vơ công liêm

 

FREUD và JUNG

PHÂN TÂM HỌC  Hay  BỆNH TÂM THẦN

                                                Kính dâng: mẹ

   

Freud and Jung

                                                                                             

      Mỗi khi nói đến Freud hay Jung thường đưa ta vào một điều ǵ có liên quan đến tâm trí hay tâm thần và từ đó trở thành thuyết phân tâm (psycho-analysis); có phải đó là phương pháp vật lư trị liệu của hai nhà tư tưởng tâm lư, chuyên giải cứu những ǵ có liên quan đến thần kinh hệ? Vậy giữa tâm thức hiện đại (The Modern Mind) và tâm thần (Psychopathic) có những ǵ khác biệt hơn không? Hay chỉ là lư thuyết dành cho một triết thuyết tâm lư học. Đó là câu hỏi mà lâu nay người ta cho đó là triệu chứng tự nhiên, do từ ảnh hưởng ngoại giới dưới mọi hoàn cảnh cá nhân, gia đ́nh và xă hội xâm nhập vào nội giới để rồi tạo nên những h́nh thái khác nhau, những cảm thức khác nhau bắt nguồn từ năo thức dưới góc độ b́nh thường nhưng thật ra không b́nh thường. Hoặc có thể đây là một dấu hiệu tượng trưng của cuộc đời đang sống (The Symbolic Life). Trong đường lối nầy; cá tính đó có thể nghiêng về cái điều tự nhận thức, mà sự lư có thể đưa dẫn tới một ư nghĩa đầy đủ và trọn vẹn cho cuộc đời. Dưới mắt của những nhà tâm sinh lư cho đây là căn bệnh cần có một phương pháp trị liệu, đó là cơ bản như một quyết định tối hậu để t́m kiếm về cái thần thái mà cả Freud và Jung  đặc vấn đề bấy lâu nay và coi những triệu chứng đó như một xác định cụ thể, xuyên qua những phát triển t́m học cũng như mở mang một năng lực dưới những biểu hiện mà họ t́m thấy qua từng trường hợp khác nhau.

-  Freud*: Trải nghiệm vấn đề phân-tâm-học một cách rộng răi, một hệ thống điều ḥa khai mở khoa tâm lư mà chủ yếu miêu tả những ǵ có tính cách sinh vật học vừa khoa học thực tiển vừa có tính chất lư hóa nhiên (neuro-transmitters) như một quả quyết qua từng phân đoạn; ấy là những ǵ Freud tin tưởng vào sự cố vốn đă ươm mầm trong tuổi ấu thời. Để phù hợp lư luận của Freud, con người có thể lộ qua bất cứ trạng huống hay giai đoạn nào trong sự tiến tŕnh của tâm thức, đó là nguyên nhân của vấn đề về sau trong cuộc đời, nguyên cớ đó  thường hiện ra trong thể thức của triệu chứng về thần kinh. Khuynh hướng nầy mà con người nhận thức ra được như kết quả đem lại sự đối kháng, đó là những ǵ nảy sinh giữa những sự cớ cơ bản của những ǵ thuộc sinh học, một yêu cầu khẩn trương và những ǵ chuẩn mực là thái độ cư xử đúng đắng mà do sự áp đặt bởi xă hội mà ra.

According to Freud, people can get stuck at any stage in the process and this causes problems later on in life, which often emerge in the form of neuroses. People tend to get stuck as a result of conflicts that arise between basic biological urges and the norms for correct behaviour imposed by society…

Đó là điều mà lâu nay Freud nhấn mạnh và cho đó là việc làm khẩn trương và cấp thiết như đă có, cái đó là chủ yếu ở sự cớ về giới tính tự nhiên mà ra. Freud  thường coi đó là thời kỳ thuộc bản năng tính dục bộc phát (libido) được biểu lộ dưới dạng thức của tính dục dẫn vào con đường có tính cách đ̣i hỏi như một chờ đợi để được biểu lộ.

