D̉NG SÔNG QUA ĐI...

Vĩnh Hảo


“You could not step twice into the same river…”
— Heraclitus

          Khi ḍng sông phút trước không c̣n là ḍng sông phút sau, th́ đời người phút trước cũng không giống đời ngườiphút sau.

Theo ḍng thời gian, mọi thứ trôi qua c̣n nhanh hơn thế nữa.

Nhưng thời gian có không, trong sự dịch chuyển của đơn vị vật chất nhỏ nhất (neutron, proton, quantum, photon...)? Một phần triệu giây, hoặc ngắn hơn! Có đơn vị thời gian nhỏ nhất hay không? Có tên gọi cho một khoảnh thời gian quá nhỏ nhiệm như thế không? Thời gian, đối với lư thuyết vật lư hiện đại, chỉ c̣n là một khái niệm, dường như có, dường như không, hoặc không hề tồn tại, hoặc tồn tại như một ảo tưởng, ảo giác từ tâm thức, hoặc như là một mộng ảo từ sự sinh diệt của một lượng tử, một hạt ‘ánh sáng’ hay ‘sóng’ mơ hồ tức-hữu tức-vô. Long Thọ (1) từ thế kỷ thứ hai chẳng đă từng nói là không làm ǵ có thời gian hay sao! (2) V́ thời gian do nơi vật thể mà có; mà vật thể nhưphoton (hạt căn bản—elementary particle) c̣n không thể nói là có hiện hữu như là một “vật” th́ thời gian làm ǵ hiện hữu? (3)

Dù sao, trong cuộc sống hàng ngày, trong hiện tượng dịch chuyển của vật chất hay tinh thần, của con người và mọi sự mọi vật, người ta không thể phủ nhận có một ḍng chảy, một ḍng biến thiên, thay đổi, tương tục, trong từng khoảnh khắc vi tế nhất (mà đạo Phật gọi là sát-na sinh-diệt).

Và người ta không thể phủ nhận có ḍng sông trôi qua những xóm làng; với những bờ lau, băi cỏ, những hàng cây rũ bóng trên mặt nước phù sa.

Đời người cũng trôi qua như một ḍng sông.

Ngày đón mặt trời, đêm hứng trăng sao, tranh vân cẩu trải dài năm tháng.

Nước xuống, nước lên, cuốn theo vô số những bùn đục hỉ, nộ, ái, ố...

Bên lở, bên bồi, đẩy đưa thuyền bến nọ, bờ kia.

Nào người giặt giũ, tắm mát; nào người phóng uế, xả rác... sông vẫn lặng lờ, kham nhẫn, cưu mang và chuyên chở tất cả.

Và cũng có khi gió lặng, sóng yên, nước trong veo ảnh hiện một vầng trăng vằng vặc, ngời sáng.

Sông như thế, đời người cũng thế, vẫn một ḍng trôi xuôi về biển lớn.

Hăy sống như một ḍng sông. Đừng ngăn bít, đắp bờ, dựng cọc, che chắn đường ra đại dương. Đừng tự biến con sông thành vũng, thành hồ, rồi vui thích, đắm ḿnh trong nước đọng ao tù.

Ḍng sông, hăy trôi, và hăy qua đi...

California, ngày 24 tháng 3 năm 2018
Vĩnh Hảo

_____________

(1) Long Thọ - Nāgārjuna, vị luận sư lỗi lạc của Phật giáo, sinh và mất tại Nam Ấn khoảng từ năm 150 đến 250 A.D. (sau công nguyên); tác giả của những bộ luận nổi tiếng, ảnh hưởng sâu rộng trong nền tư tưởng, triết học Phật giáonhư Trung Luận, Thập Nhị Môn Luận, Đại Trí Độ Luận, Hồi Tránh Luận...

(2) Trung Luận, phẩm Quán Thời thứ 19, bài kệ thứ 5, bản dịch của HT. Thích Thiện Siêu, trang 213: “Thời đứng yênkhông thể có được, thời đi qua cũng không thể có, nếu thời không thể có được, thời làm sao nói tướng thời.” (Nói cho rơ hơn: thời gian đứng yên không thể có, thời gian trôi đi cũng không thể có; nếu thời gian không thể có th́ làm ǵ có tướng trạng của thời gian!)

“Thời trụ bất khả đắc / Thời khứ diệc phả đắc,

Thời nhược bất khả đắc / Vân hà thuyết thời tướng!”

時住不可得 時去亦叵得

時若不可得 云何說時相

(2) Sđd., bài kệ thứ 6, trang 214: “Nhân nơi vật thể nên có thời gian, ĺa vật thể th́ đâu có thời; nhưng vật thể c̣n không có, huống ǵ có thời.”

“Nhân vật cố hữu thời / Ly vật hà hữu thời
Vật thượng vô sở hữu / Hà huống đương hữu thời.”

因物故有時 離物何有時

物尚無所有 何況當有時

 

Vĩnh Hảo

(Tinh Tấn Magazine số 1 tháng Tám 2018)

 

 

TINH TẤN MAGAZINE

Trương Mỹ-Vân

art2all. net