VƠ CÔNG LIÊM

 

D̉NG CHẢY

KHÔNG NGỪNG Ở TỪ HOÀI TẤN

      

 

Tôi thân quen với Từ Hoài Tấn hồi năm 1968. Sau tháng 4/75 th́ chúng tôi được đời chọn cho mỗi người một cuộc sống khác nhau. Thuở ấy  tôi chưa biết Từ Hoài Tấn là nhà thơ mặc dù anh đă có thơ đăng rải rác trên các tạp chí ở miền Nam. Chúng tôi trao đổi những chuyện thế sự qua tách cà phê hoặc nhiều khi họp mặt anh em. Tuyệt nhiên không nghe ai nói anh làm thơ. Tôi thường gọi tục danh anh mỗi khi xưng hô, đâu có biết về sau này người bạn thân tôi là thi sĩ. Từ đó tôi thường hay đọc thơ anh và yêu thơ anh.

Khi sống gần gũi những năm tháng sau nầy mới nhận ra được nhân cách sống của anh rơ nét hơn. Anh trầm lắng hơn trước đây hay đời biến đổi anh, tôi nghĩ như thế. Nhưng không, anh vẫn hài ḥa như ngày nào, tuy nhiên vẫn không dấu được nỗi thầm kín trên gương mặt anh. Không phải v́ làm thơ mà anh trở nên thơ thẩn để cho ra “thi sĩ”. Cái bản chất anh là thế! bởi v́ xưa nay anh không tỏ một “dấu yêu” nào là anh làm thơ và không chứng minh điều ǵ về thơ cả; anh ung dung trong tư thế đó. Tôi đem ḷng khâm phục đức tính nhân hậu, khiêm tốn của một nhà thơ như anh.

 

Trong số bạn bè văn nghệ sĩ như tôi đă biết, Từ Hoài Tấn cũng như Mường Mán, Ngụy Ngữ, Thái Ngọc San, Nguyễn Miên Thảo, Viêm Tịnh, Hồ Minh Dũng và Trần Dzạ Lữ, kẻ trước người sau chọn cho ḿnh một lẽ sống trước thời cuộc, với tôi do nghề nghiệp hay hoàn cảnh phải sống cuộc đời dân sự, c̣n những bạn khác th́ kẻ trước người sau đi vào đường binh nghiệp; cho nên ít khi được anh em chén thù chén tạc chuyện thơ văn với tôi, bởi họ nh́n thấy nơi tôi thuộc “trường phái” nào rồi. Do đó mỗi người trong chúng tôi có một cái nh́n khác biệt nhưng ngược lại chúng tôi cùng một tâm trạng chia sẻ với nhau những thao thức trước hoàn cảnh của đất nước thời bấy giờ.

Thuở đó và ngay cả bây giờ có rất nhiều người làm thơ; làm thơ vần lục bát, thơ năm chữ, bảy chữ, thơ tự do, thơ mới và thơ tân h́nh thức. Tôi thích thơ Từ Hoài Tấn dưới mọi thể anh làm. Thơ anh phản ảnh nhiều mặt t́nh cảm,  đời sống, quê hương đất nước và t́nh người; tất cả chứa đựng chất hiện thực và hiện sinh trong thơ anh. Có nhiều bài thơ đọc lên thấy được đôi điều mà anh trút hết sự thầm kín đó vào thế giới nội tâm hơn là thế giới ngoại h́nh , rồi từ đó anh phá lệ, vượt thoát qua mọi thể thơ anh viết. Thơ anh  tiềm ẩn và sáng tạo, gịng thơ đi lần vào dạng thơ siêu thực, đó là khuynh hướng siêu thực thơ (surrealism poetry) mà rất ít t́m thấy ở những nơi khác. Anh muốn vượt  ra khỏi hiện hữu để trở về bản chất cố hữu của riêng anh.

Từ Hoài Tấn dồn hết những xúc cảm nội tại vào thơ qua những t́nh huống xẩy ra trong đời tác giả; những tai ương, những khốn cùng mà anh tiếp cận với cuộc đời, đặc biệt về mặt t́nh cảm nói chung là nỗi ray rứt không nguôi trong ḍng đời anh đi qua và anh nhủ thầm điều bất hạnh đó chỉ dành cho anh. Chính những băn khoăn với đời, với t́nh mà biến anh trở nên trầm lắng,  trầm lắng của bản chất hay trầm lắng bởi tuyệt vọng? Đó là cái nh́n dưới mắt tôi qua đôi mắt sầu muộn của Từ Hoài Tấn.

                                 

Gởi vào em một cơn mưa

Cơn mưa đổ hết canh khuya khoắt nầy.

(Gởi tặng Ph.1970)

 

”Canh khuya” Từ Hoài Tấn chưa thấy đêm sâu, anh cho thêm chữ ”khoắt” để thành ngữ nầy gói trọn nỗi nhớ của anh. Cho nên anh mượn thiên nhiên để gởi gắm nỗi thầm kín đó, thơ Từ Hoài Tấn nặng h́nh dung từ và ẩn dụ v́ thế ngâm lên cũng thấy được cái chất lăng mạn riêng của Từ tiên sinh.

Anh sinh ra và lớn lên trong cuộc chiến, anh đối đầu với lửa đạn. Anh nuốt đau thương của vận nước trong tim gan anh. Từ Hoài Tấn không ta thán hay phẫn nộ, anh điềm nhiên tự tại như ḍng sông trôi về biển mẹ. Trước những khắc khoải đó anh không oán, không trách mà coi như đó là thân phận làm người. Anh nuôi dưỡng tất cả những biến cố đời trong tâm trí anh để anh phát tiết những câu thơ hàm chứa đầy đủ yếu tố nhân sinh quan và chính là con đường giải thoát tâm hồn của một nhà thơ. Nỗi trăn trở đó hiện diện trong thơ Từ Hoài Tấn là thảm kịch đời mà h́nh như anh gánh chịu, một cảnh đời bề bộn, xung đột giữa nội quan và ngoại quan đă làm cho Từ Hoài Tấn quặn mà không nói nên lời, điều ấy anh luôn luôn hoài niệm cho tới ngàn sau. Đọc bài thơ ”Mạ” anh nói lên cái t́nh của người mẹ nuôi con, nghe rất cảm động. Anh xử dụng thể thơ 7 chữ, đọc lên nghe phản phất lục bát của Tú Xương; nghe thử:

 

Hai sương một nắng nào đâu sá

Con bầy một lứa phận nữ nhi

Lều tranh cuối vườn nương nhà ngoại

Tháng chờ năm đợi buổi người đi

…  …  …

Thương nhớ một đời ta là mạ

Nhưng hồn ta vất vưởng vẫn lệ nhoà

(Mạ 1998)

 

Đọc thơ Từ Hoài Tấn cho tôi một cảm giác lâng lâng, lạc vào thế giới huyền ảo của mộng mơ, lúc chơi vơi, lúc ch́m đắm giữa một khung trời lập thể đầy  sắc màu. Anh thả xuống những câu thơ nghe lạ tai, nhưng lại truyền cảm, cái hay của Từ Hoài Tấn là ở chỗ đó!

 

Trong tập “Hành Tinh Phiêu Lạc” trang đầu “Mở” thay lời tựa, tác giả chỉ nói lời giản dị (16 chữ) nhưng trọn cả hành tŕnh anh đi. Đó là cái chân t́nh của nhà thơ như anh, không phải anh tiết kiệm ngôn ngữ để nói về đứa con tinh thần mà anh đă cưu mang, chắt chiu. Có lẽ Từ Hoài Tấn cho rằng có nói cũng không cùng, ai nghĩ sao th́ nghĩ, có sứt mui méo miệng cũng là con anh, nhưng phải nghĩ một cách sâu xa, chính trong cái “khác đời” đó là cái đẹp chân phương ”Le laid peut etre beau, le joli jamais” (P.Gauguin).  Đúng! Từ Hoài Tấn chấp nhận cái đẹp một ít hơn cái ǵ trau chuốt cho đẹp. V́ thế mà tôi mến cái thủy chung của anh, thiết tưởng người đọc sẽ t́m gặp một cảm nhận như tôi.

 

Quay về - một mối

Ra đi - muôn đường

T́m em - nguồn cội

Mấy trời - tang thương.

 

Tôi thích cái lối chơi thơ của anh. Từ Hoài Tấn chế cái gạch ngang (-) như nhấn mạnh cho người đọc hiểu cuộc đời anh là thế đó. Du Tử Lê th́ chặt (/) xuống mỗi con chữ, thành thử khi đọc hay ngâm thơ ông có cái ǵ như bóp cuống họng ḿnh lại. Nhưng làm quen h́nh thức đó rồi, đến khi đọc th́ thấy thơ của Du tiên sinh hay siêu việt và bay bỗng. Cho nên thơ nó nằm ở cơi phi ấy nhưng phải khởi từ cơi thực. Cho dù gạch ngang hay gạch dọc, chưa phải xác định được một bài thơ đặc thù; bởi một bài thơ không phải là muốn nói một cái ǵ mà hiện-hữu (A poem should not mean but be) ngoài ra có những siêu lư của thơ nghĩa là thơ phải đi lạc đường mới là thơ hay! Tôi nói dông dài về thơ, tại v́ thơ của Từ Hoài Tấn tợ như thơ Thiền. Nghe thiền sư Cổ Đức làm bài thơ 4 chữ này:

                                             

Khi đói ta ăn

Khi mệt ta ngủ.

 

Chỉ mấy ḍng thơ ngắn mà diễn được ṿng luân hồi và thuyết vạn vật nhứt thể của đạo Phật. Từ Hoài Tấn là đệ tử chân chính của những nhà thơ thiền(?) cho nên bài thơ mở đầu cho tập thơ “Hành Tinh Phiêu Lạc” cũng được ngắn gọn và thâm hậu như lời nhắn gởi với muôn trùng…

 

Tôi nghĩ, chính lối sống vô tư của anh đă giúp anh vượt qua những thử thách, những gian khổ từ trong trại học tập cho đến khi trở về nguyên quán. Từ Hoài Tấn không muốn ai quản chế ḿnh một lần nữa, anh cho rằng tự-giác-giác-tha, anh tự khắc phục anh, hội nhập với đời, thích nghi kịp thời như anh đă lao ḿnh; chính sự dấn thân của anh là những ḍng chảy bất tận trong thơ; Từ Hoài Tấn một con người nhạy cảm về t́nh cảm (sentimental),  về t́nh người cũng như thiên nhiên. Do đó thơ Từ Hoài Tấn phong phú và dồi dào. Từ làm thơ đa dạng; có khi niêm luật, có khi tự do…theo tôi nghĩ thơ anh xây dựng dưới dạng thức nào, tiết điệu trong thơ anh là tiết điệu của thời thượng hôm nay.

Thơ lục bát Từ Hoài Tấn làm nghe  điệu và mềm, chữ dùng rất Huế. Đan cử bài thơ nầy:

                                            

Ngày dài lóc cóc ngoài hiên

Ngựa xe qua hết một miền c̣n lưa

Ngày ngồi nắng đổ chưa bưa

Như sầu ai thắp canh khuya chưa tàn.

(Dáng thơ)

 

Từ Hoài Tấn có những bài thơ tự do, thơ không vần (blank verse) nhưng đọc lên vẫn thấy như có âm hưởng của thơ vần đó là cái vi vu theo tiết nhịp vần xoay mà cuộc sống là biến động miên man theo mảnh ḷng người hoài mong; tự do và thoát tục.

