, ging ca Khánh Ly như đưa cay qua bn Chiu mt ḿnh qua ph. Tôi mnp túi, móc bao thuc và qut zippo. Tôi rút mt điếu gn lên môi, bt la ri đưa bao thuc và hp qut cho hai “đệ t”.

Tôi dt na chai bia c̣n li và gi thêm chai mi. Bng đói làm vbia ngon ngt nhưng cũng làm chếch choáng. Tôi va gm bánh ḿ va nghĩ cách hi tên cô bé. Tôi cht để ư người đàn bà ngi mt bàn nhgn k, đang thoăn thot xé tht gà ram. Tôi hi như để câu gi:

- Thưa bác, bác là thế nào trong tim này.

- D, tôi là…ch.

Tôi git ḿnh chăm chú nh́n người đàn bà. Khuôn mt tṛn, phúc hu, khong tui trung niên. Bà đang nh́n tôi, cười mm hin t. Đó là ncười ca cô bé. Không biết có phi ti rượu không mà tôi bt ming mt cách mau mn:

- Vy cô bé đang bán bánh ḿ là …con ca bác?

- Phi, nó là con gái tôi.

Tôi hết nh́n bà ri nh́n cô gái. Nước da ca hai người đều trng như nhau. Khuôn mt cô bé mang vẻ đẹp ca bà nhưng đậm nét Trung Hoa. Tôi nhớ đến người đàn ông Tàu ngi quy phía trong, lúc c̣n t́m ch ngi. Chính ông hướng dn tôi đến bàn này kèm vi câu xă giao tiếng Vit điu ngh:

“Mi đại úy ngi đỡ ở đây, xin cm phin”. Tôi quay nh́n vào. Ông vn ngi đó, đang tính tin.Tôi li buc ming:

- Vy ông ngi trong kia là …

Sḿnh nói htôi cht im lng. Bà li mm cười, ging khoan ḥa:

- … Là chng tôi.

Tôi đâm ra lúng túng, nâng chai bia, nhp vài ngm ri hít hai ba hơi thuc. Ly li được b́nh tĩnh, tôi đổi đề tài, hy vng chiếm được cm t́nh:

- Hai câu thơ Lưu Luyến tht đầy đủ ư nghĩa. Chc bác là tác gi?

- Không, ca con tôi.

- Ca cô đó hbác?

- Không phi, đứa khác…

Tôi nh́n đồng h. Mi đó mà qua đi na gi. Càng khuya, đường vcàng kém an ninh. Đưa tin cho anh tài xế lo vic thanh toán, tôi nht chiếc mũ, ri khi ghế, bước sang ngi cnh mcô bé ri nói mt cách mnh dn:

- Thưa bác, xin bác cho cháu np mt lá đơn…

Bà ngưng xé tht, ngng lên, ngc nhiên:

- Đơn tǵ ?

Tôi nói chm chm mt cách nghiêm túc:

- Thưa bác, xin bác vui ḷng cho cháu được np lá đơn xin cưới cô đang bán bánh ḿ…

Bà li nn cười hin ḥa nhưng nói bng ging trách móc:

- Xin đừng nói gin đại úy ơi.

Tôi đổi ging thành khn:

- Thưa bác, cháu nói tht.

- Nói tht cũng không được. Nó c̣n con nít, mi mười sáu tui.

- Cháu s ch, đến bao lâu cũng được.

đứng lên, trao thau tht đă xé xong cho cô bé, nói t tn mà dt khoát:

- Đại úy say ri, nên vnghỉ đi.

Cái t“gi đơn” ca tôi và cái ch “say” ca bà va đủ tác dng để gây cho tôi vô vàn khó khăn sau đó. Tôi t khám phá ra rng không ai li gă con cho mt tên say sưa, hn hào. Tôi nghĩ đúng nhưng chưa đủ

Sut my tháng tr vCn Thơ, tôi đành sng nhng ngày thương nhn cười, nhng đêm mit mài viết thư. Thư nào cũng dài by tám trang và kết thúc bng t“c̣n tiếp”. Ri cui cùng, không cưỡng được, tôi li vượt đon đường dài t́m v Châu Đốc. Tôi li sp hàng mua bánh ḿ, nóng ḷng chờ đến lượt để hi nhcô bé: “Sao cô không tr li thư tôi?” Cô bé thn nhiên hi li: “Thư ǵ?”. Tôi cay đắng t́m chngi lng lung bia, nghe nhc, rt yên phn. Thnh thong liếc nh́n cô bé cho đỡ nh. Tôi thi ḿnh có nên đến na hay thôi. Ri tan i ḿnh, ở đâu th́ cũng ung bia, ung ở đây… ngon hơn. Mt năm trôi qua rt êm đềm mà chua xót. Thư vn chđi mà không h có li.

Bng mt bui ti, đang ngi nhâm nhi nghe nhc mt ḿnh chiếc bàn cnh quy tính tin, bt cht mt bà cxut hin, xin phép ngi cùng bàn vi tôi. Cxưng là bà ngoi cô bé, khuyên tôi đừng đeo đui cô bé na. Cnêu lư do: “Chính cháu tôi chê đại úy không được… đẹp trai và cnhà cũng không ai mun nó ly chng làm …lính”. Tôi nghèn nghn đáp li: “Xin c hăy xem cháu như mt khách hàng lúc nào cũng ưa thích… đim tâm gii khát nơi đây. Và cháu stự động chm dt khi cô bé… ly chng”. Ging cụ đầy nhân ái:

“Mong đại úy không bun phin ǵ”.

Bun phin th́ sao khi bun phin nhưng tôi vn tiếp tc làm con thoi Cn Thơ-Châu Đốc mi cui tun. Tôi vn xếp hàng mua bánh ḿ để nhn ncười và tiếng cám ơn luôn luôn làm hn tôi xao xuyến. Ri li vn ngi lng lung bia hút thuc cho ti gigii nghiêm. Ông ch, bà chgp tôi vn vui v chào hi như mt khách hàng quen mt nào đó.

Mt năm na li trôi qua. Cô bé càng ln càng đẹp và vn chưa chu ly chng. Ri li bng mt bui ti, bà ctái xut hin đến ngi bàn tôi. C cười cười hi tôi có c̣n thương, có c̣n mun cưới cô bé không. Tôi nghĩ chc ctưởng tôi đă quên nên mun hi để …chúc mng. Tôi gượng cười, găi đầu găi tai: “Kh cho cháu là càng thương hơn và càng mun cưới”. Cli cười cười, bo: “Ti nghip”, ri ri bàn…

Trong đại gia đ́nh, crt được con cháu kính trng, thương yêu. Ai cũng sn sàng làm vui ḷng c. Khi mcô bé lên mười tám, mt người Tàu xin cưới, cgia đ́nh ḍng hphn đối nhưng cbng ḷng. Trong ṿng ba năm qua, cln lượt la chn cháu rtheo ư ḿnh cho hai cô cháu ngoi va thành thiếu n. Ln này, t́nh yêu bn bca tôi dành cho cô bé khiến c… ti nghip. Khi mi tin tc thăm ḍ vgia thế và gia cnh ca tôi đều thun li, cbiến ti nghip thành phép l cho tôi.

Nhphép l, sáu tháng sau tôi được phép gi mcô bé bng M!

Mcó mười người con. Tính đến ngày… b gii phóng, trtôi đi tù “ci to”, trmt đứa con và hai r thoát ra nước ngoài, m ôm luôn mt gia đ́nh gm chng, con, dâu, cháu ni ngoi, tng cng mười hai ming ăn! Cũng nên k thêm ming ung v́ ung cũng là mt vn đề …bc xúc trong xă hi mi.

Xă hi mi không cho m buôn bán để tiếp tc nuôi gia đ́nh trong khi bao nhiêu tin mhôi dành dm gi ngân hàng bng chc vào hu bao ca các tay… vô sn. Cách mng bo, mun sng, gia đ́nh mphi đi vùng kinh tế mi. Mthy chc mt điu là đi vùng kinh tế mi chng nhng không sng mà c̣n chết sm. Mnghe thm thía cái câu “Cng sn đến đâu dân ru đến đó”. Chcó mi mt con đường để sng thc s: con đường…tnn cng sn.

Mbiết con đường mchn rt him nguy, xa xôi vn dm. Nhưng mnht quyết ra đi. Theo m, đàng nào ri cũng chết. li th́ chết dn chết ṃn v́ blăng nhc, đói khát. Đi th́ có chết cùng chết mt lượt. Hoc là thoát chết mà có tương lai.

Mnôn nao gom góp tài sn chun bchuyến đi. Ba th́ bun đời, chvui vi rượu, bmc cho mlo toan. Chuyến đi ln đầu gp trngi, mt hết vn liếng. Năm sau, được tin ca các con thi ngoi gi v, mbán hết gia sn liu mt chuyến cui cùng. Ln này thoát đi suôn s.

Đó không phi là thành tích đầu tiên trong đời m. Mẹ đă tng làm nhng vic phi thường tnhiu năm trước. Sau ngày ly chng, mbn rn vi nhng đứa con sanh năm mt, năm hai. Li thêm ngôn ng bt đồng, mẹ đă không giúp được ǵ cho công vic buôn bán nhiêu khê ca chng. V́ thiếu skim soát cht ch, hàng hóa tht thoát dn vtay người qun lư bt lương. Khi mkhám phá ra th́ không c̣n đủ vn để trli từ đầu. Thm chí có ngày phi ăn cháo. Đây là lúc m… ra tay.

Ban ngày, m gi các con cho bà ngoi, ra sc thu gn tim thuc bc, dùng mt na căn nhà để mquán ăn sáng. Chng bao lâu, khách đến ăn mi ngày mt đông. Ngược li, khách mua thuc mi ngày mt vng. Mquyết định dp luôn thuc bc, bt kphn đối ca chng. Mm ca tim bán ăn sáng tb́nh minh sau đó bán gii khát đến mười gi, gii nghiêm.

Mchun bnhiu món ăn sáng. Món nào cũng đều được nng nhit tán thưởng. Càng đông khách, càng cc nhc. Sut nhiu năm, ba mdy sm thc khuya. Bù li, đời sng đầy đủ hơn.

Khi đời sng gia đ́nh đă n định, mt nguyn giúp đỡ bà con gịng h nghèo khó. Ai cn ǵ, msn ḷng, vô điu kin. Cháu xa, cháu gn cn chtrọ đi hc, mhân hoan tiếp nhn.

Va lúc mthy khe khon th́ mt khó khăn khác li ti. Người chph cho m cái hn sáu tháng để mua đứt căn nhà, nếu không s bán cho người khác. Mẹ đă dành dm được mt stin nhưng không thm vào đâu. Mẹ đau đớn phi bán căn nhà tha t. Mxót xa phi… tgi các món n trang. M mượn hết tin để dành ca mcha mà vn không đủ.

Cân nhc, tính toán, đắn đo, Mthy các con ln có th giúp tăng được ngun thu nhp mà vn không tr ngi vic hc: bán bánh ḿ vào ban đêm và làm thêm các loi bánh tây đem bmi. Đó là khon thi gian tôi gp cô bé. Mchng khi không c̣n thc được na và thc ngay khi cht mmt. Cui cùng th́ ba m trthành chnhân căn ph. Từ đó mi lo đeo đẳng có ngày mt chsinh nhai cũng chm dt. Măi đến lúc này m mi chu lơi tay, ngh ngơi đôi chút. Nhưng sca mchưa đến hi thi lai. Thư thmi được vài năm th́ …cách mng ti. Mri bquê cha đất tvào tháng sáu năm 1977…

By năm sau, sau chín năm tù, tôi vượt biên theo con đường ca m. Con đường mẹ đi chcn ba ngày hai đêm là ti. Tôi phi đi mt ba ngày ba đêm. Mười bn năm kinh nghim mà thua người chưa hề đi bin. Du sao tôi cũng c̣n chút an i. Cuc đời tng là hm trưởng chiến hm rt cuc t́m li được hnh phúc gia đ́nh nhmt chuyến hi hành cui cùng bng

ghe tc rán.

Hơn na năm sau, cũng theo con đường ca m, tMă Lai tôi đến phi trường thủ đô Hoa Thnh Đốn. Rt đông người ra đón. Trong cái chóa mt tmi thrc r, tôi nhn ra mẹ đầu tiên. Rơ ràng mẹ đẹp hơn, cười tươi hơn. Tôi chào m đảo mt t́m ncười ca cô bé. Vi ncười rng rca ngày nào, cô bé m ṿng tay ôm tôi tht cht. Nhưng ln ny, tôi là người nói tiếng cám ơn. Tôi ôm xiết cô bé, ming th́ thm: “Cám ơn đă đợi chmười năm!”

Sut gn mười năm chúng tôi xa nhau, chính mẹ đă đóng vai tṛ chyếu cho ngày chúng tôi đoàn t. Mẹ đă là đim ta tinh thn không ththiếu ca cô bé, là t́nh thương vô bcho hai con tôi hướng vtương lai. Nếu không có m

Nếu không có m? Tôi có th h́nh dung ra cuc sng ca tng người trong đại gia đ́nh ca m. Cuc sng đó chc chn chng có ǵ khá hơn cuc sng ca tôi trong cơi tù đày. Cuc sng đó đói khtrin miên, lo sợ đêm ngày. Mẹ đă khéo léo tn dng bóc khôn ngoan, nghlc phi thường và ư chí st đá vượt mi chông gai… Măi v sau tôi mi có dp khám phá do đâu mđược nhng đức tính tưởng là Tri cho đó. Th́ ra m là hu duca vkhai quc công thn ca vùng An Giang Châu Đốc. Ngài chính là tác gi nhng con kinh đào ni tiếng vùng ny và cũng là người đă tng được vua Gia Long chỉ định Bo hCao Miên. Mmang gịng máu ca Thoi Ngc Hu Nguyn Văn Thoi.

Cũng nhtha hưởng nhng đức tính quư báu đó mà m thành công nhanh chóng ngay cả ở x người. Chtrong ṿng vài năm, mvà ba đă mua được căn nhà ba tng, là cơ ngơi cho bn đứa con c̣n hc đại hc. Đó cũng là chn dung thân ca vcon tôi.

Chín năm nhà tranh vách đất, chbiết có núi và rng, khi bước vào căn nhà, tôi có cm tưởng như lc chn thn tiên. Nơi tiếp khách, nơi gii trí, nơi ăn, nhà bếp, đâu đâu cũng trông hin đại, sang trng. Tôi cht nhngày đầu làm quen m mà không ngăn được câu nói đùa:

- Thưa m, mcho con np cái đơn…

Mcười cười:

- Cưới được vlâu ri c̣n đơn tǵ na…

- D, đơn xin được cùng nhà vi ba m.

Nghngơi vài tun, tôi xông xáo va đi hc va đi làm. Mt năm sau, mt đứa em vtt nghip đại hc, được vic lương cao. Mmun bán căn nhà hin ti để mua căn nhà mơ ước, rng ln hơn, đẹp đẽ hơn, sang trng hơn. Cũng va lúc tôi bt đầu ư thc vvic cn to dng mt tổ ấm riêng để được gim thuế tin lương. Chúng tôi tâm s vi m. Mgin v́ bng dưng phi xa con cháu. Nhưng dn dà, khi thy hai căn nhà ct gn nhau và gn slàm, mcũng chóng nguôi ngoai.

Slàm là mt hăng đin tni tiếng. Làm được mười năm, mnói đùa rng mẹ đă t́m li được cơ s kinh doanh ca mngày xưa mà không phi vt vnhư xưa. Qulà cái hăng đă cưu mang gn như toàn bgia đ́nh ca m. Ba làm mt ngành, các con làm các ngành khác. Riêng mvà cô bé, ging như thubán bánh ḿ, vn ngi làm vic bên nhau. Và mẹ đă tn ty “trông nom” cái cơ s ca ḿnh sut mười lăm năm tngày qua Mcho ti khi vhưu tui sáu mươi sáu. Ba th́ v hưu trước đó hai năm.

Thnh thơi, ba và mbt đầu ngao du đây đó. Hai ln vVit Nam cúng viếng mmcha m, ttiên; thăm hi thân nhân láng ging; giúp đỡ bà con gịng h. Mt ln, mtheo ba vTrung quc để biết… giang san nhà chng. Sthích ca mlà du hành, là đi thăm dân cho biết st́nh. Chương tŕnh đă vch sn. Tháng ti sviếng Pháp, Anh. Sau Pháp là Úc châu…

Trước khi “đôi bn đời” có dp lang thang do phcác nước châu Âu, các con cháu đă dành cho ba m mt ba tic ngân hôn, k nim 50 năm nên nghĩa vchng. Mt ngày đoàn tụ đông vui..

Nhưng rt bt ng, chuyến đi phi đ́nh hoăn. Không mt du hiu báo trước, mẹ đột nhiên b tai biến mch năo. Rt may, myếu mt mt thi gian ri b́nh phc dn. Ri li không may, va khi hi phc th́ mbln thnh́. Ln này nng hơn, không c̣n cho mẹ đủ sc đi đứng b́nh thường, phi cn gy chng đỡ. Mc gng tp thdc, tp đi. Không đi xxa được, mrong chơi xnhà. Mi năm mẹ đi mt vùng bin.

Năm tháng theo qua, m ngày càng yếu hơn. Đi đâu mcũng phi ngi xe lăn.

Ngày cưới đứa con gái út ca chúng tôi, m mun ddtic. Chúng tôi e ngi tiếng n ào, nht là tiếng n ào quá sc ca ban nhc có thlàm mthêm yếu mt nhưng mcương quyết mun đi. Mbo nó là đứa cháu ngoi nhnht vượt biên cùng mvà luôn luôn sng bên m. Hôm đó mrt khe và đă li đến tic tàn.

Mvn cgng tp thdc, tp đi. Chúng tôi mng mvượt lên tui by mươi và cùng nhau t chc lTrung th. Các bn bè ccu và các đại din sui gia đă đến chúc mng ba mvà chung vui cùng các con, các cháu và cht ca ba m.

Bnh tiu đường kinh niên không cho phép mẹ ăn ung đầy đủ và bt đầu gây biến chng. Myếu dn… Măi đến lúc này mmi chu chn nơi man gic ngàn thu. Mẹ được đưa đi xem nhiu nghĩa trang. Phi mt nhiu tháng mmi hài ḷng mt địa đim cho hai ngôi m. Địa đim nm trên lưng đồi vi nhng cây thông cao vút nh́n xung nhng ngn đồi thp hơn có đường xe ngon ngoèo. Măi ti lúc này ba mi có ư thc vmt ngày ba không có m trong đời. Ba thường ngi trm ngâm, dường như để ôn li nhng ǵ mẹ đă dành cho ba và nhng ǵ ba đă đối xvi mtrong sut quăng đời chung sng rt dài. Bng mt hôm, sau ba cơm ti có đông con cháu tham d, Ba bng mli mt cách bt thường:

- Ti bây không biết chmtui bây hay lm đó.

Mngc nhiên đăm đăm nh́n ba. Chúng tôi im lng hi hp chờ đợi. Ba vn ít nói, có nói th́ thường là nhng li than phin, trách c. Ba cười mà ging nghiêm trang:

- Không nh m ti bây, gi này tt cch là th cày ba. Không nh mti bây, làm ǵ ti bây có được ngày hôm nay, được ăn sung mc sướng trên mt đất nước văn minh giàu có. Ti bây phi biết ơn mti bây.

Mbt cười ri bt khóc. Gn sáu mươi năm sng bên ba, m chưa tng nhn được mt li khen. Ngày hôm nay, đối vi m, chmt ln thôi đă đủ đền bù…

Mbt đầu phi nm ti ch. Ai cũng biết là mphi chu đau đớn tnơi nào đó nhưng không bao gi nghe m rên than. Ai đến thăm, mvui vnói năng. Khi không c̣n tht được nên li th́ mnói bng ánh mt, ncười. Bnh nng thêm làm m không c̣n ăn ung được na và sng bng cht dinh dưỡng chy qua đường ng dn thng vào ddày. Như là có phép l, mvn nn ná như mun được hôn thêm nhiu đứa cht. Và đứa cht mi chào đời nhn nhôn cui cùng ca bà cli là đứa con thnh́ ca đứa cháu ngoi mnht định dtic cưới.

Đó cũng là tic cưới cui cùng md

Mmt cui năm Nhâm Ng, hưởng th78 tui.

Cho ti ngày mmt, mẹ để li đủ mười đứa con và tng cng năm mươi ba dâu, r, cháu ni ngoi, cháu dâu r và cht. Và để li thương yêu đồng đều cho mi người.

Cho ti ngày mmt, mẹ để li người chng sáu mươi năm chia ngt xbùi. Và để li cho ông tt cân t́nh và ḷng bao dung…

Mhăy yên ngh, hăy an gic.

Ri đây ba smăi măi bên m.

Và chúng con ri cũng vbên mẹ đời đời…

 

Vũ Tht

 

Trang Văn Hữu

 

art2all.net