-  Jung*: Ảnh hưởng Freud. Họ làm việc bên nhau, điều nghiên vấn đề tâm thức bệnh lư và giới tính ở đầu thập niên 1900. Phương thức chữa trị theo lối phân tâm học của Freud là nền tảng, đánh ngă mọi thứ khác, điều nầy như là cứu cánh để điều trị chứng tâm thần và hỗn loạn về tâm trí. Đó là những ǵ mới mẻ và khác biệt khởi từ một phương pháp được đón nhận để xử lư căn bệnh tâm thần, bởi hoạt động đó là lư thuyết về vô thức và đường lối trong việc chữa trị, cái đó như có một tác dụng với ư thức trí tuệ. Phép chữa trị nầy dựa trên cơ bản của hai nhà tâm học, một tiến tŕnh hết sức đơn giản dành cho Jung qua sự làm việc của ông cũng như dung ḥa độ lượng cách xử dụng ngôn từ, làm sao thông đạt được tư tưởng dành cho khoa trị liệu về tâm thần. Nhờ đó mà đưa bệnh nhân ôn ḥa được lư trí giữa một trạng thái của năo bộ. Freud cũng có những tác phẩm lớn  nói về giấc mơ và đây cũng là khiá cạnh đặc biệt của Freud và cũng là những lợi ích mà Jung thu tập được ở phần nầy qua những ǵ về mơ.

Jung luôn luôn cảm thấy rằng; quan niệm cũng như khuynh hướng của Freud đặt ông vào một vị trí hữu ích, một trụ cột cho triết thuyết tâm lư học mà Jung đang dày công nghiên cứu. Không c̣n ǵ hơn để Jung t́m ra một biện chứng khác mà đó là một kết quả thực tiễn, chính là những ǵ Freud đă đưa ra. Lư thuyết của Freud gần như một phần quan trọng cho Jung qua phương pháp trị liệu, một tiến tŕnh trong phép chữa trị, Jung gọi là: ‘cùng nghĩa với phân tâm học’: – abreaction in psycho-analysis, alimination of a morbid complex be expression through conscious associate with the original cause. Một phản ứng tự nhiên, trong khi bị ức chế cảm xúc bắt nguồn từ những chấn động tính dục ở tuổi trưởng thành, sự cớ đó nhận thức từ cái vô thức. Jung tin vào thần kinh năo bộ đă gây ra nhiều vấn đề trong đời sống hiện hành; đó là nguyên cớ đưa ra những khủng khoảng tâm trí có phương hại đên đời sống gia đ́nh, đặc biệt thảm cảnh giữa vợ chồng sinh ra ly hôn hay ly dị. nghịch lư giữa cha con, vợ chồng, đời sống và xă hội. Những ǵ xẩy ra là những ǵ nối kết trong cái sự chấn động tâm năo, cái đó có thể nói là chấn thương tê liệt (traumas). Có một điều quan trọng khác biệt giữa suy tư của  Freud và Jung; với Freud luôn luôn nghiêng về sự tập trung vào những hoạt động quá tŕnh của mỗi cá nhân. Ngược lại Jung th́ nh́n vào hiện tại nhiều hơn và có thể hướng vào tương lai.

Jung thường bất đồng với Freud về vấn đề loạn luân. Freud nhấn mạnh  những ǵ thuộc vấn đề tâm năo đó là nguyên nhân đè nén của giới trẻ, ḷng ham muốn của dục vọng sa vào tội loạn luân, do đâu mà con trẻ có một quan hệ gần gũi với bậc sanh thành qua hệ tính khác phái. Ở đây Jung gọi là ‘Oedipus-complex’ một sự dan díu phức tạp trong cái thứ t́nh cảm phi thường bởi lấy nhau trong quan hệ khác phái (opposite-sex) giữa cha mẹ và con cái. Jung cho đó là chuyện hiếm khi xẩy ra. Ông không tin sự bạo dâm kỳ quặc nầy là thói tính mà đó là nguyên nhân của sự suy thoái thần kinh(Neurasthenic) cứ thế mà nổi dậy liên tục là kết quả tai hại cho những người bất lực muốn chấp nạp vào một hoàn cảnh thích nghi; Jung nhấn mạnh sự việc như thế đem lại dữ kiện cho việc loạn luân mà đối với tôn giáo là một phạm tội lớn, khiá cạnh nầy thường thấy trong những chuyện hoang đường thần thoại biểu tượng dưới vóc dáng nửa người nửa ngựa, nửa đười ươi là thế đó. Cho nên việc giao cấu khác phái trong gia đ́nh thường hiện ra những dung tánh kỳ quái của những giọt máu bất hợp pháp. Không chừng đem lại triệu chứng tâm năo.

