Trương Văn Dân

 

VẬY MÀ TÔI ĐĂ BỎ ĐÓ MÀ ĐI

Đọc tập truyện & Tùy bút: Bên Kia Cầu Chữ Y
(Tác giả Huỳnh Ngọc Nga, nxb Tổng Hợp tp HCM, 4-2018)

 


 

Khi người ta nói bên này bên kia th́ này chỉ nơi gần, kia chỉ nơi xa. Xa có thể là cách một ḍng kênh, nhưng cũng có thể là cách một đại dương. Và tập truyện "Bên kia cầu chữ Y" của Huỳnh Ngọc Nga xuất hiện giữa mùa nóng tháng 4/2018 giữa Sài G̣n như bao gồm cả hai ư ấy, v́ trang văn của chị đậm đặc chất hoài niệm về những điều mà với chị nay đă xa xôi, đă không c̣n nữa.

Tôi biết chị Nga từ nhiều năm trước. Và có lẽ chị là người bạn văn duy nhất của tôi ở Ư. Phần đông những bạn bè đi du học cùng thời chỉ theo học những môn kỹ thuật, tuy cũng có người thích đọc nhưng phần lớn xem văn chương là một điều vô bổ.

Tôi làm việc và sinh sống ở Milano, c̣n chị Nga và gia đ́nh sống ở Torino, hai thành phố cách nhau chừng 150km, chỉ 2 tiếng đi xe lửa nhưng chị em ít gặp nhau, ai cũng bận rộn và chỉ gặp nhau qua điện thoại, hay sau này, qua những bài viết, chuyển qua email.

Là người đảm đang, chị như một cầu thủ bao sân, hết chăm sóc ba mẹ, các em, con cháu rồi c̣n lo việc quán xuyến gia đ́nh. Đời sống của chị v́ thế nên khá bận rộn, thời gian không có nhiều mà vẫn thích “cày” trên cánh đồng chữ. Để viết, tôi biết chị phải cố gắng chu toàn mọi việc xong xuôi mới có thể yên tâm ngồi vào bàn viết. Lúc đó, sớm nhất cũng là 23h, thường th́ quá nửa đêm, có khi đến 2h sáng chị vẫn c̣n ngồi cóc cóc trên bàn phiếm. Nhiều lần đau lưng, hoa mắt mà vẫn không… chừa, cái tật mê văn: "Là một người nội trợ chỉ biết lo việc gia đ́nh, tôi viết, trước hết là để đừng quên tiếng Việt, sau để mượn những trang chữ kể chuyện đời người, đời ta. Viết khi chờ cơm sôi, canh chín; viết lúc chiều đèn lên, bóng phủ".

Sức khỏe sau này suy giảm, đă từng có đôi lúc làm chị cũng nản ḷng. Muốn buông bút. Nhưng đă “ từng là học tṛ cưng của cô giáo dạy văn, đứng nhất trong các kỳ thi lục cá nguyệt” và "từ năm đệ ngũ và đệ tam được trường Gia Long đề cử dự thi văn chương phụ nữ toàn quốc”… sau này xa quê c̣n “táy máy” cầm lấy bút th́ đă là cái nghiệp, dễ ǵ buông. Những lúc nản ḷng chị gọi điện và tôi thường an ủi, khích lệ để chị tiếp tục viết, nhưng tránh thức (quá) khuya có hại cho sức khỏe.

Từ đó chúng tôi thường trao đổi các truyện ngắn để nhận xét hay góp ư. Và bây giờ những truyện ngắn rời rạc của chị vừa được tập hợp lại thành một tập truyện BKCCY… nh́n qua tổng thể tôi hiểu ngay đó là những trang viết về những điều đă xa và đă mất.

Như bao khách tha hương “tôi ra đi với trái tim c̣n ở lại” nỗi nhớ theo năm tháng đong đầy để tôi biến thành con chim Việt nhớ trời Nam”. Và nỗi nhớ nào hơn là về nơi ḿnh đă sinh ra và lớn lên, nên bối cảnh xung quanh cây cầu chữ Y là không gian mà chị quay về để “kể lại cho các bạn nghe những địa điểm đơn sơ nhưng đầy t́nh người với những tập tục ăn sâu vào đời sống người dân địa phương. Đây đ́nh miếu, đó chùa chiền bến đ̣ giữa hai con kênh nối liền cùng Sài G̣n - Chợ Lớn, nhà máy gạo, xưởng cây, ḷ than, ḷ heo, chợ Ba Đ́nh, chợ Xóm Củi, chợ Phạm Thế Hiển… tạo nên những nghĩa t́nh b́nh thường mà sâu đậm khó quên".

Những địa danh mà chị nhắc đến có thể ngày nay chỉ quen thuộc với người Sài G̣n lớn tuổi, v́ theo tháng năm vật đổi sao dời.

