vơ công liêm

 

NGƯỜI DƯNG

                                        gởi: dương tường.

 

1. 

Đ̣ sà vào bến. Lùa theo làn sóng nhẹ đập vô bờ, trên khoang đ̣ đâu chừng hai mụ đàn bà với gă đàn ông đứng tuổi. Trời nhá nhem tối, mặt mày họ cũng nhá nhem cho nên khó nhận họ là ai, ở tuổi nào và thành phần ǵ, chỉ nhận qua trang phục vụng về cũng biết họ là dân buôn bán. Cả ba hành khách qua sông nhổm đít đứng dậy để chuẩn bị bước ra khỏi con đ̣ ốm yếu. Chủ đ̣ cũng như khách vội vă trong cử chỉ liến thoắng v́ đây là chuyến đ̣ chót. Mặt nước sông Vị Khúc đổi màu xám sậm, gió từ ḷng sông thổi tới, nghe vi vu vào tai, vào tóc, gây cảm giác khó chịu giữa băi hoàng hôn, cảnh vắng người thưa, rải rác một vài căn nhà tranh nằm bên cánh đồng lúa. Đèn trong nhà như ngọn đuốc tàn, không đủ làm một dấu hiệu trong đêm. Bốn bề đồng không mông quạnh, gă đàn ông g̣ lưng trên chiếc xe đạp bạc màu sơn, đạp chậm răi chỉ nghe tiếng ’sên-xe’ khô dầu ẽo ẹt, mệt mỏi; vai vắt ngang lưng cây đờn nguyệt. Ngừng đạp; ngơ ngáo nh́n mông lung, bụng dạ nghe ŕ rầm, lăn bánh từ sáng sau khi người xích lô nhường cho nửa dĩa xôi đậu đỏ. Một dặm đường hơn hai mươi cây số, ́ ạch trên những con đường gồ ghề, hóc đá, qua suối, qua sông; xe và người đói khi đến nơi đây.

-   Ông t́m nhà ai? Nông dân nói.

Chẳng nghe tiếng trả lời hay tại nói không ra hơi. Người nông dân trố mắt nh́n xem người hiền hay kẻ ác, nhưng ông nhận ra cây đờn trên vai người lữ khách, mặt nông dân lộ nét an tâm, ráng hỏi thêm một vài câu như giúp đỡ. Nông dân thả lưỡi cày trên vai xuống đất như trấn an kẻ lạ mặt, đoạn móc túi vấn điếu thuốc rê gắn lên môi và mời khách chăm thuốc; lửa quẹt loé sáng đủ soi mặt người ’nghệ sĩ với cây đàn’.

-   Nhà ông ở gần đây? Gă đàn ông nói.

Nông dân đưa tay chỉ về phiá xa có ngọn đèn mờ. Ừ è giải thích chuyện xa gần, chuyện mùa màng, chuyện chăn nuôi, chuyện gia đạo, kể đủ loại thứ tợ như lâu ngày không gặp bạn tri âm. Gă đàn ông chẳng buồn nghe. Dứt câu chuyện kể, gă hỏi thẳng vấn đề như một yêu cầu cần thiết hơn là lắng nghe chuyện không đâu.

-   Nhà ông có gạo ăn tối nay? Gă đàn ông nói.

-   Chi rứa? Nông dân nói.

-   Tôi đói. Gă đàn ông nói.

Đứng trong vách đất, xuyên qua cửa sổ tre, vợ nông dân đổi ngạc nhiên thấy bữa nay ông nhà ḿnh ở ruộng về, vai vác cày, tay kéo trâu lại đi bên cạnh một người khách lạ, tay cầm chiếc xe đạp cũ. Họ song hành bên nhau. Vợ nông dân chưa hiểu tự sự, ngoảy lưng ra vườn sau lùa đám vịt, gà, heo vào chuồng. Giữa buổi chiều vắng lặng nghe tiếng cú dội từ rừng về thêm đ́u hiu giữa người và vật.

-  Gạo cơm th́ có đủ. Nhưng thiếu có một điều là chưa được nghe tiếng nguyệt cầm mà lâu nay tôi hằng ao ước. Không biết khách có thuận chơi không? Nông dân nói.

Gă cúi đầu dưới ngọn đèn dầu, tóc dài che cả khuôn mặt, tuổi chừng ngoài 50, gương mặt cứng, khô, sạm nâu bởi lớp da dầm mưa dăi nắng lâu ngày, dáng trầm ngâm suy nghĩ. Thấy như có sự ǵ bối rối với người khách lạ, không đợi chờ câu trả lời, người nông dân đứng dậy xuống bếp lấy be rượu nếp than với ít khô cá mắm, đặt xuống bàn mời khách nhắm. Gă đàn ông lưỡng lự như muốn nói điều ǵ, đưa tay nâng chén rượu của gia chủ, ngẩng đầu hất vào cổ. Nông dân không tha thiết chuyện đờn địch mà nghĩ ngay trong bụng việc để người ta tá túc qua đường như ḿnh lỡ đường; với lại có người để hàn huyên tâm sự cho đỡ tẻ nhạt cảnh vợ chồng lâu nay chỉ cắm đầu vào ruộng với vườn. Nông dân và khách lạ ngấm rượu, quên hết, quên luôn cả ngày mai họ phải làm ǵ. Đêm xuống dần sâu, cả hai trở nên thân thiện, không c̣n ngại nghi.

