vơ công liêm

 

ĐỌC THƠ NGÔ THỊ HẠNH

 

          Bước vào đầu thế kỷ 21 văn chương Việt Nam nở rộ, gần như một cuộc ’cách mạng văn hóa’ khắp cả nước, một trỗi dậy bất ngờ của ḍng thi ca hiện đại, đặc biệt giới trẻ; một tinh thần đổi mới tư duy nhất là thơ. Một cố gắng vượt thoát, đạp đổ những tàn tích xưa cũ vốn đă tiêm nhiểm từ lâu qua lối thơ ước lệ dù đă vận dụng bằng một trí năng sáng tạo để cho lời thơ thoát tục, nhưng; thái độ của thơ thời ấy bày tỏ quá khiêm nhường, trong tư thế yếu mềm, bở ngỡ làm cho ḍng tư tưởng bị lung lạc,nhịp điệu thơ cứ theo tập tục cũ lên xuống của luật thơ,v́ thế mà nhiều nhà thơ lục t́m’con chữ’ cho cân xứng để đối xử với nguồn thơ.


Ngô thị Hạnh cũng như những nhà thơ trẻ khác không thể chấp nhận khuôn phép cố cựu, đứng dậy bằng một ḍng thơ mới có tính đương đại và hiện sinh; họ phá thể để lột tả trọn vẹn tâm tư qua những thể thơ mà chúng ta thường bắt gặp ngày nay: thơ tự do, thơ không vần... lắm khi c̣n làm nên những thể thơ vô nghĩa, nhưng; không phải tọa độ đó mà làm mất hồn thơ, ngữ điệu và nhạc tính trong thơ; duy tŕ như thế để thể hiện phần nào trường phái hiện thực, vừa siêu thực của thi ca Việt Nam. Phải thừa nhận những nhà thơ trẻ hôm nay là những con người tiên phong (avant-garde) mở đường cho một trào lưu không biên cương, không rào cản , giải phóng để đi tới một tâm-như-nhiên, thoát tục, tự do. Những nhà thơ hiện đại có tài vận chuyển lời thơ mà không lạc ư thơ; thơ vô nghĩa không phải là thể thơ dễ làm nên, nó có một cái duyên-thơ lạ kỳ hơn loại thơ b́nh thường. Ngô Thị Hạnh đă xử lư trọn vẹn những thể thơ trên; trơn tru, bóng bẩy tạo được nét thẩm mỹ trong thi ca.


Ngô thi sĩ gia nhập làng thơ, văn hơn thập niên qua, làm thơ khi tuổi vị thành niên, ấp ủ cho tới 2004 mới h́nh thành đứa con đầu ḷng mang tên ’Vang Vọng’. Thơ Hạnh tiếp cận một thị trường độc giả đủ mọi lứa tuổi, nhất là giới trẻ khắp nơi, nhờ nắm bắt kịp thời một thời trang thi ca. Ngữ ngôn và chất liệu trong thơ của thi sĩ họ Ngô là một đánh dấu lớn. Ngô Thị Hạnh được ḷng tin và từ đó phát huy tính nghệ thuật trong thơ. Cổ nhân có nói trong thơ có họa, trong họa có thơ. Ngô Thị Hạnh làm được điều đó; không một chướng ngại nào cả.


Nhưng; phải hiểu rằng trong thơ có hai yếu tố quan trọng: Chữ và Âm ngoài ra thơ là sự kết tinh trong cách biểu đạt tư tưởng bằng ngôn từ, thơ c̣n thúc đẩy người làm thơ phải tự vượt ḿnh: ’sáng tạo trong tinh thần đừng để mất ḿnh...’ (Nietzsche). Thơ Ngô thị Hạnh nói lên được cái của ḿnh muốn nói, từ cái tôi vật lư chuyễn sang cái tôi tâm lư, v́ vậy đọc thơ Ngô Thị Hạnh có một lối thơ tuồng như lạ đời nhưng đọc sâu rồi mới cảm nhận sâu sắc, bởi; ngữ ngôn của Hạnh dùng trong thơ có một cái ǵ vừa mới, vừa lạ có nghĩa rằng: thơ phải đi lạc đường mới là thơ hay! Nhưng theo tôi; thi sĩ cần có những nhu cầu như thế mới nói lên tâm trạng của ḿnh. Dù rằng thơ là cơi phi, cơi vô biên, một thứ ngữ ngôn cách riêng nhưng phải khởi từ cơi thực; v́ thơ là những khoảnh khắc thức tỉnh của đời sống. Ngô Thị Hạnh sống đúng chức năng của một nhà thơ hiện đại, một chất thơ thực thà, một thể thơ hiện thực nhiều hơn là mộng ảo xa vời thực tế; thơ họ Ngô thức tỉnh ngay chính bản thân ḿnh, một gào thét nội tại nhưng lại phơi mở qua trạng thái tâm linh. Đọc một vài câu thơ trong tập thơ mới, thời chúng ta sẽ t́m thấy chất liệu của thi sĩ xử dụng:


Những mầm non trong em thức dậy
Vồn vă mưa vồn vă nắng xanh ngời

Hoa có chờ sương mai
anh có chờ mưa phố
giọt mát xuống vai , thức trọn đêm nồng…
trăng ngái ngủ
phố cùng t́nh yêu đi tiếp quăng đường trần
thời gian chẳng là ǵ cả
khi phố nồng nàn như buổi sáng áp yêu thương…
(Buổi Sáng Sài G̣n)


Đó là những câu thơ đẹp, đẹp từ ư lẫn lời, nhưng nếu đọc từng câu một ta thấy được tác giả gói trọn tâm tư vào từng con chữ; một cái ǵ say sưa, một cái ǵ vồn vă như cùng chung sống với thi sĩ, rất giản đơn nhưng rất tượng h́nh, thể thơ nghe qua như thể trừu tượng siêu h́nh, nhưng không; thơ bộc bạch như ‘chuyện kể’ đó là biệt tài của thi nhân đă ḥa nhập giữa con người với thiên nhiên để đồng hóa vào t́nh yêu, một thứ t́nh mới và lăng mạn, không đ̣i hỏi phải ‘trăng thanh gió mát’ mới là tương thức, mới là trữ t́nh, lăng mạn; cái thứ t́nh của Ngô thi sĩ rất tự nhiên, bằng phẳng của con người đang sống giữa đời. Không nói là bon chen; ở đây thi sĩ tỏ một dấu hiệu bất cần: ‘thời gian chẳng là ǵ cả’ trở thành một cụm từ thông thường, có một cái ǵ tương quan với con người và xă hội, từ một trạng huống chối bỏ tác giả nhảy xuống (lối vắt ḍng theo thể luật Tân-H́nh-Thức) một câu thơ hồn nhiên khác:’khi phố nồng nàn như buổi sáng áp yêu thương’. Người ta thấy tác giả diễn tả một cái ǵ khác nằm trong ngữ ngôn của thơ, v́; thời gian và không gian trong hai câu thơ cuối là một bày tỏ của t́nh yêu…Cái hay của thơ mới, thơ tự do, thơ không vần, thơ vô nghĩa tự thân nó đă chuyển vần bằng ngôn ngữ của thi ca; đợi ǵ phải niêm luật mới thành thơ (?) Với tôi; đó là cách thành công của thi nhân biết dụng văn để thành thơ. Với người ‘nề nếp gia phong’ th́ cho là có cái ǵ lơ lững, vô cớ chính những thứ đó tạo nên gịng thơ vô nghĩa, siêu thực, trừu tượng nhưng chứa đầy đủ cả một chất thơ hiện đại. Rất khó kiếm! Ngô Thị Hạnh xử sự thể loại nầy trên mọi b́nh diện của cuộc đời đang sống. Đọc liên tục những bài thơ của thi sĩ bỗng nhiên thấy như cùng tâm trạng, một tâm trạng tuổi trẻ cần thiết hơn.


Không cần đem Ngô Thị Hạnh ra giữa quảng trường thơ để đối chiếu, để so sánh, để phân tích (sáo ngữ) để b́nh giải theo lối văn chương giáo khoa thư. Ngô Thị Hạnh có chỗ đứng riêng, không như người ta thường làm thơ theo ‘thể thông thường’: nặn-chữ, đả-đớt với câu thơ làm cho thơ cứng nhắc; cứ cái đà nầy một số thi nhân đưa thơ vào nước-chết (thủy tử). V́ vậy phá rào của lớp thi văn sĩ ngày nay là một hiện tượng. Hiện tượng một nền văn chương mới, đặc thù, nhất là dành cho thi ca hiện đại Việt Nam một thế đứng Quốc tế.


Không nhất thiết thơ Ngô Thị Hạnh suông về thể loại thoát tục, có nghĩa là tự do canh tân thơ. Lần nầy Ngô thi sĩ cũng diễn tả thơ ngũ ngôn, nghe hồn nhiên, thực thà như những thể loại khác. Đọc thử xem tâm tư của nhà thơ như thế nào, chứa ǵ trong đó:

Lặng lẽ nh́n quê hương
Một chút ǵ cay đắng
Lắng trong từng thớ thịt
Của người con lưu vong.
(Lặng)


Ngần ấy thôi đủ thấy cái mơ-về của thi nhân. Ngô Thị Hạnh sống và làm việc trong nước như mọi người khác răi khắp trên điạ cầu nầy. Trong một phút giây nào đó họ chạnh ḷng về cố hương mà nức ḷng tưởng nhớ, một thứ hoài niệm của người yêu nước, cái thương mong như quặng nhớ ‘lắng trong từng thớ thịt’ cho nên chi Hạnh trở nên lưu vong trên đất nước của ḿnh đang sống , bởi ; thi sĩ sinh ra từ miền Bắc mà hoạt động ở miền Nam thời tất có một chút ǵ xót xa, cay đắng khi hướng về chốn cũ với nỗi nhớ. Trong thơ Ngô Thị Hạnh để lại nơi tôi một suy tư giữa hiện tại, quá khứ và vị lai, ba thứ đó nhập hồn tôi, đưa tôi về cơi lặng, không bon chen, không xáo động, v́ vậy ; thơ Ngô Thị Hạnh chứa đựng tính triết học nhân sinh. Đại sư Tây Tạng Drom-Don (1004-1064) nói như thế nầy :’ Khi tôi lắng nghe, tôi cố gắng suy nghĩ và thiền định. Khi tôi suy nghĩ tôi thường lắng nghe và tịnh. Như vậy tôi giữ được quân b́nh giữa nghe, biết (văn) suy nghĩ (tư) và thực hành (tu)’. Hạnh thi sĩ có một ít trong câu nói nầy ; nhờ vậy mà người làm thơ vượt thoát để sáng tạo luồng thi ca đương đại một cách dồi dào qua từng sáng tác mới. Tôi thấm nhuần tư duy nầy cùng thi sĩ họ Ngô.


Bài thơ cuối tập của Ngô Thị Hạnh có nét chấm phá của họa phái. Tôi thích cái giọng thơ chân thực nầy. Nhất là : ‘đợi em về xé cát’. Ôi chao là siêu lư vô vàn. Mời đọc :

Tuyết rơi vào em
Noel đông đặc rồi , gió và mây có biết ?

đợi em về xé cát.
(Mùa Đông Trong Ḷng Phố)


Chỉ đơn cử một bài thơ đầu và cuối đủ để biện minh toàn thể tập thơ của Ngô Thị Hạnh ; với một chất chứa trọn vẹn, ngon ngót trong hơn mấy chục bài thơ, tôi đọc chậm răi và t́m thấy trong mỗi bài có một linh hoạt khác biệt, một tâm tư phơi mở t́nh huống, trạng thái tâm linh của con người đối diện với đời : xă hội, con người và t́nh yêu. Mạch thơ luân chuyển không ngừng nghỉ như gợi nhớ, như nhắn nhủ…Ở đây không c̣n ǵ để phải nói thêm cái giá trị tuyệt vời đó, bởi ; cái hướng chủ trương của thi sĩ họ Ngô là xử dụng ngữ-thuật (jeu du langage) nhiều hơn là ư nghĩa, đến mức câu thơ trở nên thơ-vô-nghĩa đó là lề lối, bản thể ‘hứng’ vô nghĩa mà chỉ có Ngô Thị Hạnh dàn trải thể loại nầy đầu tiên mà tôi bắt gặp ; không phải mới đây mà đă qua nhiều bài thơ khác trước đây. Theo ư nghĩ cạn cợt của tôi nh́n nhà thơ Ngô Thị Hạnh là một người làm thơ bằng tâm thức cách mạng (revolution in conciousness) Nói không ngoa ! mời bạn đọc dự vào cuộc thơ nầy. Tập thơ thứ 4 của thi sĩ Ngô Thị Hạnh với nhan đề :« THƠ T̀NH Với SÀI G̉N » NXB Thanh Niên.Tp.HCM.2013.
 


VƠ CÔNG LIÊM (ca.ab. Tiết thu 15/9/2013)


 

 

trang vơ công liêm

art2all.net