Jung biết Freud sẽ có thể không bao giờ chấp thuận những ǵ Jung đưa ra và đó là nỗi khổ của Jung bởi những đối kháng giữa những thúc bách như một biểu lộ và hành động liều lĩnh để đánh mất một cái ǵ quan trọng của t́nh bằng hữu. Tuy nhiên vẻ bề ngoài của Jung vẫn c̣n những cố gắng khác là ủng hộ đường lối của Freud. Cuối cùng rồi cũng có những lời b́nh phẩm vể lư thuyết ‘phân-tâm-học’ của Freud; họ cho rằng : - Bản năng tính dục (libido) sẽ không phải là điều xác đáng như một dục tính b́nh thường nhưng bên cạnh đó có những hấp lực khác thúc đẩy. - Cái sự thỏa thê đến từ mọi thứ không-dục-tính và cũng không phải đến một cách đơn thuần từ-dục-tính như Freud nhấn mạnh nhiều lần trong vai tṛ của kẻ loạn luân. - Tâm trí của người lớn hỗn loạn là nguyên nhân bởi vấn đề thông thường, cái sự lư đó do từ sự đối kháng cũ xưa. Ở đây không phải là điều cần thiết để nói lên đối kháng của con trẻ và cũng không phải khi nào cũng có dục tính hiện ra để đối kháng (ư của Jung phản đối Freud về căn bệnh ‘hystérie’ loạn trí cuồng dâm.)

Freud và Jung đón nhận một cách đặc biệt ở bước ban đầu khi t́m ra những bệnh lư tâm thần. Freud cha đẻ chủ thuyết phân tâm học. Jung là một góp sức lớn lao cho bộ môn tâm lư học (psychology) và khoa tâm thần (psychiatrist) đồng thời là người dẫn đầu ngôn ngữ biểu hiện (the symbolic language) và từ đó mối quan hệ t́nh cảm cũng như học thuật được khai mở rộng răi giữa đôi bên. Freud đưa ra học thuyết phân tâm học là bao trùm toàn bộ hoạt động văn hóa, xă hội của con người. Ông cho rằng dục tính phát sinh từ ư thức và chi phối từ tiềm thức do đó khơi dậy sự xung đột từ tuổi ấu thời và ảnh hưởng vào cuộc sống, vật lộn giữa mọi hoàn cảnh xă hội và từ đó gây rối cho một tâm thức biến động để trở thành bệnh tâm thần. Freud dùng phương pháp mới để chữa trị chứng ‘cuồng dâm’do từ xúc cảm tính dục nẩy nở. Về phiá Jung nh́n bệnh lư qua h́nh thức biểu hiện là xuất xứ từ vô thức được chứng tỏ qua vấn đề nhận biết từ hữu thức và nguyên thủy là nằm trong lănh vực kiểu mẫu ‘cánh cung’ (archetypal) mà được an vị ở cơi ngoài kia của ư thức hệ của con người.

Dù rằng quan niệm cũng như lư thuyết của hai nhà tâm học đă một thời đưa tới tranh luận bởi mỗi căn nguyên đều có cái lư giải của nó, mỗi phương thức trị liệu đều nhằm mục đích chữa trị bệnh lư năo thức và cớ sự của tâm thần cũng do từ năo thức mà ra. Sự biến động xẩy ra ở giữa cuộc đời ‘midlife crisis’ không c̣n là cá nhân mà là khủng khoảng chung, và từ đó Freud và Jung được coi như cùng thế hệ mặc dầu tuổi tác cách biệt nhưng trong mỗi lư luận đều có cái lợi ích chung cho phương thức trị liệu. Cuối cùng đi tới một tiến triển hợp nhất. Măi tới năm 1921 Freud và Jung cho ra đời hai tác phẩm lớn như nói lên những khủng khoảng nội tại và cũng là khủng khoảng của căn bệnh. Đó là: ‘The Interpretation of Dreams’ của Freud và ‘Psychological Types’ của Jung. Cả hai tác phẩm qui vào nội dung của Mơ/Dream. Ư rằng mơ là triệu chứng đưa tới một tâm linh ư thức.

 

Mơ / Dream

-  Freud cho rằng mơ là cảm thức đúng đắn: ‘Đúng thế; tự phân tích là điều không thể có được, khác hơn điều đó có thể không phải là bệnh trạng’(True self-analysis is impossible, else there should be no illness).