 

Tôi đứng bên kia con đường

Một ngày đầu đông

Đợi người t́nh qúa khứ

Và mong đời nhẹ gót qua đây

(Huế-1968)

 

Những gịng thơ trên làm tôi nghĩ đến nhà thơ nữ Hoa Kỳ Emily Dickinson (1830-1886) thường dùng thể thơ theo luật thông thường (common meter) mỗi câu thơ được thay đổi từ 6/4/5/7 hoặc 8. Thơ Từ Hoài Tấn giàu cái phương tiện ấy. Chưa kể những bài thơ sau nầy và gần đây anh biến dạng thơ đi lần vào cái vô nghĩa “nonsence” đôi khi những câu thơ có ư nghĩa chẳng ăn nhập vào đâu cả,thơ Từ Hoài Tấn chứa đựng nhiều ngữ thuật (jeu du langage) hơn là ư nghĩa, nhưng lại có duyên!

 

Ngày sớm hơi ra đi

Thu người khoang xe chật

Uống ly cà phê sữa đầu tiên

Lên xe - và hát

 

Thấy vô nghĩa nhưng lại có nhạc điệu thơ, ấy là người làm thơ hôm nay. Cũng từ bài thơ trên Từ Hoài Tấn đổi giọng thơ qua thể thơ mới không vần, gần như là thể thơ tân h́nh thức (new formalism poetry):

 

Ở bên kia,mái tranh cột điện và những cây ăng ten khẳng khiu

Xe chạy ngoài con đường

Buổi sáng

Những người con gái nhỏ đă thắp cho tôi cây nến lệ nồng đời

Buổi chiều nơi gác trọ

Bài hát được cất lên

Th́ thầm - và đợi

(Buổi Sáng Mùa Thu Bên Kia Khung Cửa.1973)

 

Tôi đọc tập thơ “Hành Tinh Phiêu Lạc” anh kư tặng tôi  vào đầu năm Kỷ Sửu 2009, tôi đọc hết từng gịng chữ của anh viết và suy tưởng về anh. Từ Hoài Tấn một con người điềm đạm, lạc quan, vô tư với hoàn cảnh thế mà trong hồn anh cả một ray rứt về t́nh người, cả một biến động đời để lại với nỗi khắc khoải trong mắt anh,trong tim anh với nỗi thầm kín muôn thuở.

Nh́n ngoại h́nh Từ Hoài Tấn không thấy là thi sĩ, trông anh như nhà mô phạm mẫu mực, một thầy thông kư “sáng vác ô đi tối vác về”, vô tư và bất vụ lợi nhưng bên trong anh chứa đựng không biết bao nhiêu thao thức và niềm nhớ mà không ai t́m thấy ở nơi anh. Nhờ cái “chất liệu kín” đó mà thơ anh biến thể không lường được.Thơ Từ Hoài Tấn vừa mới vừa sáng tạo cả ư lẫn ngữ.

Bản tính Từ Hoài Tấn trước sau là như thế; đời anh vượt qua không biết bao nhiêu thử thách, bao thăng trầm từ gia đ́nh cũng như trong đường t́nh…

Tôi có lần hỏi Từ Hoài Tấn: - Bạn nghĩ ǵ cho hôm nay, và chhuẩn bị ǵ  cho ngày mai? - Không cần; như thế đủ để lăng quên đời! Bạn thơ tôi nói.

Từ Hoài Tấn không có tham vọng,dù tham vọng nhỏ nhen;anh lấy thuyết vô vi làm lẽ sống với đời. Tuyệt!

 

Hôm nay tôi viết về nhà thơ Từ Hoài Tấn, một người bạn văn thân thiết của tôi. Khi tôi cảm nhận được anh th́ tôi đi sau anh như một “hành tinh phiêu lạc”…song le vẫn không phải là điều trễ tràng để tiếp nhận “Ḍng Chảy Không Ngừng Ở Từ Hoài Tấn”.

Những bài thơ hay của thi sĩ Từ Hoài Tấn c̣n trải dài. Mời bạn cùng đọc những trang thơ đó ./.

 

 

VƠ CÔNG LIÊM  (mùngmột.Tết CanhDần 2010)

 

 

 

trang vơ công liêm

art2all.net