-   Thật ra th́ tôi không phải chơi đờn trên hành tŕnh của tôi. Gă đàn ông nói.

-   Được thôi! Tâm đắc là qúy. Chớ buộc nhau mất vui. Nông dân nói.

Có lẽ nghĩ t́nh đối xử, nghĩ ḷng dạ một người nông dân tay lấm chân bùn mà có một chút tâm hồn văn nghệ th́ cũng không đem ḷng từ chối cho một người đồng điệu, nghĩ cái t́nh không thua thiệt của vợ chồng nông dân. Gă cảm thấy hào hứng, sờ tay vào đờn, vặn dây đàn để lấy thanh âm, kê lên đùi, ngồi trên bộ ván gỗ, gục đầu gảy đàn, mấy ngón tay thon, đen như mấy lóng tre khô bấm vào cung đàn, tay kia búng vào hai sợi dây đàn, tơ đồng nghe thanh cao, khi thả, khi lơi dập d́u tạo một âm hưởng réo rắt tha thiết, thê lương; gă say mê với tiếng đàn như nhập đồng, vợ chồng nông dân ngồi cạnh bên nhau nghe một khúc tứ đại cảnh, rồi một khúc vọng cổ, cả ba vị đều đắm ch́m trong tiếng đờn trong veo, thanh thoát rung chuyển cả đêm đen, có khi tiếng đàn lân nhẹ tạo tiếng nhạc khi vút cao, khi xuống thấp như một tấu khúc dành cho long phụng tề duyên ở cung đ́nh có vua quan đang ngự. Bên ngoài hơi lạnh thổi vào khuôn nhà tranh thấp mái, tiếng cựa ḿnh của bụi tre sau hè và tiếng ŕ rào của đám côn trùng đi ăn sương dưới mương cạn. Họ đi vào giấc ngủ canh khuya.

Sáng hôm sau gia chủ không thấy người khách lạ. Mà chỉ thấy trên bàn tấm giấy nhỏ với hàng chữ: ’Cám ơn chủ nhân đă cho tôi một ngày sống trọn vẹn’. Kư tên: L.P.

 

 

2

     Đến chợ Chùa giữa trời đứng bóng, chợ ngủ trưa dưới tàng cây bàng. Gă đi tới đâu nghỉ tới đó có khi không ai chứa, ôm cây đàn và chiếc xe đạp mà ngủ qua đêm. Tiếng đàn của gă chơi gần như lan rộng từ miền Trung vào đây, được phong cái tên Hai Đờn. Gă đâu thấy vinh hoa ǵ với cái vang danh đó – té ra ḿnh là kẻ hát dạo bên đường; mà đă thế th́ là kiếm ăn, ngả nón qua ngày độ nhựt. Làm thế e tiếng nhạc không bền mà mai một giữa đám chợ người. Gă muốn trao đổi, học hỏi để t́m thấy ngón tuyệt chiêu của ’người nghệ sĩ với cây đàn’, chính v́ thế gă quyết định ra đi để dâng ḿnh ở chặng cuối đời. Gă chẳng chạy theo cái hư danh. Đi để thấy ḿnh, thấy người. Gă gục đầu lên cây đờn lim dim ngủ theo cảnh chợ trưa. Bỗng giựt nảy bởi nhiều tiếng xe dồn tới nghe ào ào như cướp giật giữa ban ngày với tiếng cười, tiếng la, mở hé đôi mắt nh́n cảnh tượng. Gă hoảng.

-   Ông chủ nhà tôi cần một tay chơi đàn có biệt tài trong buổi tiệc cưới. Ông đi theo chúng tôi. Vừa được ăn, vừa được tiền. Tên cưỡi xe máy nói.

-   Hôm nay trong người không được khoẻ. Xin đại gia dành cho bữa khác. Gă nói.

Chẳng một ai trong đám lu la đồng ư lời nói của gă chơi đờn. Ông cúi đầu nghe những tiếng hàm hồ đổ vào đầu ông. Bụng cào, gă ghé đít vào nồi cháo cá. Húp cạn, vấn điếu thuốc kê lên môi, nh́n mông lung giữa cảnh trời. Chợ đă vào giấc chiều cho nên vắng khách mua bán. Thu xếp để lấy một giấc ngủ tối nay. Một thanh niên lê đít bên cạnh ông, tỏ ḷng mến mộ muốn theo chân thầy làm kẻ bụi đời...

-   Cậu là ai? Sao biết tôi mà đến xin làm đệ tử. Gă nói.

-   Tôi biết đàn c̣ nhưng nghe danh thơm qua tiếng đàn của ông ’tươi’ và ’ngọt’ tôi muốn được ông chỉ dạy ngón gia truyền. Thanh niên nói.

-   Cậu về đi. Dặm trường của tôi c̣n dài và không có điểm dừng. Rồi tiếng đàn của cậu sẽ ngọt như tôi hoặc hơn tôi. Cứ tôi luyện để có ngày sau. Người khách lạ nói.

Trên đường xuôi Nam hành tŕnh của gă chả kể ngày, kể tháng. Gă đi t́m tự do cho chính bản thân, không ràng buộc hay luật điều, gă thích sống như thế. Thậm chí người đời gán cho là người điên. Vô gia cư, vô điạ táng, một kẻ xa lạ. