TRẦN DZẠ LỮ

 

 

HỒI ỨC

DỌC ĐƯỜNG VĂN NGHỆ CỦA TI

 

PHẦN 27


HỌA SĨ ĐỖ DUY NGỌC- NGƯỜI TNH CỦA HỘI HỌA v VĂN CHƯƠNG


            Đỗ Duy Ngọc - Họa Sĩ, Sinh tại Quảng Bnh - Bắc Trung phần - Việt Nam. Di cư vo Quảng Trị năm 1954, sau đ vo Huế ở một thời gian ngắn v năm 1956 định cư ở Đ Nẵng. Học Mỹ Thuật, Đại học Văn khoa Si Gn ban Triết, Đại học Vạn Hạnh Si Gn ban Việt Hn. Tốt nghiệp Đại học Sư phạm Si gn. L thnh vin ban chấp hnh Đon văn nghệ sinh vin Đại học Vạn Hạnh từ 1972 - 1975, phụ trch mỹ thuật. Trước 1975, cộng tc với nhật bo Đại Dn Tộc v Sng Thần, vẽ ba sch cho nhiều nh xuất bản v thiết kế sn khấu. Đ triển lm tranh tại Hội Việt Mỹ Si gn, Đại Học Vạn Hạnh, Đường Sơn Qun (trước 1975). Du học Mỹ thuật ứng dụng tại Php. Sau 1975: Dạy văn chương cc trường phổ thng trung học Năm 1995 bỏ nghề dạy học, hnh nghề tự do. Từ 1980 trở lại với nghiệp vẽ ba sch v thiết kế lịch, đ vẽ hng ngn ba sch v đ nhận được nhiều giải thưởng ba sch đẹp của Bộ Văn Ha Việt Nam. Thường sng tc tranh sơn dầu v đ được cc nh chơi tranh cc nước , Nhật Bản, Mỹ, Php, Anh, Ha Lan sưu tập. L người c nhiều đồng hồ cổ nhất Việt Nam v Chu . Được Guiness Việt Nam cng nhận năm 2003. Trong cng trnh văn ha Địa ch văn ha thnh phố Hồ Ch Minh do gio sư Trần Văn Giu chủ bin, Đỗ Duy Ngọc tham gia viết bi Nghệ thuật chạm khắc gỗ Si gn, Chợ Lớn, Gia Định trong cuốn 3: Nghệ thuật. Thnh lập nhm Nghệ thuật Breathing Eyes: quy tụ nhiều nghệ sĩ nhiếp ảnh trong v ngoi nước. Sống bằng lao động nghệ thuật, khng lnh lương của nh nước v tổ chức no. Hiện sống tại Si gn với vợ v 3 con trai (Trch tiểu sử).


Từ thập nin 70 ti đ biết v gặp gỡ Đỗ Duy Ngọc trong những ngy php từ qun trường Thủ Đức về lang thang ở khu đại học Vạn Hạnh ( Nay l trường Sư Phạm). Lc ny anh đang học văn khoa v triết. Chng ti thường ngồi qun c ph trước trường giao lưu về hội họa, thơ văn... C khi anh rủ ti về nh trọ của anh ở đường Trương Tấn Bửu ( nay l Trần Quang Diệu). V l dn văn nghệ nn lun giắt lưng sch. C khi l sch dịch của Bi Ging k tn l Vn Mồng. C lc l sch dịch về nh văn Nga Dostoievsky. Lại c lc l thơ của Thanh Tm Tuyền, T Thy Yn hoặc truyện của Mai Thảo, Nhật Tiến... kể cả C Gi Đồ Long của Kim Dung. Chng ti ghiền lun nh văn, triết gia hiện sinh Jean-Paul Sartre người Php. Phải ni l chng ti rất nể lớp văn nghệ sĩ 54. Trang viết của họ lun đầy ắp khm ph v sng tạo.. sau đường đi vững chải của Tự Lực Văn Đon m chng ti từng yu mến. Đỗ Duy Ngọc rất chn tnh v qu bạn b. Bẵng đi một thời gian di v ti ra trường về đơn vị mới, anh đi dạy học... Đến thập nin 80 gặp lại nhau th nghe anh bỏ dạy để theo nghệ thuật vẽ tranh sơn dầu v lm ba sch. Tranh của anh được nhiều nước sưu tập. Đặc biệt k họa của anh cũng ti hoa. Sống tự do với nghệ thuật nn anh đi đy đi đ cũng nhiều. Sống được, sống khỏe như anh kể ra thật th vị. Năm 1995 khi ti ra tập thơ đầu tay HDBT, anh l người mua thơ gi ủng hộ cn vận động thm một số bạn b của anh mua nữa. Ni ra điều ny để hiểu thm về một tm hồn cởi mở đng trn trọng như anh. Rồi năm thng tri qua, lặn hụp trong du bể... với trải nghiệm v đam m nghệ thuật, tri tim v khối c anh ngy cng giu c hơn, bởi khng chỉ vẽ tranh, sưu tập đồng hồ cổ, m anh cn lm thơ, viết truyện v viết những bi nhận định, tản mạn về cuộc sống v x hội cũng sắc bn như dao... Do vậy, thn xc anh th ngy cng nhỏ th lại. Mới đy gặp nhau tr chuyện trước cha Vĩnh Nghim anh ku bệnh xương khớp hnh hạ anh... Hn g, mất đi dng vẻ to, khỏe, đẹp đẽ ngy no. D vậy, tư chất Đỗ Duy Ngọc vẫn cn long lanh trong đi mắt anh. V ti hiểu r hnh động của anh với đời, với gia đnh, b bạn... lun mang tnh nhn văn. Tuy t gặp nhau trong những lc b kh, nhưng Đỗ Duy Ngọc l người bạn thường hằng trong ti bởi anh chnh l người tnh của hội họa v văn chương... Anh vẽ tranh v viết nhiều thể loại. Ti chỉ c thể giới thiệu với ACE một số t tc phẩm của anh:


K họa:

 


Trần Dzạ Lữ qua k họa của Đỗ Duy Ngọc

TRANH SƠN DẦU:

 

 

 



TRUYỆN NGẮN


THẰNG CU TY
Đỗ Duy Ngọc.


Nh hắn cch nh tui khoảng năm ba căn, ở pha đối diện. Đ l nh của b Bốn , nh hắn ở thu. B Bốn c chồng l thượng sĩ Bốn, chắc l mi đi hnh qun đu đ, lu lu mới thấy về. Căn nh nhỏ, ẩm thấp. Bố mẹ hắn l dn di cư năm tư, lm nghề mổ g bn ngoi chợ Cồn, một ngy lm cả thau g, chọc tiết, vặt lng nhanh như gi. Bố hắn l lnh theo Ty, bị thương ở Điện Bin Phủ, cụt mất một gi, hng xm gọi l ng Ty qu. Bởi hắn tn Ty. Tụi tui gọi hắn l Cu Ty. Bố hắn l lo g cọc cằn, lun mồm chửi rủa, ăn ni như chọc vo mặt người ta, nn cũng chẳng mấy người ưa.

 

Hắn thua tui khoảng một hai tuổi, nhưng cao nhồng, mặt đầy mụn trứng c. Hắn hiền v cng hiền, t ni v khng bao giờ gy sự với ai. Hồi mới lớn, tụi tui chia phe đ bng, hắn chỉ đứng xem, chẳng bao giờ tham gia. Hắn đứng xem với một tc phong rất nghim chỉnh, vng tay trước ngực, người đứng thẳng như pho tượng, thấy vui th tủm tỉm cười vu vơ. Thế nhưng khi tụi tui bất ho, tranh ci v l do no đấy, l c mặt hắn ngay. Hắn ni chuyện như ng gi, khuyn bọn tui khng gy nhau, giải ho mọi chuyện bằng một giọng ni nhẹ nhng mặc d hắn nhỏ tuổi hơn tụi tui. Thế m, thường l bọn tui nghe hắn, v hắn ni c l, phải tri phn minh. Xử xong, hắn lại vng tay, đứng im như cũ, nhn mọi người rồi tủm tỉm cười.


C một thời, tụi tui tưởng hắn c vấn đề về thần kinh, nhưng khng phải. Chẳng qua trời sinh bản tnh n khc người, trưởng thnh sớm, chn chắn trước tuổi thi. Khi tụi tui tới tuổi trưởng thnh, bắt đầu biết o bế đầu tc, lưu tm đến ci o, ci quần cho hợp mốt, th n vẫn thế, vẫn chiếc o vải th mu cho lng cổ bẻ, ci quần ka ki ngắn đưa hai mắt c chn. Tụi tui tụ họp nhau đầu ng, nhn cc c gi hng xm mới lớn đi qua để phẩm bnh, để bung lời tru ghẹo, th hắn vẫn đứng nghim như tượng, tay vng trước ngực, chẳng c lời no. Hắn khng để đến phụ nữ, đối với hắn, đn b, c gi, trẻ em đều giống nhau, đều phải trn trọng v đem tnh thương đến cho họ một cch bnh đẳng. Cho nn hắn đối xử với phụ nữ rất lễ php v knh trọng, d đ chỉ l một đứa b. Nhn cch đối xử của hắn, bọn tui chỉ cười, riết rồi quen, cũng chẳng ai để nữa.


Chiến sự cng lc cng căng thẳng, lũ tụi tui lần lượt vo lnh, thằng no cn được đi học th được hon dịch. Hắn l con một, bố mẹ c tuổi, nh hắn lại chịu chi tiền nn hắn được ở nh, khỏi nhập ngũ. Tui ra Huế học, vi tuần lại vượt đo về nh lấy viện trợ, thấy hắn vẫn thế, chiều chiều lại thấy hắn ngồi thiền trước sn nh, chẳng biết hắn học tr đ ở đu.


