vơ công liêm

 

 

Đọc và nghe thi nhạc

 

Khê Kinh Kha

 

Thoạt kỳ thủy tôi chỉ biết Khê Kinh Kha là một thi sĩ tôi yêu; từ khi đọc thơ anh đăng rải rác trên các tạp chí văn học hải ngoại. Tôi nuôi trong tôi những câu thơ bóng bảy đầy đủ hai khía cạnh quê hương và t́nh người. Cũng từ đó tôi khám phá thêm một tài năng khác của anh; đó là âm nhạc, làm tôi sững sờ, bởi gịng nhạc của Khê Kinh Kha, một lần nữa; đă lôi cuốn người nghe hấp dẫn, đam mê và gợi nhớ. Ban đầu đọc thơ anh làm, nghe nhạc anh soạn cứ ngỡ như một tài nhân trẻ tuổi nhưng khi biết đến anh th́ chúng tôi ở cái tuổi “cổ lai hy” v́ thế mà thi nhạc Khê Kinh Kha, có lẽ ”lục thập ngôn bất nghịch nhĩ”, nên đến với người đọc (dễ ngâm) người nghe (dễ hát) qủa không ngoa!

Và; dần dà chúng tôi quen nhau, trao đổi văn thơ họa nhạc đi tới cảm thông hài ḥa, mặc dù chúng tôi chưa một lần gặp nhau rồi trở nên thân quen như đă thân quen âu cũng là duyên t́nh văn nghệ.

Thơ KKK đă làm tôi xúc động, nhạc của anh làm tôi bồi hồi, thôi thúc đưa tôi về với ba ”th́” hiện tại, qúa khứ, vị lai, một âm hưởng nhạc lạ kỳ, trộn lẫn một âm giai tuyệt vời giữa không gian và thời gian. Mà trong mỗi th́ chứa đựng một quê hương và t́nh người. Tôi vốn yêu nhạc họ Trịnh, Ngô Thụy Miên, nhạc KKK phản phất tiết điệu đó, không phải anh chịu ảnh hưởng của họ nhưng nguồn cảm hứng dâng trào đụng phải nhau là chuyện thường t́nh; thế thôi.


Âm hưởng nhạc KKK giàu tính lăng mạn, lời ca trử t́nh (lyric) nhạc điệu dịu dàng như sóng êm.Tuyệt vời của KKK trong thơ cũng như nhạc, anh không bị chữ nghĩa câu thúc, không “nặn”chữ như những người khác mà nó đến với anh tự nhiên như sẳn có. Đó là nguồn phát xuất từ tiềm thức mà ẩn chứa nhiều vị đắng của t́nh yêu, vị tha cay cay của quê hương yêu dấu; cả hai thứ đó là nguồn mạch của anh.Anh sống ra sao nhạc thơ anh sống như vậy; điều mà tôi cảm nhận về anh là trong thơ có nhạc trong nhạc có thơ.Thi hào đời Đường Vương Duy cũng thế trong thơ có họa trong họa có thơ ;có phải là “tài tử đa xuân tứ” ? Vô h́nh dung cả hai thứ đó trở nên thời thượng một thời .

Đi sâu vào thơ anh viết, đôi khi gặp những giọng điệu của Xuân Diệu, Nguyễn Bính mặc dầu thơ anh làm phần lớn theo thể tự do không vần hay thể loại tân h́nh thức nhưng vẫn giữ được vần điệu, đối ngẫu với nhau đầy đủ ư thơ mang tính chất t́nh và người. Sau mấy thập niên ly hương không tránh sự khắc khoải anh xót thương hai cảnh giới chia xa, h́nh ảnh đó đóng cứng trong tâm hồn anh. Anh có một đặc tính đáng kể của một con người nghệ sĩ; b́nh đẳng với đời cũng như b́nh đẳng với gia d́nh, anh quan niệm không có thăng và trầm,anh cho rằng tất cả là ngẫu nhiên tự có, bởi v́ thăng trầm thuộc về thế giới nhị nguyên, tâm b́nh đẳng là ḷng nghèo khó, xót thương mà anh muốn dự phần vào cơi vô dư ấy.
 

“đă ba mươi năm anh vạn lần thất hứa
đă say mê theo tiếng gọi tim ḿnh

ôi hạnh phúc gia đ́nh ḿnh em nhỉ”
(Hạnh phúc)
Cái t́nh anh thắm thiết không lường,cái hào phóng t́nh người chan chứa mà lắm lúc trở nên bi quan với hiện tại:
“phải chi có bạn cùng chia rượu đắng
chắc cũng đở buồn giữa chốn xa xôi

xuân đến xuân đi đời c̣n mấy bước
ai khóc ai cười nh́n cánh mai rơi”
(Mấy trăm lần mùa xuân)

Thơ Khê Kinh Kha dạt dào t́nh yêu lồng trong bối cảnh quê hương và t́nh người, anh đă sống những mạch thở của đất nước, đầy ấp mộng ủ, mặc dầu; trước đây quê hương là máu lửa là nước mắt nhưng hôm nay anh vẽ lại một quê hương mà anh đă sống và lớn lên, trong kư ức thơ mộng, vi diệu, tồn căn vừa ảo giác vừa hiện thực, lấp lánh một bầu trời t́nh ái đầy kỷ niệm trong thi nhạc của anh. Bài thơ Tỏ T́nh cũng là tựa đề Tuyển Tập Thơ Nhạc Khê Kinh Kha, xuất bản năn 2006

Một Tỏ T́nh cho quê hương đă mất. Những bài thơ trong tập Tỏ T́nh và Quàng Vai Thơ Đi Giữa Đời (2007) đầy xúc cảm trong tôi.
 

xin làm mây bay về qua chốn cũ-thăm những
con đường bong mát tuổi mộng mơ-
giữa núi cao nhỏ từng giọt mưa t́nh - cho đất
khô hân hoan t́m lại bờ lau ngọn cỏ-
rừng cây xưa thêm lá mộng đam mê - và t́nh ai
miên man như sóng vỗ.
xin một lần cất tiếng khóc vào đời trong tiếng
mẹ ru-xin được làm tuổi thơ ngồi hát bên
ḍng sông lững lờ - xin là gió thổi tung tóc em
chiều tan học - t́nh mong manh ấm lại giữa
ḷng mơ.

nếu một mai mưa về trên thác cũ
dưới hiên xưa xin nằm chết hân hoan
hơi thở cuối xin dành tạ ơn mẹ
trái tim nồng nở nụ hồng trao em
và thân xác làm phân bón núi sông.
(Tỏ T́nh)

Trong bài Thân Phận Ca anh kể hết những dấu yêu quê hương nơi anh đă sống và lớn lên, lời thơ thống thiết của một Kinh Kha chẳng trở về, anh viết một dọc như mạch thở như trăn trối, đọc thơ anh mới nhận ra cái chân như trong thơ Khê Kinh Kha.
Với 66 bài thơ trong tập Tỏ T́nh,KKK dàn xếp hết sức mạch lạc,gịng thơ trôi mênh mông, chảy êm vào biển mẹ. Thơ Khê không cần vần đ́ệu, ước lệ của lục bát, thất ngôn, ngủ ngôn, bát ngôn anh xử dụng rất ít ở những thể loại này tuy nhiên; anh vẫn giữ được vần điệu nhịp nhàng, liên kết, đối nhau rất ư tứ đó là nét đặc thù trong thi tứ của anh. Tôi yêu thơ Khê Kinh Kha ở cái chỗ phóng khoáng đó.

Thơ Khê Kinh Kha diễn tả cái thực hơn cái ảo, anh diễn đạt một cách chung thủy t́nh non nước t́nh gia phong, không mị, không đụng chạm tới cơi phi của thơ mà vẫn chứa cả hồn thơ.
Khê Kinh Kha là cả một ngh́n trùng muôn dặm, xa quê hơn bốn thập niên mà ḷng vẫn hoài băo chất chứa mộng nam ai cho dù mộng Kinh Kha chăng nữa. Người tráng sĩ của huyền thoại thời chiến quốc Xuân Thu. Có thấm nhuần cái siêu tưởng đó mới có cái bút hiệu đầy ấn tượng như thế. Một Kinh Kha ,một đi không trở lại; bởi v́ thế mà ḷng quặng đau, vượt qua bên kia bờ, ngoănh cổ nh́n “tư cố hương” xa lắc xa lơ, ḷng mang mát buồn của kẻ mất nước (không phải sau 75 mà ngay 54 đă phải chia xa Hà Tỉnh) có phải đó là điều để anh gọi là Khê Kinh Kha, chữ Khê mà anh sẽ măi măi không bao giờ quên là Hà Khê nơi nguồn cội anh sinh ra đời; cho nên có xao xuyến có ray rức, anh có Tỏ T́nh hay Quàng Vai Thơ Đi Giữa Đời chăng nữa, giờ đây chỉ là phương trời viễn mộng mà thôi. Thi sĩ Khê Kinh Kha biết điều đó đă từ lâu…
 

Cho nên không lấy ǵ làm lạ thi nhạc của Khê man mác t́nh nước t́nh nhà mà anh đang sống giữa nơi chốn của quê hương và lưu đày.

Trong một dịp trao đổi về âm nhạc; Khê Kinh Kha cho tôi biết :- anh viết nhạc đă lâu, hồi c̣n là học sinh, sinh viên Sài G̣n có nghiă rằng anh viết nhạc cho anh “thưởng thức”, không phổ biến và cũng chẳng bài bản, lư do anh qúa “mê” Trịnh công Sơn và đa t́nh với giọng ca Khánh Ly ḷng đam mê đó ấp ủ trong anh, măi đến những năm du học ở Hoa Kỳ(1967). Sau giờ tan trường, cô liêu, không bè bạn thân quen, không bà con cḥm xóm để qua lại đôi điều, anh đem nỗi buồn cô độc đó vỗ lên cây đàn guitar “pawnshop” lần ṃ đơn chiết từng nốt nhạc đến khi thạo ngón gảy anh nghĩ tới sáng tác. Khê Kinh Kha không qua trường lớp âm nhạc, anh học từ bạn bè, sách vở; vốn có năng khiếu thiên bẩm, anh bung ḿnh ra viết nhạc. Kể từ đó anh nhấc cánh bay xa vào con đường nghệ thuật âm nhạc đơn phương.
 

Năm 1975 khi nghe tin mất nước anh ngậm đắng nỗi uất nghẹn đó một thời gian dài, năm 1980 nguôi ngoai phần nào,song le; Kha không thể xóa mờ h́nh ảnh quê hương ,bung xung với nội tại, xô anh vào con đường t́nh âm nhạc, anh sáng tác liên tục, măi năm 2004 sau chuyến về thăm quê ViệtNam khởi từ đó anh viết nhạc t́nh yêu và t́nh quê hương nhiều hơn. Song hành với nhạc anh c̣n sáng tác thơ cũng đượm một sắc màu. Thơ nhạc cùng một tạng thể. Bài thơ Anh Sẽ Về được Nguyễn Hữư Nghiă phổ nhạc; bài nhạc đắc ư của cả hai tác giả. Khê Kinh Kha cảm hóa cả hai luồng tư tưởng đó, từ vai tṛ “nghiệp dư” mà không ngờ nó trở nên “chuyên nghiệp” có thừa. Tâm hồn anh sung măn khởi từ đó.
 

Thời điểm 1965 đến 1968 phong trào âm nhạc ViệtNam mang tính chất “phản chiến”(anti-war) nhưng với Khê Kinh Kha không phải là kẻ đứng ngoài cuộc chiến, anh vốn nặng ḷng với tổ quốc, anh dùng âm nhạc ca lên nỗi thống khổ quê hương, muôn đời là máu lửa, là nước mắt anh gián tiếp kêu gào hai chữ phản chiến không nên lời, như bài “Tôi Vẫn Mơ Về” rồi bài “ViệtNam Khúc” đó là những nhạc khúc như nhắn gởi sự đau thương của ḿnh đối với quê nhà; lời nhạc bi thiết:

“dù cho hôm nay sống trong nỗi nhớ
nhưng trong tôi vẫn rộn ràng một giống rồng tiên”.
(Vẫn Kêu Hùng Làm Người ViệtNam)
“mơ trở về nơi dấu yêu của mùa trăng sáng với câu ḥ
tôi vẫn mơ về về quê cũ dưới hiên nhà ru trong t́nh non sông”
(Tôi Vẫn Mơ Về)

Với t́nh người, Khê Kinh Kha qúa nhức nhối, anh nhạy cảm, bộc bạch với người em, người em ở đây là những người em gái quê hương chứ không phải người t́nh của lứa đôi.T́nh anh chất đầy trong “Sầu Khúc” âm điệu buồn:
“ khi bước chân ta về
lạnh lùng sương rơi
trên tóc rối
đêm xót xa môi cườI
một lời vu vơ trong sương khói “

Với t́nh mẹ anh nhắc nhở nhiều lần trong thơ lẫn trong nhạc, mẹ là tâm tưởng không bao giờ nhạt phai giữa nhạc và thơ; v́ vậy cái h́nh ảnh Mẹ, Em và Quê hương là ba đơn vị cốt tủy, ba ḍng lệ chảy không bao giờ nguôi trong nhạc của Khê. Năm anh về thăm quê, đạp chân lên đất mẹ, ḍng chảy của anh không ngừng rơi, tim anh co lại,một quê hương ngấn lệ. CD Ngủ Đi Em là những bản t́nh ca cho quê hương và bài T́nh C̣n Mưa Bay là khúc biệt ly của anh.
 

Những bài ca xuất phát từ năm 2004 cho đến nay vẫn một mực ngợi ca t́nh yêu, yêu tất cả những ǵ quê hương có và những ǵ có yêu thương. Ca khúc T́nh Sầu Hoàng Ngọc không phải nói lên t́nh yêu lứa đôi mà nói lên cái t́nh SàiG̣n như một thời huy hoàng, cái trân qúi của Ḥn Ngọc Viễn Đông vậy.
 

Những ca khúc anh sáng tác trước đây; hơn hai thập niên lần lượt phát hành và tŕnh diễn qua những giọng ca tên tuổi Thanh thúy,Sĩ Phú,Mai Hương như Di Chúc Cho Con (Thanh Thúy) Nỗi Niền(Sĩ Phú) Làm Sao Quên Được (Duy Quang) thính giả; từ đó biết đến Khê Kinh Kha.Gần đây những t́nh ca KKK đă xâm lấn thị trường khán thính giả trong nước cũng như hải ngoại nhờ những giọng ca trẻ truyền cảm, ăn nhịp với nhạc của Khê; đáng kể với những giọng ca mượt mà của Quỳnh Lan, Diệu Hiền, trầm ấm của Xuân Phú, Hoàng Quân đă đem lại thành công cho tác giả lẫn người ca.
 

Khê soạn nhạc, viết thơ trong một tâm hồn khoáng đạt, không ảnh hưởng bởi phong trào hay hệ lụy giáo phái, ngay từ thuở đối đầu với cuộc chiến hay ra hải ngoại rọc ṛng không thấy một dấu tích ngoại giới xen vào trong nhạc thơ của anh. Nh́n vóc dáng của Khê Kinh Kha không ai thấy cái vỏ “làm dáng văn nghệ” của anh, anh không cần phải có cặp kinh đồi mồi rộng khung như TCS, là đà như một số nhạc sĩ tài hoa khác, trông sao sao. Anh sống đơn giản, anh nh́n đời với đôi mắt vô tư, cái “đơm dáng”không làm nên nổi bài ca. Thực như thế !
 

Khê rất thô sơ mà hồn anh rất dồi dào. Cái hay của một người nghệ sĩ,nói chung; toát ra ở cái chỗ đó.
 