Tất cả những nơi chốn ấy lúc này đă quá xa tầm tay chị, ra đi là bỏ lại, nhưng qua những trang viết, người đọc có thể nhận ra hành trang mà chị mang theo là t́nh yêu “tiếng nước tôi” luôn cháy bỏng trong ḷng ḿnh. T́nh yêu đó đă bật ra khi nghe đứa con gái của ḿnh tập nói: "Tôi rạng rỡ uống từng câu, từng lời Việt con tôi đang tự nhiên ríu rít với tôi. Con tôi đó, thiên thần của vợ chồng tôi đó, nó đang dang đôi tay nối hai bờ đại lục bằng cả hai ngôn ngữ của mẹ và cha. Thanh bằng, thanh trắc của các dấu sắc, huyền, hỏi, ngă, nặng thoát trên môi cô gái như các cung nhạc của một bản giao hưởng êm đềm đang vang nhẹ bên tai tôi" (Quê hương của mẹ).

Trong cái bối cảnh nhỏ bé mà mênh mông trong ḷng chị, đă xảy ra bao nhiêu sự việc, bao nhiêu cảnh đời mà chị đă chứng kiến hay nghe kể lại, giờ đây, với thời gian biến thành những ḍng cảm xúc hiện ra trên giấy: “Bên kia cầu Chữ Y là thế, một ốc đảo xanh màu xanh của nước những ḍng kênh, màu xanh của cỏ cây trên mặt đất và màu xanh của ḷng người hướng vọng tương lai. Vậy mà tôi đă bỏ đó mà đi, đi khi chưa làm được một điều ǵ ích lợi cho nơi đă nuôi nấng tôi thành người, đi khi nước kinh Đôi chưa cạn và những con đ̣ vẫn tiếp tục ngày hai buổi nối Chánh Hưng với Chợ Lớn – Sài G̣n. Hai mươi mốt năm dài sống đời viễn xứ, đă bao lần tôi thở dài:

“Chiều chiều ra đứng ngơ sau

Trông về xóm cũ ruột đau chín chiều”.

Ruột đau khi nhớ về bóng dáng mẹ cha, bạn bè, những con người sinh ra và và sống bên chiếc cầu đặc biệt này của thành phố Sài G̣n: "Người Chánh Hương hiền ḥa, cục mịch, giận hờn không giấu giếm, thương ghét chẳng đậy che. Mắng chửi nhau hôm trước, hôm sau cúng giỗ đă thấy bánh rượu, trà mời. Cửa không khóa, sân không đóng, tin nhau như tin người thân ruột thịt, tiền của không nhiều nhưng t́nh nghĩa mênh mông" (Bên kia cầu chữ Y).

Những câu chuyện chị kể v́ thế là những hoài niệm xoay quanh một ốc đảo, về quăng thời gian mà chị đă sống và trưởng thành.

Hoài niệm (Nostalgia) là nhớ về những ǵ đă xa, đă không c̣n trong tầm tay nữa hay đă mất đi. Nhưng mất ở đây là qua thị giác, chứ trí nhớ và cảm xúc vẫn c̣n, như chưa từng thay đổi. Nên mỗi lần nh́n lại, hồi ức làm sự vật sống dậy như một sự tái sinh và chuỗi cảm xúc ấy làm ḷng ta bồi hồi. Nhiều người cho rằng hoài niệm là nhớ về một nơi chốn, c̣n tôi th́ nghĩ rằng cảnh vật nào cũng chỉ là một cảnh sắc vô hồn. Buồn vui trong ḷng người th́ cảnh vật sẽ buồn vui theo chứ không thể nào ngược lại. Con đường dẫn đến nhà người yêu, mái trường thời đi học, ḍng sông tuổi thơ… thật ra đó chỉ là một con đường đất, một mái ngói, một ḍng nước… và nó chẳng lưu giữ trong tim ta lâu dài nếu không có những cảm xúc, những rung động bồi hồi khi ta nhớ về những kỷ niệm, về cái thời mà chúng ta lớn lên, nhưng thời gian đă đánh lừa và phủ lên nó một khuôn mặt của không gian.

V́ chỉ những rung động riêng ta mới có đă thổi hồn vào cảnh vật, và nỗi nhớ luôn làm ta cảm thấy êm đềm, đáng yêu, đáng quư. Có khi nỗi nhớ ấy c̣n mang 1 chút nuối tiếc “giá như” “nếu” “phải chi”… để những chuyện “hồi đó” sống cho trọn vẹn, nên cũng mang theo một chút ngậm ngùi. Và cái hồn mà ta đă gửi gắm vào những ḍng chữ trải lên trang viết đă hóa thành sợi dây kết nối, đi vào tâm hồn bạn đọc.