Thời điểm ny, qun đội được tăng cường, lnh Mỹ xuất hiện cng nhiều, khu tui ở bỗng dưng biến thnh xm đĩ nổi tiếng v c ba bốn nh thấy nghề chứa đĩ c ăn, lần lượt biến thnh nh thổ. Đĩ thời đ đa số l ở qu ra, gia đnh tng bấn m biến thnh đĩ. Cũng c một số l dn chơi, tri giạt bốn phương tụ về thnh đĩ. Nhiều lần từ Huế về, tui bắt gặp cả đn bảy tm c son phấn lo loẹt ngồi đầu ng, thấy tui mang ti xch, tưởng khch xa đến, ko tay cho mời cng khai, tui phải chạy một mạch về nh. Tui kể mạ tui nghe, mạ tui dạy tui l đừng gọi mấy c ny l đĩ, họ v hon cảnh đưa đẩy thi, chứ lm nghề ny họ cũng chịu nhiều đau đớn lắm. Nhưng khng gọi họ l gi đĩ th biết gọi bằng g? Mạ tui cũng bảo rằng, chỉ c những người đn b khng sống bằng nghề ny, m ngủ hết người ny đến kẻ khc, ph hại gia cang của người ta, loại ấy mới gọi l đĩ. Bởi vậy, lần no về cũng bị chọc ghẹo, nhưng tui chẳng giận m cũng thấy tội cho họ, sống lm vợ khắp người ta, chết xuống m phủ lm ma khng chồng.


Tui vẫn hay gặp hắn, thằng Cu Ty, hắn vẫn thế, khng đổi, chỉ thấy cao hơn, cao nhồng, chắc hơn thước tm, thời đ thế l cao lắm. Gặp tui, hắn ton ni chuyện tha thứ, nhẫn nhịn, ban pht yu thương. Nhiều khi tui cứ ngỡ hắn l mục sư Tin Lnh, hay sư trụ tr cha no đ. Hắn vẫn thnh thiện một cch thơ ngy v hồn nhin như đứa b, sự hồn nhin của một đấng tu hnh.


Thế m đng một ci, tui được tin hắn c vợ. Người hắn lấy lm vợ l c gi lm đĩ ở động ng Vấn, cch nh hắn bảy tm căn. Tui ngạc nhin gh lắm, hắn vốn khng để đến đn b, lại hay ni ci sắc đẹp bn ngoi của phụ nữ chi l che dấu bộ xương gh tởm ở bn trong. By giờ hắn lấy vợ, ừ th cũng được đi, đến tuổi th phải c gia đnh, quy luật của đời sống m. Nhưng m sao hắn lại lấy một c lm gi m mọi người đều biết r. Lạ thật, chẳng hiểu nổi! Bố mẹ hắn giận gh lắm, bố hắn vc cy đuổi c vợ hắn chạy khắp xm, đuổi khng biết bao lần, nhưng rồi hắn lại dẫn về, quỳ mọp giữa nh, khng ăn uống, cầu xin bố mẹ hắn cho hắn được toại nguyện. Hắn l con một, kẻ nối di ging họ nh hắn, bố mẹ hắn sợ hắn chết, đnh lng nhắm mắt lm ngơ. Nhưng để khỏi gai mắt, thu cho vợ chồng hắn căn phng nhỏ pha su trong ng, mẹ chồng nng du khỏi kh chịu với nhau.


Ban đầu th thấy cũng c vẻ hạnh phc. Sng sng hai vợ chồng ra qun b Su. Vợ một ly c ph sữa, chồng một ly c ph đen. Vợ ph pho điếu Salem, chồng tủm tỉm cười nhn thin hạ. Trưa một cht, chồng chở vợ ra chợ Cồn, vợ ngồi đ kiếm mối hng ăn cắp từ PX Mỹ, mua đi bn lại, hồi đ ở chợ Cồn đầy hng ho như thế. Đến giờ cơm, vợ vo qun, gọi cơm g, cơm thịt heo quay tuỳ bữa, cn Cu Ty ở nh, ăn rau v hắn khng ăn được thịt, chỉ biết ăn rau quả. Thật ra ai cũng biết vợ hắn ra chợ cho vui, c bun bn chi mấy đu. Nguồn sinh hoạt của gia đnh hắn l do mẹ hắn chu cấp, bởi mẹ hắn thương con, khng muốn hắn phải tng thiếu, buồn lo. Nhiều khi may mắn tụi bạn cũ đi ba thằng gặp nhau, cứ thắc mắc khng biết đm về, hắn c biết lm nghĩa vụ đn ng với vợ hắn khng. C thằng lại bảo, chng my đừng qun vợ hắn l gi giang hồ, biết bao kinh nghiệm giường chiếu, dạy cho hắn mấy hồi.


Nhưng rồi chng n sống với nhau chẳng được bao lu, nghe đu năm su thng chi đ. Bởi con vợ cứ than buồn, c ta nhớ những trận cười thu đm suốt sng, những vn bi suốt đm thm cả mắt, những li rượu lm nng ran cả chu thn, những ve vuốt của những g đn ng, những lời th thầm đường mật. Cũng c nhiều lc nhục, nhưng c lắm đm vui. Sống thế mới gọi l sống. Sống với anh Cu Ty th m ấm đấy nhưng buồn tẻ qu, thn xc cũng chẳng được đp ứng những cơn thm kht thnh lnh của thi quen. C đi. Hắn gi ghm o quần cho vợ vo va li, đưa cho vợ một số tiền rồi dẫn đến tận cửa động b Vấn m lm cuộc tiễn đưa. Chẳng c một lời trch mc, chẳng c cht giận hờn. Ai cũng bảo hắn l ng thnh. Vợ hắn cũng bảo hắn l ng thnh, ổng tốt qu nn khng ở chung được khi mnh đ l con quỷ.


Hắn lại về ở với bố mẹ, bố mẹ hắn l người vui nhất, mừng nhất. ng b vo cha cng tạ ơn trời Phật đ gip cho con trai xa la được quỹ dữ. Hắn lại sống chẳng khc xưa, sng đứng nhn mặt trời, chiều ngồi thiền, cũng chẳng tm việc chi lm ăn d thn đ gần 24 tuổi.


Người ta đồn bố mẹ hắn trng số triệu đồng khi thấy bố mẹ hắn mua ci nh lầu ba tầng ở đầu ng. Căn nh của ng Đại u Hiền, ng ta đổi v Si Gn, bn gấp. Nh rộng, bố mẹ nghe theo lời hắn, lm một ci bn thờ Phật thật lớn ngay giữa nh, đn đuốc lc no cũng sng choang, nhang trầm lc no cũng nghi ngt. Hng xm lại rm ran hắn đi tu, sng sng chiều chiều thấy hắn đọc kinh rất thnh tm. Bố mẹ hắn hng ngy vẫn chọc tiết hng trăm con g cho mấy qun phở, qun ăn v bn lẻ ở chợ. Đi khi cũng thấy ng b cũng mặc o lam, ngồi tụng cng con. Bố mẹ hắn thấy hắn sing năng tu hnh, cũng mừng, ng b cứ thấp thỏm sợ chuyện ngy xưa ti lại.


Nhưng sự đời o le, sợ nhưng rồi cũng khng trnh khỏi. Một buổi chiều đẹp trời, thấy hắn chở về một c, đầu uốn quăn nhuộm vng, mi t đỏ, mắt vẽ xanh l như gi Mỹ. Trn xe cồng kềnh mấy ci va li. Chưa ni g, mẹ hắn đ ngất. Bố hắn trợn trn mắt như c lửa. Hắn cũng quỳ mọp như xưa, xin bố mẹ đồng tnh cho c ny lm du, lm vợ. Hai ng b gi biết ni cũng bằng thừa, lẳng lặng ln lầu. Từ ngy đ hắn lại c thm c vợ mới. Hng xm đu để yn, chia nhau đi điều tra. Ho ra c ny l vũ nữ ở một bar chỗ ng năm, hơn ba chục tuổi rồi, đ c một đứa con lai Mỹ, gởi đu đ.


Thế l cảnh cũ lại ti hiện, sng sng người ta lại thấy vợ chồng hắn ở qun b Su, vợ ly cối c ph sữa, trn mi điếu Camel, chồng c ph đen, tủm tỉm cười. Sau mn c ph l ăn sng, lần no cũng gọi vi mn đầy bn mới thoả ch. Nhưng c ny khc c trước, c ph xong l bắt đầu gy độ đnh bi. Độ bi c cả đn ng lẫn đn b, c ngồi đưa v lồ lộ, ng ngớn bn ny, cười ni bn kia đa giỡn với đm đn ng, m ton ni tục tĩu xa gần rồi cả đm cười h hố. Cu Ty vng tay đứng nhn một lt rồi lẳng lặng ra về, lo chuyện cơm nước ban trưa cho ring mnh. Cả xm, nhất l mấy mụ đn b gai mắt lắm. Cứ gặp mặt l liếc l hy l ngut, chửi lầm bầm trong miệng thi. Nhưng kh chịu lắm, lc no cũng ngay ngy c ngy n mồi chi lun chồng mnh. Bởi con mắt n lẳng qu , tướng đi n dẻo qu, ci v n đong đưa, ci mng n ny nẩy. Ai cũng lo. Rồi từ gy sng ở qun, c ta dời sng về nh. Bố mẹ hắn chỉ biết ku trời, đứng hng hin m go m khc, bố n th lấy nạng cứ g vo sn, mắt như bật mu.


Từ bi bạc, dẫn đến rượu ch, nhiều đm ko di qua nửa đm mới tan hng. C ny thm hiểm v mưu m hơn c trước nhiều. C trước bố mẹ hắn c chửi cũng im, đnh th chạy. C ny dễ g, mẹ hắn vừa mở miệng than phiền l vợ hắn nhảy vo họng lm một trng khiến b cụ muốn nn thở, đnh thua. Vợ hắn lại hay đi đm, lu lu c mấy lo gi, mấy cậu thanh nin nhn c vẻ dn chơi đến chở đi thu đm. C khi đi vắng cả vi hm. Hắn cũng chẳng ni g. Bởi vợ hắn bảo ở nh lu cũng buồn, m vợ hắn l chn đi, chn nhảy, dn vũ nữ m. Vợ hắn khng chịu được khng kh m ắng, vợ hắn ghiền tiếng cười, tiếng nhạc xập xnh. Vợ hắn thch th khi đm đm được chở ra xa lộ, gi thổi bung tc, rượu trn mi, ni cười cho thoả ch. Hắn khng lm được chuyện đ, nn cứ để cho vợ được vui.


Đi chơi suốt thế nhưng vợ hắn t khi về thăm con, lu lắm hoạ hoằn thị mới gh lướt qua rồi đi. Thế nhưng đm no rượu say cũng go ln nhớ con b qu, khổ thn con b qu!!!
Mẹ hắn th đm đm ra sn thắp nhang trước bn thin m lẩm bẩm tai hoạ, tai hoạ, mong sao thot được kiếp nạn ny.


V tai hoạ đ đến thật. Sng ng b chở nhau đi giao hng, đng sau cồng kềnh mấy thau g lm sẵn, trnh chiếc xe Lambretta đng trước, bị chiếc xe nh binh đi đng sau chn nt bt. Bố hắn chết ngay, mẹ hắn chết ở nh thương. Mấy hm đm ma, trong nh a tiếng tụng kinh của mấy thầy cha, ngoi sn con vợ hắn vẫn gy sng v độ nhậu. N bảo chết cũng chết rồi, người sống phải vẫn vui v cuộc đời chẳng biết chết lc no. Mọi người giận lắm nhưng chẳng biết tnh sao v c ấy dữ cn hơn hổ, chả ai dm vướng vo, rch việc.


Bốn chn ngy vừa xong th vợ hắn dẫn về một đứa b lai, bảo từ nay cho mẹ con được gần gũi nhau. Con b dễ thương lắm, tc vng hoe, mũi cao, da trắng hồng, đi mắt xanh biếc nhn như con bp b. Con b sợ mẹ lắm, cứ nhn thấy mẹ l người co rm lại, nhn chung quanh như cầu cứu.


Hắn c bao giờ ci vợ đu, nn đương nhin l hắn bằng lng. Mọi người ai cũng nghĩ cặp ny chắc cũng giống trước, vi thng l tan hng. Nhưng khng, ko di kh lu v quyền sinh st, mọi toan tnh đều nằm trong tay b vợ. Trước tin l c ta đề nghị bn nh lớn, mua ci nh nhỏ gần đ, lấy tiền gởi Việt Nam Thương Tn, lấy tiền lời sống. Ban đầu hắn khng đồng tnh, lần đầu tin người ta thấy n ci cọ, nhưng vẫn ci giọng nhỏ nhẹ thường ngy. Hắn bảo nh của bố mẹ, khng thể bn được v hắn cương quyết giữ lập trường. Nhưng hai thng sau, căn nh c chủ mới, vợ chồng hắn dọn về căn nh cch đấy ba căn, nh nhỏ xu chỉ c một phng. Dư luận lại xo xo, dị nghị, nhưng rồi ai cũng tặc lưỡi: thi kệ, miễn thằng Cu Ty vui. Tội nghiệp n. Hnh như mọi người cũng bắt đầu nhm chn cu chuyện ny, bởi cũng đều đều như thế, chẳng c g mới để bn tn thm, nn lơ.


Nhưng rồi khng lơ được, bởi một sng, mọi người nghe tiếng chửi rủa của c vợ, tiếng r rầm của Cu Ty rồi sau đ l chiếc va li quần o của hắn bị nm tung te ra ng. Loang thong lắng nghe, người hiểu chuyện biết rằng c vợ đ khn ngoan mua nh đứng tn của c ấy, v đ đến lc hon tất m mưu, chấm dứt quan hệ v kết cục l hắn mất hết, phải ra đường.


Cu Ty lang thang mọi ngả đường, mấy ngy đầu cn cht tiền để mua, sau đ l xin ăn. C lc đi qu lại vo cha kiếm cơm, ở đi ba bữa lại đi.


Thời gian sau, người ta gặp Cu Ty đi ngoi đường, đ tiều tuỵ lắm, quần o tả tơi. Hắn vừa đi vừa lm điệu như vỗ cnh, lu lu lại ngồi xuống mổ tm g đ ở dưới đất. Hỏi hắn tm g, hắn bảo tm hạt la, sao by giờ la hiếm hoi thế. Lắm kẻ độc miệng bảo ngy xưa bố mẹ hắn giết nhiều g qu, by giờ hắn phải trả ci nợ đ cho bố mẹ hắn. M nhn ci dng vỗ cnh v mổ tm la của hắn, nhn y như con g.


Sau ny, c dịp về lại xm cũ, hỏi thăm mọi người về Cu Ty, người ta bảo sau khi mất hết nh cửa rồi đin loạn, hắn được một thầy trụ tr đem về cha, tu học tinh tấn lắm v sau đ vin tịch ở cha. Cũng xong một kiếp nạn. Tui chỉ băn khoăn một người hiền như Phật thế kia sao m khổ thế, chỉ ton gặp dối lừa, khổ nạn. C phải v trời sinh hắn hiền qu chăng? Nếu thế th chnh tm Phật đ hại hắn rồi.


Saigon. 20.5.2017
DODUYNGOC

 


Hồi ức:


BU THẠC GIN


Hồi xưa ở Đ Nẵng c ci bu lớn lắm. Hoặc c lẽ lc đ tui cn nhỏ nn thấy n lớn. N nằm ở trong hẻm bến xe chợ Cồn đi vo. Khu đ th c nhiều hẻm, hẻm no cũng v tới bu. Cn đi đường ng ch Khim xuống tới Hong Diệu th kiệt no cũng dẫn đến bu. N nằm song song với đường rầy. Đi từ ng ch Khim xuống th gặp một đường xe lửa, cứ men theo đường đấy m đi th một bn l nh dn một bn l bu nước mnh mng v ở giữa l đường tu lửa chạy. Hồi tui học lớp nhất, ba tui bệnh một thời gian nằm điều trị trong cơ quan của ba tui l Tổng y viện Duy Tn, ngy no tui cũng đi dọc theo đường rầy mang cơm cho Ba, thch lắm v vừa đi vừa bắt chuồn chuồn, chu chấu, ngắm hoa v cỏ dại ven đường. Th thế cho nn tui hay ginh lấy việc ny m chẳng ngại trưa nắng, chiều mưa. Những tr m ngy thường khng thể no lm được. Nh tui ở khu Chợ Cồn trn đường ng ch Khim, hồi đ Ba tui nghim lắm, sng phải thức dậy lc năm giờ, trưa phải ngủ trưa. Tui hay trốn ngủ m v bu để săn những con chuồn đỏ, những con chuồn chuồn c mu đỏ rực với hai cnh mỏng, đậu lắt lay trn cnh l cỏ hay những đọt cy thấp, những con chuồn chuồn voi to kềnh với hai con mắt to, hm răng khoẻ cắn đau như kiến. C khi lại chạy theo những con chuồn kim b xu c thn di ngoằng b tẹo. C lc lại ngồi ở mấy gốc tre nghe mấy con chim chch che than ht trầm bổng giữa buổi trưa h, th vị lắm. Cũng c khi ngồi nhn ln mấy đọt tre trn cao đung đưa xo xạc với gi, m say. Khu ny c nhiều cy tre trồng hai bn vệ đường, lc đ chỉ l những con đường đất đỏ, nn xm ny cn c tn gọi l xm Tre. Hậu quả của những buổi trưa thơ mộng đ l những trận đn nt đt, nhưng tui vẫn khng chừa. V cũng v n hoang vắng cho nn Ba tui hay đem quỷ ma ra doạ, Ba tui bảo khu đ ton ma ở với người nn nhiều lc trốn v đ chơi m thấy vắng qu lng tui cũng hơi hoảng, nhất l khi nghe hai thn tre cọ vo nhau ku kt kt l lc trong đầu ton nghĩ chuyện ma bắt người đem dấu v bụi.


Khi lnh Mỹ đổ qun vo miền Nam, khu đường rầy biến thnh xm đĩ. Lc đ ai ni đi đường rầy l người ta nghĩ đến đi chuyện giải quyết sinh l. Nơi no c đĩ th c du đng, bụi đời, x ke, thuốc phiện. Do đ, c một thời khu ny kht tiếng lộn xộn, lnh lc, c hồn choảng nhau như cơm bữa.


Lc mới lớn, c đi cht chữ nghĩa tui cứ thắc mắc về ci chữ bu ny. Tm hiểu th được giải thch người miền Trung thường gọi hồ l bu. Tui vẫn thấy hnh như chưa đng. Tm hiểu mi cho đến giờ cũng chưa trả lời được khi no th gọi l bu v như thế no th gọi l hồ, l ao. V giờ đy, người ta vẫn gọi l bu Thạc Gin.


Theo những người nghin cứu về Đ Nẵng th xưa kia Đ Nẵng chia lm su xứ. Ở hữu ngạn sng Hn l xứ B Thn (một trong cc tiền hiền lng An Hải), l lng An Hải ngy nay. Năm xứ cn lại ở tả ngạn, c xứ Bu Lc (xưa c nhiều cỏ lc, nay thuộc phường Thạc Gin, quận Thanh Kh) l ci bu m tui đang ni tới. Rồi đến xứ Rẫy Cu (ngy trước nơi đy c nhiều lm bụi, vng l tưởng cho chim c trong đ c loi chim cu đất sinh sống v l nơi hội tụ cc tay say m tr gc cu, nay thuộc địa phận cc phường Bnh Thuận, Ha Thuận Đng, Ha Thuận Ty). Xứ Giếng Bộng (gọi tn thế v nơi đ c một giếng nước ngọt mt phục vụ nhn dn quanh vng thuộc lng Nại Hin xưa, nay thuộc phường Bnh Hin, quận Hải Chu). Tiếp đ l xứ Trm Trẹm (hay gọi tắt l Trẹm, thuộc cc phường Thiệu Bnh, Thạch Thang). Cuối cng l xứ Đ Nẵng, tức vng trung tm thnh phố ngy nay, phần lớn nằm trn địa bn cc phường Hải Chu 1, Hải Chu 2.