Freud cho rằng mơ gần như là triệu chứng, là biểu hiện một đối kháng nội tại. Freud duy tŕ lư thuyết loạn trí cuồng dâm của ḿnh nhưng ngược lại yếu tố khủng khoảng mà Freud t́m thấy chính là ở giấc mơ; cuối cùng chỉ có độc một giấc mơ là đúng nghĩa. Sự kiện đưa tới khủng khoảng là tâm lư cuộc đời, là những ǵ trẻ con ảnh hưởng đă có trước tuổi thành niên, dâm tính vốn có từ động lực của cha mẹ. Bởi những biến động nầy giới đạo đức trong xă hội không thể chấp nhận, trạng huống tính dâm đă bị đẩy ra khỏi ư thức.

Quan trọng của giấc mơ là chứa đựng một cử chỉ, dáng dấp của cái không b́nh thường, có tính chất méo mó trong đó. H́nh thức của giấc mơ, Freud nhận ra được có cái ǵ thêm bớt, hoặc chuyển hóa để không thể thừa nhận h́nh ảnh đó; vậy th́ giấc mơ quấy rầy giấc ngủ hay giấc ngủ đă bị giấc mơ quấy rầy(?). Hai hiện tượng trên của mơ có khi thực mà có khi không thực, không phải mơ đến thường xuyên. Mơ nằm trong nhà kho của tiềm thức, mơ ngủ quên, tiềm thức đánh thức mơ tĩnh dậy.  Mơ là phát hiện tiến tŕnh của sự chế ngự trong hành động. Mơ chiếm cứ trọn vẹn trong thần kinh năo bộ.Mơ là tế bào vô h́nh nhưng sống động cùng tiềm thức để rồi báo động bằng kư ức (memories).

Phận sự của giấc mơ giờ đây chỉ c̣n lại sự tranh luận. Đưa tới lư lẽ và cho rằng giấc mơ phục vụ như vai tṛ người giúp việc, được phép cất, giữ hoặc cho vô kho và ghi nhớ những ǵ mới-có để mỗi khi cần-có th́ kéo ra dùng ‘mơ’. Dạng thức đó nằm trong vô thức lư trí (unconsciousness) và tạo ra ảo giác trong mơ mà trí tuệ (mind) không thể kiểm soát hoặc kiểm chứng cụ thể, cũng v́ lư do dồn dập đó mà sinh ra tâm thần hỗn loạn. Triệu chứng nầy đôi khi trở nên loạn trí cuồng dâm ‘ hysteria’.Tai biến loạn dâm.

Cũng không phải là ‘mơ’ mà hầu như muốn được mơ. Mơ là chất liệu thường xẩy ra như một cái ǵ thụ động, phủ nhận, âm tính (negative) hoặc như là ‘hù’, đe dọa, điềm báo hay báo nguy…Mơ có tính nhạy cảm và coi như thực tiễn  hoặc có thể hài ḷng khi được mơ.

Nor are dreams mostly wishful. Dream material is as often negative or threatening, emotionally, as it is positive or pleasurable.

Vậy th́ mơ là một cái ǵ bí ẩn ch́m giữa lư trí và ư thức; sự lư đó Freud khởi xướng để giải quyết qua những thực nghiệm mà mỗi dạng là mỗi cấu tạo hợp thành.

- Jung nh́n mơ dưới khiá cạnh khác: ảo giác, tưởng tượng đưa tới thị giác lư trí (mind-visions) và tạo ra mơ mộng quái dị (fantasies). Những lư lẽ đó Jung rút ra từ bệnh nhân của ông, cái đó Jung coi như h́nh thức tự khởi, tự phát và từ đó không c̣n rắc rối cho vấn đề mà trước đây Jung đă đề ra. Thông đạt được giấc mơ và mộng quái là nhận ra được những ǵ mà sự cố đă xẩy ra và những ǵ tương quan của bệnh nhân. Jung đắn đo, cân nhắc để tránh những ǵ có tính cách lư thuyết mà đem lại một xác định cụ thể và hiểu rơ bệnh lư để nhận được giữa ảo và thực của khoa học thực nghiệm. Jung dẫn giải như thế nầy: cứ mỗi xác chết trở về khuấy động và bắt đầu xâm nhập cuộc đời như là điều mà Jung luôn nh́n vào, chính dữ kiện đó là h́nh ảnh đưa tới giấc mơ mà ông cho là diện mạo hiện ra từ vô thức, sự cớ đó một phần ảnh hưởng di truyền tổ tiên để lại, xâm nhập vào tiềm thức và có thể c̣n tiếp tục khuấy động đi vào đời chúng ta như một chứng tâm lư nội tại. Mơ buộc chặc với ư tưởng để triển khai như ‘cánh cung lâu đài cũ’ (archetypes) tồn tại và là những chọn lựa của vô thức.

Năm 1913 Jung bắt đầu cảm thấy có cái ǵ mênh mông, xa vắng trong tư duy tâm lư của ông, một sức ép đẩy ông vào trạng thái tuồng như mọi thứ nằm trong cơi không ‘as though there were something in the air’ Bầu khí quyển đó thấy như đen tối mịt mùng; nếu như trong người Jung có một bức xúc (oppression) để rồi trở thành đông cứng tâm và trí.

Rối loạn tâm can đă cho Jung khám phá ra được thực chất của mơ và thị giác lư trí xẩy ra là do nguồn cơn chấn động năo bộ làm cho mơ trở thành không thực. Điều nầy Jung cho là ‘ngôn ngữ vượt thoát’ (high-flown language). Trong trường hợp mắc chứng bệnh lư tâm thần hoặc loạn thần, th́ bộ mặt đó có lẽ là một đối kháng với người nào hoặc những động tác đó có thể trở nên phong tỏa ư tưởng. Cũng có thể đi từ thờ ơ, lănh đạm, thụ động những thứ đó có thể là một chấp nạp rối ren; bởi những hành động đó như thử là một bệnh lư học, một động lực gây đổ vỡ trong phần tâm lư học. Điều đó xẩy ra trong mơ hay mộng quái là những loại thứ sẽ cho chúng ta một nhấn mạnh vào mơ, mơ đi từ tiềm thức ẩn chứa trong dạng ‘tế bào mơ’ chờ phát khởi trong khi năo bộ ngơi nghỉ. Việc nầy cũng khó trở nên điều hoà, cân xứng cho một người mắc chứng tâm thần.

 

Freud có nhiều mặt xứng đáng cho một thầy thuốc (physician).Tuy nhiên vẫn là con người khôn ngoan trí tuệ, uyên thâm về bộ môn phân tâm sinh lư đă đề xướng như một phân khoa tâm lư học và lư giải xác đáng những bệnh trạng của con người.

Jung có nhiều đặc trưng, lợi ích cho bộ môn tâm lư học và hiện tượng học. Sở trường của Jung như một xác quyết và làm nên một một luận án bác sĩ. Những ǵ ông nói là những dự đoán của giấc mơ. Giải bày những tâm bệnh xuất xứ từ vô thức tạo nên một tâm lư năo bộ bất thường, mà ông rút tiả được kinh nghiệm từ bệnh nhân;dựa vào đó để chữa trị.

Cả hai nhà tâm học đều nói lên một trạng thái tâm lư của con người, những dữ kiện trong đời sống gia đ́nh, xă hội, trong tập quán hay từ trong di truyền đều có những dấu tích của dục tính. Những thứ đó nẩy mầm từ tuổi ấu thơ để rồi đưa tới những đối kháng nội tại; cái nh́n của hai nhà tư tưởng nầy là làm sao b́nh thường được trong cuộc sống cho dù phát hiện từ giấc mơ. Nói chung đều quy tụ trong học thuyết phân tâm và biểu tượng luận mà con người phải đối diện. Cũng có thể là căn nguyên thường trực chờ bộc phát; bệnh trầm thống, lănh cảm, yếu sinh lư hoặc bất lực khơi mào từ năo bộ mà ra. Chức năng và yếu tính bất b́nh thường do từ năo thức gây nên. Môt tập trung đáng kể của thần kinh hệ.

 

VƠ CÔNG LIÊM (ca.ab. vulanbồn 8/2012)

_______________________________

 

* Sigmund FREUD (1856-1939) Người Áo gốc Do Thái. Nhà phân tâm học và bác sĩ. Sanh ở Áo và chết ở Anh.

* Carl Gustav JUNG (1875-1961) Người Thụy Sĩ. Học y khoa ở Pháp và Đức. Sanh và chết ở Thụy Sĩ.      

SÁCH ĐỌC:

-  Freud: Inventor of The Modern Mind by P.D. Kramer. HarperCollins New York. USA 2006.

-  Jung: Psychology by Ruth Snowden. Chicago. Ill. USA 2006.

 

 

 

 

art2all.net