“mẹ ngồi ru trong đêm
mưa hắt hiu qua ḷng
lời mẹ ru qua đêm
sông núi hiu hiu buồn …”
(Một Đời Me Ru Con)
 

lời nhạc nhẹ nhàng,thanh cao cọng với tiếng ca ngọt ngào quyện vào nhau làm cho ca khúc đi vào “bộ nhớ” một cách dể dàng.bởi nhạc anh chú trọng tiết điệu du dương,nhẹ nhàng,chậm rải,anh thường gieo nhạc ở thể Blues, slow nhẹ (2/4) hoặc Boston (3/4) cho nên nhạc của Khê trước sau là nhạc dịu, đẩy đưa đôi khi làm cho người nghe có một hoài nghi ,lai lai nhạc TCS hoặc Ngô Thụy Miên .Nhưng nói như thế có tính cách vơ đoán và yếm thế cho Khê Kinh Kha; ngoài ra anh c̣n sáng tác những t́nh khúc mạnh, ào ạt như thể Jazz, Blue Rock nhạc da đen,chẳng hạn ca khúc Nụ Quỳnh Lan và Có Lẽ Anh Yêu Em âm điệu mạnh làm người nghe rơi vào cảm giác chơi vơi,nữa vời đó là một sáng tạo mà anh muốn t́m thấy trong âm nhạc của anh cũng như Phạm Duy đă t́m thấy nhạc ḿnh trong dân ca miền núi, ca dao, ḥ vè đó là một thử nghiệm khá thành công, ngày nay Khê Kinh Kha cũng muốn làm như thế từ điệu nhạc mạnh sang điệu nhẹ của nhạc ViệtNam.
 

Khê có một cái hay là biết dụng công âm nhạc cho lời nhạc mạch lạc, nhờ cái tạo vần luân chuyển đan vào nhau tạo cho nhạc có sắc thái mới lạ đó cũng là kỷ thuật người viết nhạc. T́nh ca V́ Em Hà Nội Yêu hoặc T́nh Thu Yếu ĐuốI nghe một hai lần người nghe nhại lại dể dàng. Khê có lần tâm sự : - những ca khúc của tôi chứa đựng quê hương và t́nh người, lời nhạc, nhạc điệu,ca từ thông thường, b́nh dân đưa âm nhạc đến gần với đại chúng. Nhạc KKK hiện thực miêu tả cực độ t́nh người, t́nh mây nước trăng sao của đất nước nhiều hơn những chữ nghiă trừu tượng khó hiểu, không trộn thứ tạp nham vào thơ với nhạc, anh cho đó là kịch điệu (drama queen). Ca từ dùng trong nhạc của Khê là lời ca thán ẩn tàn trong nhạc. nỗi niềm mơ ước chung của mọi người.

T́nh của Khê Kinh Kha là thứ t́nh đầy đủ cho người và cho đời.V́ vậy;nhạc, thơ của Khê thường nhắc đến EM đôi khi chữ Em là cớ để mượn ngôi thứ nhất là Tôi thay vào và có khi không c̣n tính chất nhân dáng cụ thể. Chữ Em trong nhạc và thơ của Khê là một “concept” ư niệm về t́nh hoài hương t́nh hiếu đạo lễ nghiă, chẳng qua Khê Kinh Kha không muốn nói huỵch toẹt là “Ta-Yêu-Em” nhưng đành phải cài vào để nói lên cái tâm thức của ḿnh là Tôi (self ) trong cái t́nh “quê hương là người đó” (Thơ Du Tử Lê).
 

Nói tóm lại; nhạc thơ của Khê Kinh Kha được coi như một thứ nghệ thuật, một lư giải vừa nội tại vừa khách quan tiềm ẩn trong ḷng “cái tôi” của Khê Kinh Kha.Anh vận dụng ngôn ngữ cũng như ca từ tất cả biểu tượng một triết lư nhân sinh thời thượng như một hiện tượng mới cho anh. Những ḍng thơ nhạc của KKK đọc lên hát lên ta cảm nhận sự tự do, buông thả không vướng bận bất kỳ một ngoại quan nào để được thoát tục đi vào cơi hư vô. Đó là thi nhạc của một người nghệ sĩ đa dạng. Mong sao sự sáng tạo nghệ thuật này có chỗ đứng riêng của nó như mọi người đă có ./.



VƠ CÔNG LIÊM (chestemere tiết sươnggiáng khôngtám)


 

 

 

trang vơ công liêm

art2all.net