Như vậy bu Thạc gin chnh l bu Lc, một trong su xứ của Đ Nẵng xưa. Gọi tn bu Lc v khi xưa l vng mnh mng cỏ lc, sau đ n nằm trong khu Thạc Gin nn mang tn l bu Thạc Gin. Hồi tui hay trốn v đ, đất đai cn mnh mng lắm, đa số nh no cũng c vườn trồng tre v cy ăn tri. N như một vng qu yn ả trong thnh phố nhộn nhịp. Dn ở đy hồi đ cũng thường l b con, ging họ với nhau. Tui c nhiều người bạn ở vng ny, nhưng rất tiếc họ đ qua đời gần hết. Năm 1972, đn qun, bạn Lưu Văn Thnh ở đoạn đầu của xm Tre tử trận khi mới ra trường Thủ Đức. Tiếp đ l bạn vừa gắn lon thiếu y cũng bị bắn tỉa trn cu ở Cẩm Lệ. Trong vng ny c ng Tng, thầu khon, giu lắm, nh cửa đất đai v số kể. Con trai đầu của ng l anh Thnh, du học Php, học ngnh y, ra trường mở một bệnh viện kh nổi tiếng ở Php. Hồi nhỏ tui nể anh ny lắm. Kế anh Thnh l chị Minh, yu một anh ở st nh tui, ảnh cũng tn Ngọc, đi lnh hi sinh năm 1971. ng Tng ny nhiều vợ, c một đứa con b thứ, sống lang bạt kỳ hồ sau ny vo sống căn biệt thự của ng ở cổng xe lửa số 6 Trương Minh K, hơi tưng, cũng chết mấy năm rồi. Một người bạn nữa cũng ở xm Tre, bu Thạc Gin, cũng l chu ng Tng ny, học chung với tui ở trường Kỹ thuật thời trung học, tn Nguyễn Ngọc Chi, một người bạn hiền lnh, năm trước đy cũng đi lun trong giấc ngủ. Tui nhớ năm tui học đệ thất, một hm được nghỉ mấy tiết cuối, tụi tui rủ nhau về nh một người bạn ở bu chơi. Nh anh ny ở bn kia bu Thạc Gin, hồi đ đi vo như l về qu, tru b, rơm rạ đầy đường, la phơi giữa lộ, khi đốt m mịt. Mấy thằng dn phố cng tử bột như tui lấy lm lạ lẫm lắm. Đến khi về, đ qu trưa, cả bọn rủ nhau lội qua bu về. o quần ướt sũng, tui sợ về bị đnh đn nn cởi truồng vắt phơi cho kh, tồng ngồng bn xm vắng, tui khc tu tu v sợ khi nghĩ đến b roi my của ba tui. Anh bạn Thể chủ nh hm đ giờ cũng mất rồi.


Đất ở khu ny như thung lũng, trồi ln trụt xuống ngộ lắm. Tui nhớ ở vng thung lũng đ c hai gia đnh c nhiều c gi xinh đẹp. Đầu tin l c tn Ho, con ng Giảng. ng ny lm nghề hn mng xối, cao cao gầy gầy, mặt lc no cũng buồn buồn nhưng con gi ng th qu xinh, bọn con trai ai cũng lm kẻ si tnh. Khi tuổi vừa lớn, tui rời Đ Nẵng đi học xa nn khng biết c ai trong xm ấy c lấy được c ny khng? Gia đnh thứ hai l nh ng Tư hớt tc. ng c một miếng đất ven đường ng ch Khim lm nơi hnh nghề. Ba tui hy dẫn tui hng thng đến đy v ra lệnh: hớt car cho tui. Tuổi bắt đầu xi lược m chơi car l tiu rồi. ng c ba bốn c con gi, tuy nh ngho nhưng c no cũng c nhan sắc. Tui nhớ tn c Liễu v c ny trạc tuổi tui. Mấy c ny m cn chắc đ ln chức b cố, b ngoại hết rồi.


Năm 1956, gia đnh tui mới vo Đ Nẵng th trong khu xm Tre ny c một ng gio mở một lớp học trường lng. ng tn Thức nn mọi người gọi l Thầy Thức. Trong khi mấy ng gio lng cn mặc o the đen với khăn đng th Thầy Thức lun mang bộ veston trắng, giy da trắng, đội mũ phớt v đi lc cầm baton trng rất ư l thanh lịch. Thầy Thức l dn Ty học d vợ chỉ l người bn g vịt đ nhổ lng ở Chợ Cồn. Tui khng học trường ny nhưng anh Hai tui th tốt nghiệp lớp ba trường lng rồi mới vo trường Nam tiểu học. Tuy khng học với Thầy Thức nhưng tui ngưỡng mộ Thầy lắm. Mỗi lần gặp Ba tui, hai người ni chuyện bằng tiếng Php với phong cch thật thanh lịch. Cung cch ấy sau ny tui khng tm thấy nữa ở ngoi x hội, kể cả ở miền Nam những năm gần 75.


