trần mộng tú

 

D̉NG SUỐI ĐA MÊ và CHIM HUMMING BIRD
- Ghi dấu 56 năm ra đi của nhà văn Nhất Linh.

 

 

 
          Buổi chiều tháng 6. Tôi đứng trong nhà nh́n qua khung cửa sổ, cái vườn bậc thang dựng trên một con dốc thoai thoải. Mỗi bậc trồng một loại hoa khác nhau. Tháng này hoa Mẫu Đơn (Peony )đang thi nhau nở, cái lộng lẫy của Mẫu Đơn làm những loại hoa khác như ch́m đi. Có một con chim Humming Bird từ đâu bay tới, nó đập cánh xoay tṛn chung quanh bông Mẫu Đơn, cứ xoay hoài mà không đậu lại. Tôi chưa nh́n thấy con chim này đậu bao giờ. H́nh như loại chim này không biết đậu và không biết mỏi cánh.


Con chim này làm tôi nghĩ đến những con người dành cả cuộc đời ḿnh cho một lư tưởng, một đam mê nào đó, không bao giờ ngưng nghỉ. Họ ngưng lại để chết , thế thôi.


Tôi h́nh dung ra sự liên hệ giữa loài chim Humming Bird và Nhà Văn Nhất Linh.


Anh Thiết, người bạn rất thân thiết của chúng tôi kể cho chúng tôi nghe về cuộc đời của hai đấng thân sinh ra anh, Nhà văn, nhà cách mạng Nhất Linh Nguyễn Tường Tam và Mẹ anh, Chị Tam (Những bạn thân của Nhất Linh thường gọi bà như vậy.)


Thế hệ của chúng tôi khi nói về Nhất Linh, thường ai cũng chú trọng về sự nghiệp đồ sộ văn học của Nhất Linh, của Tự Lực Văn Đoàn, mặc dù Nhất Linh có làm cách mạng và dưới một cái nh́n nào đó cái chết của Nhất Linh có dính dáng đến chính trị.


Hôm nay nhân ngày Giỗ thứ 56 của Văn Hào Nhất Linh, một nén hương thắp lên bàn thờ như một lời mời anh linh của người đă khuất về chia xẻ cùng con cháu, hậu duệ, niềm cảm xúc giữa vạch ngang sinh tử.

Khi nghĩ về Nhất Linh, ngoài sự ngưỡng mộ văn tài ông tôi thường hay suy nghĩ về con người cách mạng và cuộc đời t́nh cảm của ông.


Suốt thời tuổi trẻ, ông giống như con chim Humming Bird, đôi cánh đập liên hồi chung quanh đóa hoa. Ông xoay tṛn chung quanh đời sống từ năm 19 tuổi. Ông cũng bắt đầu đời ḿnh bằng một xây dựng mái ấm gia đ́nh. Ông lấy vợ năm 19 tuổi, một cô gái 18 tuổi đảm đang buôn bán và giỏi chịu đựng.


Trong bài viết này, tôi không nhắc lại từng giai đoạn làm chính trị của ông mà nhiều người trong chúng ta ai cũng biết là từ năm 21 tuổi ông đă sang Tây , rồi từ Tây ông trở về nước, sang Tầu. Ông qua bao nhiêu chặng đường: Nam Vang, Quảng Châu,Hà Giang, Côn Ninh, Trùng Khánh. Ông làm cách mạng, ông chống cả Việt Minh và Pháp.


Song song với cách mạng những tác phẩm của ông theo nhau ra đời trong từng con sông, từng ngả đường của Chính trị và Văn chương.

Người vợ đảm đang đó lui vào sau cánh cửa ngay sau một năm lấy nhau:
“Mỗi người có một bổn phận, anh có bổn phận với xă hội, em có bổn phận với gia đ́nh".


Trên cái nh́n phiến diện chúng ta thấy “Bà Tam” rất thiệt tḥi. Đôi khi chúng ta tự hỏi bà có khóc thầm bao giờ không? Tôi chắc là có, bà khóc khi lo lắng không biết rơ cái nguy hiểm trong những công việc ông đang làm ở mức độ nào. Bà buôn bán giỏi, kiếm tiền nuôi con và chắc chắn là cái quỹ hậu phương cho chồng mỗi khi cần đến. Đặc biệt là khi nào cần sự hiện diện bà không hề từ nan. Bà sẵn sàng xếp việc buôn bán lại, mở cửa đi t́m tới ông, xa thế nào bà cũng tới được để hộ trợ tinh thần khi ông cần tới.


Chúng ta cũng hỏi: Ông có bao giờ trong thế giới chính trị và văn chương của ḿnh, ông quên mất là ḿnh có một người vợ và những đứa con không? Tôi chắc ông không quên vợ con, nhất là bà. Người con Út của ông bà đă viết: “Tôi được nghe mẹ tôi kể lại rằng, vào thập niên 30 của thế kỷ trước, cứ mỗi lần cha tôi viết xong và xuất bản một cuốn tiểu thuyết mới th́ dù mẹ tôi có bận rộn buôn bán đến đâu, cha tôi cũng buộc mẹ tôi bỏ hết để cùng sống với ông riêng biệt một thời gian bên băi biển Sầm Sơn."


Đó là t́nh yêu, đó là ḷng biết ơn.

Là một độc giả của ông ngay từ thủa mới trưởng thành cho tới bây giờ, tôi hầu như thuộc ḷng cách biểu lộ t́nh cảm, tài năng của ông trong những tác phẩm. Tôi thấy trong văn chương của ông có đủ cả: thông minh, đa t́nh, lăng mạn, khôi hài, trong sáng, chừng mực, đạo đức. Bao giờ ông cũng cho những nhân vật của ông biết dừng lại đúng lúc: Một cậu ấm đa t́nh, xém ngă vào quyến rũ thể xác, bỗng tỉnh ngay được, như trong tác phẩm Cậu Ấm Đi Bắn Vịt Trời. Mối t́nh rất bạo nhưng rất đời thường và cảm động của Bác Ḥa hàng cơm trong Xóm Cầu Mới, Loan và Dũng trong Đôi Bạn với t́nh yêu lư tưởng, mà những người tuổi trẻ thời đó hằng mơ ước. Rồi t́nh yêu ngây thơ và bồng bột của Mùi cho Siêu của Bé và Nhỡ rất chân quê nhưng cũng rất lăng mạn cũng trong Xóm Cầu Mới. Mối t́nh cao cả đồng chí hướng của Thanh và Ngọc trong Gịng Sông Thanh Thủy…….


Văn là người. Những nhân vật trong tác phẩm của ông đă phần nào phản ảnh con người chính ông trong đó. Đôi khi chúng ta tự hỏi:


Ông đă có từng rung động, lăng mạn, tiểu thuyết hóa chính ḿnh trong va chạm đời sống như những nhân vật trong các tác phẩm của ông?


Chắc là có chứ. Một người đă luôn luôn xa gia đ́nh, viết, sống và suy nghĩ như thế. Đi nhiều như thế, khác ǵ con chim Humming Bird luôn đập cánh, t́m ṭi những giọt sương trên những đóa hoa không hề mỏi mệt. Thi thoảng chắc ông cũng có những giây phút ngă ḷng, cái ngă ḷng của một người yêu cái đẹp, và bằng cách nào đó ông lại đứng thẳng dậy trong những cái ngă ngoạn mục đó.

Tôi nghĩ ông là một người sống lư tưởng, lăng mạn nhưng đạo đức. Ông may mắn có một người vợ biết chấp nhận hoàn cảnh của ḿnh và hỗ trợ chồng một cách hiểu biết. Bà không thường xuyên bên ông nhưng luôn có mặt những lúc ông cần bà. Một người đàn bà ít học chỉ giỏi buôn bán tính toán chung quanh những thúng cau khô mà sang tận Hồng Kông để chăm sóc chồng ở thời điểm cách đây cả hơn 70 năm, thật là đáng khâm phục. Nhờ sự có mặt của bà mà ông lên tinh thần tiếp tục sáng tác.

Hai bức h́nh chụp ông bà ngồi trong vơng bên ḍng suối Đa Mê ở Đà Lạt rất đằm thắm, thơ mộng. Được biết đó là h́nh kỷ niệm 32 năm ông bà lấy nhau. Ông mời bà lên Đà Lạt kỷ niệm ngày thành hôn của hai người như một hành động biết ơn vợ, rất văn minh Tây học thời đó. Ông có ghi chú trên bức h́nh là “Kỷ Niệm Lễ Vàng” (H́nh chụp 1957-Năm cưới 1925) Cho ta thấy t́nh vợ chồng của ông bà rất thắm thiết. Một chuyện t́nh đẹp ở ngay đời thường, không phải trong tiểu thuyết.

Dù làm chính trị thất bại hay thành công trong văn chương, trong một cách nh́n nào đó, ta thấy bà luôn luôn là “vai chính” trong cuộc đời và sự nghiệp của ông. Một vai chính sau cánh cửa gia đ́nh.


Qua câu nói của cụ Nguyễn Hải Thần: "Anh Tam, nếu không có chị ấy th́ không thể làm nên sự nghiệp này".

Con người thông thái hào hoa Nhất Linh biết chân giá trị của người vợ chân chất đó cho đến lúc muốn từ bỏ cuộc sống. Di bút để lại ông không quên cám ơn t́nh yêu của vợ:


"Ḿnh, mối t́nh của đôi ta trong bao năm đẹp đẽ lắm rồi không mong mong ước ǵ hơn nữa. Anh. Nhất Linh. 7-7-63"

Sự ra đi của ông ở tuổi 57 là một thiệt tḥi cho nền văn học Việt Nam. Nếu ông c̣n sống chắc chắn chúng ta sẽ được phong phú thêm về mặt văn hóa và xă hội trong đời sống này.

Con chim Humming Bird vẫn đang đập cánh xoay chung quanh bông hoa Mẫu Đơn ngoài vườn, nó bay hoài không ngưng nghỉ, nó chỉ bỏ cuộc khi chết.



Trần Mộng Tú.
Viết cho ngày 7/7/2019


 

art2all.net