Trong truyện ngắn "Sách lược Tào Tháo" chị Nga kể lại một thời thơ ngây, e ấp của tuổi học tṛ, “suốt thời gian ba năm đeo đuổi nhau, cả hắn và tôi chưa ai mở lời yêu đương” “không ai vướng mắc lời thề” và chàng đă đi du học, nhưng giận hờn vu vơ vẫn có, tuy không c̣n gặp gỡ hay nh́n thấy nhau nên cũng “mau quên trong sự vô tư trẻ dại” có lẽ có một chút hối tiếc nhưng chỉ có thế thôi v́ chị đă chấp nhận hệ quả đó v́ chuyện đời “như kim đồng hồ không quay ngược lại phía sau bao giờ”. Viết thế nhưng người đọc tinh ư sẽ thoáng thấy đâu đó c̣n vương một chút ngậm ngùi, nhưng chỉ thoáng thôi, v́ chị không đến nỗi ra ngẩn vào ngơ, nuối tiếc mơ hồ để mạnh mẽ và toàn tâm toàn ư sống với thực tại của ḿnh. Chị hiểu rơ lẽ vô thường, yêu chồng, yêu con và thương quư gia đ́nh.

“Hẻm nhỏ” là câu chuyện t́nh 2 trong 1, một truyện ngắn cảm động kể về hai thế hệ t́nh yêu và có một cái kết thật đẹp. Tâm trạng của Duy khi xa nhà có lẽ cũng chính là tâm hồn tác giả “Sống bên đây chàng nhớ bên kia, về bên kia chàng hoài vọng bên này”; sau cơn sinh nở, mất cả vợ lẫn con và chàng v́ công việc nên phải ở lại Pháp chứ chưa thể về VN sinh sống cùng ba mẹ: nhưng sau đó chàng cũng trở về nước và từ 1 đứa con rơi v́ mẹ bị một nhóm thanh niên cưỡng hiếp nên chưa từng biết cha ḿnh là ai, bỗng “chàng kêu người đàn ông gần như xa lạ bằng một tiếng “ba” bằng cả một sự dửng dưng, cha người ta không sinh cũng dưỡng, cha của ḿnh không dưỡng chẳng cố t́nh sanh, chàng ra đời chỉ với một cơn vui tàn bạo trên thân xác của mẹ chàng…” . Sau vui buồn lẫn lộn, về Pháp chàng c̣n nghe tin ba mẹ chính thức “làm đám cưới, tuy muộn màng nhưng vẫn đầy yêu thương và hạnh phúc” .

Là người chân thật, chị Nga viết ra cảm xúc thật của ḿnh mà không che đậy, không núp sau câu chữ, với những câu văn hiền lành, chân chất. Trong truyện ngắn “Bài luận tuyệt vời” chị kể là khi gặp mặt một chàng trai qua mục “t́m bạn bốn phương”, tưởng sẽ gặp “chàng hoàng tử mắt xanh” nhưng thực tế phũ phàng v́ đó là một thương phế binh nạng gỗ. Chị ngỡ ngàng, thất vọng… “và bối rối, thoái thác gặp lại lần nữa mà như đuổi xua” để rồi “Hơn 40 năm nhưng tôi không quên được đôi mắt của Hưng giây phút đó. Đôi mắt của Từ Hải khi chết đứng, như bàng hoàng, có nét buồn vương ẩn, có nét giận thoáng cau, ḥa trộn lại để thấy đó là một nỗi đau sỉ nhục. Không hiểu sao tôi bỗng đâm sợ, không phải sợ cái chân thương binh của chàng mà sợ tia nh́n trong đôi mắt đó. Hưng không nói ǵ, đứng lặng, sững người như tôi đă sững sờ khi vừa gặp chàng. Không chờ đợi lâu, tôi cúi đầu chào chàng rồi quay lưng đi như trốn chạy…” “Đó là lần duy nhất tôi gặp Hưng v́ tôi không đủ dũng cảm của một con người có trái tim nhân hậu”.