Năm 1966, tướng Nguyễn Chnh Thi cng với Phật gio miền Trung ly khai. ng tướng ny l chồng của D T, l chị của Mạ tui cho nn tui gọi l d, gọi tướng Thi bằng dượng. ng Nguyễn Cao Kỳ cho qun nhảy d ra đnh, sng nổ tơi bời. Nh tui dnh hai tri M79, sợ qu cả nh chạy vo xm Tre trnh đạn. Đ l lần đầu tin tui biết sng nổ đạn bay của chiến tranh. Cả nh tui tạm lnh ở nh ng Tư hớt tc, nh c nhiều c gi xinh xinh đấy. Nhưng lc đ sợ qu nn cũng chẳng dm nghĩ chuyện ghẹo gi.


Bu Thạc Gin, xm Tre l nơi tui c nhiều kỷ niệm. Những kỷ niệm gắn với tuổi thơ v thời mới lớn. Cuối những năm 60 của thế kỷ trước, tui rời Đ Nẵng đi học xa rồi chẳng c dịp trở về. Rồi biến cố của lịch sử, tui chẳng cn ai thn thuộc để c cớ m về. Đến khi bắt đầu gi, nhớ qu khứ, trở về thăm th cảnh chẳng cn như xưa nữa. Bu Thạc Gin, xm Tre giờ giống như bi Sng Lấp của Trần Tế Xương:


Sng kia ry đ nn đồng
Chỗ lm nh cửa, chỗ trồng ng khoai
Vẳng nghe tiếng ếch bn tai
Giật mnh cn tưởng tiếng ai gọi đ


Bu Thạc Gin giờ thuộc quận Thanh Kh, chỉ cn l ci ao b xu. Chung quanh người ta xy cao ốc rầm rộ. Bu lấp thnh đất vng. Vo xm Tre cũng chẳng cn tre, nh cửa lố nhố, bạn cũ chẳng cn, người xưa đu t? Vẫn biết cuộc bể du l quy luật của đất trời, sao lng bỗng thấy thật buồn. Tm nh bạn cũ, cũng một thời học cng trường, bố bạn ấy lm điền địa, cũng kh thn với Ba tui, lại thấy hnh bạn ấy đặt trn bn thờ, nh mắt trong hnh buồn b nhn mọi người. Bạn ấy l Trương Minh T c nick name l T B. Cảnh chẳng cn, người đ mất, lng lại buồn hơn.


2.9.2018
DODUYNGOC

 


THƠ ĐỖ DUY NGỌC


CHIỀU Ở LẠI


Chiều gởi lại sng mun trng vỡ nắng
Mộng trng khơi đ xếp lại bao giờ
Đ ở tuổi tất cả l huyễn mộng
Giờ như thuyền chn trn bi bơ vơ

My đ tan vội bay về một ci
Gi đi rồi khng lối thổi về đu
Đm tang thương mưa nắng rụng trn đầu
Ngy ci mặt nhận tủi hờn chất ngất

Chiều bỏ lại những pht giy đ mất
Những m ba vang mi ở trong lng
Giữa v tận cn nỗi đau tr ngụ
Tn qun rồi ta hỏi tuổi cn khng?

Trn đồi cũ l thu vng thổn thức
Tiếc cnh cy chưa ho đ vội la
Giữa tịch lặng hơi thở cn một nửa
Một nửa ny dnh nhớ buổi hm kia

Chiều cuốn mất nh trăng no rất cũ
Trời bao dung m đất qu hẹp hi
Ta đứng giữa trần gian khng o mũ
Khu ngọn đn cho thin hạ săm soi

Muốn cởi o ở trần chơi giữa chợ
Rao cht danh bn nốt chẳng mang về
Chiều đ tới v ta khng cn nợ
Rũ hết đời ta kiếm nẻo hồi qu
27.8.2018
DODUYNGOC

 

 


LỤC BT GIỮA ĐM


Giữa đm c khc ngoi ao
Chim ku dưới ni gi bo mỏng da
Ngẩn ngơ bỗng thấy mnh gi
Bng in trn vch nhạt nho khi bay

Rượu đu c uống m say
Chuyện xưa lu lắc lm cay x lng
Một đời mi kiếp long đong
Rừng lau trắng xo ngựa hồng chồn chn

Giữa đm hoa nở trước sn
Đi ln đi xuống tần ngần vo ra
Loanh quanh dưới mi hin nh
Ng con trăng rụng trn to lầu cao

Ngẩng đầu thấy những chm sao
R thm thn phận lo xo dưới chn
Chỉ xin một cht n cần
Để cho khuy khoả giữa trần gian đau

Vọng trong thin cổ nt nhu
Bụi bay khi toả nhuốm mu nhn gian
Bng c liu đứng xếp hng
Đm trng tiếng nổ nt tan phận đời

Quẩn quanh chỉ một tr chơi
Sống như ngựa chạy khơi khơi mấy vng
Thời gian chỉ một đường cong
Leo ln tuột xuống l xong kiếp người.

Xin cho ti một nụ cười
Rải theo sng suối để người trng theo
Nỗi buồn lm sợi dy leo
Ti lm tri ho cho queo giữa trời

19.7.2018
ĐỖ DUY NGỌC

 


 


 

Xem tiếp Phần 28


 

 

trang Trần Dzạ Lữ

 

art2all. net