Tôi hiểu là chị đă suy nghĩ nhiều khi viết ra tự truyện này, như 1 ăn năn, để sám hối cho ḷng ḿnh nhẹ bớt: “Tôi đă ứa nước mắt… không biết khóc thương người bạc hạnh hay khóc xấu hổ cho sự bạc ḷng của tôi. Ngày đó tôi mới 19 tuổi, tôi c̣n quá trẻ để biết cách cư xử ra sao cho phải đạo làm người. Tôi không biết màu mè giả dối để nở nụ cười tươi, đưa đôi tay nhỏ nắm lấy bàn tay Hưng, chứng tỏ sự cảm thông, ra điều niềm chia sẻ những bất hạnh hiển hiện trên đôi nạng gỗ của chàng”. “Tết năm đó tôi không dám đi chùa lễ Phật, tôi sợ cái tâm xấu xa của tôi làm héo hoa lá nhà Chùa, sợ khói hương ngày Tết không phủ hết tội dối người của tôi với câu viết “em chọn viết cho anh v́ muốn xóa lấp những không may anh gặp phải trên đường đời.” v́ 40 năm sau trong đầu ḿnh có lúc c̣n vang lên nhịp gơ của chiếc nạng gỗ lúc anh lặng lẽ bước đi." Tôi đọc những ḍng này của chị mà ḷng xúc động, bồi hồi pha lẫn thương cảm.

Trong câu chuyện về “Ngải mặn Cà Chum” chị kể về một câu chuyện t́nh tay ba vừa ly kỳ vừa tha thiết, kẻ nhiều tiền thất thế, v́ lụy t́nh nên phải viện dẫn bùa ngải để chiếm đoạt người yêu... Truyện đan xen ảo và thực nên gây ṭ ṃ, làm hấp dẫn và lôi cuốn người đọc.

C̣n câu chuyện “Chuông đêm giáng sinh” nói lên tính nhân hậu và thành công của chị trong việc giáo huấn cái t́nh người cho các con ḿnh.

Nói chung, những kư ức, những kỷ niệm về vùng đất phía bên kia cây cầu đă được chị Nga vẽ thành một bức tranh nhiều màu sắc và lần lượt kể lại qua những truyện ngắn trong tập truyện "Bên kia cầu chữ Y", mà chị đă “sống” cùng với nó.
 

Phần lớn truyện ngắn của chị đều dài, được viết bởi giọng văn chân phương, mộc mạc, nhưng không v́ thế mà người đọc dễ buông sách v́ tính hấp dẫn của câu chuyện: cảm giác như được chị nắm tay nhẩn nha kể chuyện. Tập truyện v́ thế như đưa người đọc vào một không gian mát lành của một thời xa xưa với những điều thiện, lành. Điều nổi bật trong tập truyện chính là t́nh người hồn hậu, chân chất và đậm đà.

Tự nhận ḿnh là người viết lách “tay ngang”: “Không phải tự dưng tôi mê chuyện viết lách, cũng không phải tự dưng tôi chọn quăng thời gian tuổi nhỏ làm điểm mốc cho hành tŕnh chữ nghĩa của tôi hiện giờ dù thực sự ở môi trường này tôi chỉ là dân không chuyên”… “Thiên hạ viết đa số nhờ thiên phú hay nhờ đam mê, duyên nghiệp… c̣n tôi viết nhờ xấu hổ (Thuở nhỏ có lần chị copy bài viết trong “Quốc Văn toàn thư” đưa vào bài luận văn ở lớp ba, bị cô giáo phát hiện, trách mắng) nên tức ḿnh tập tành học hỏi để viết sao cho không đến nỗi tệ…” Tôi nghĩ là chỉ v́ khiêm tốn nên chị đă giải bày như thế chứ thật ra chị viết chắc tay, có bút pháp và chiến lược riêng khi kể lại các mẩu truyện nhằm lư giải những diễn biến theo một trục hợp lư riêng để chuyển tải những cảm nhận tâm lư và hoàn cảnh xă hội.

Là người có tâm hồn bén nhạy các trang viết của chị Nga là cảm xúc, là nỗi ḷng, và chị trải ra để giải tỏa nỗi niềm nên câu chữ chị mang đậm nỗi ám ảnh về một quê hương đă rời xa. Hơn ai hết chị hiểu “ra đi có nghĩa là bỏ hết lại sau lưng, đi có nghĩa là chấp nhận tương lai chưa biết được nơi quê người” và nỗi niềm ấy chưa bao giờ nguôi trong ḷng chị.

Nếu “ông điên Kiệt Tấn” sau 50 năm sống ở Canada và Pháp đă nhiều lần thốt lên “Ôi sao tôi cần quê hương đến vậy!” th́ câu chữ của chị Nga “Vậy mà tôi đă bỏ đó mà đi” người ta như nghe được mùi thơm của bụi đất lam lũ bám lên những chiếc áo đẫm mồ hôi của người dân nghèo vùng Chánh Hưng, và trong mùi thơm đó c̣n có một vị mặn v́ nước mắt của những kẻ ở xa đau đáu nh́n về chốn cũ. Nếu có thể tóm tắt những trang viết của chị trong một độ nén, th́ tôi sẽ không ngần ngại viết về nỗi niềm của chị mà chị gửi gắm trong BKCCY: “Thương quá quê hương”.
 

Milano 3/2019

Trương Văn Dân


 

 

art2all.net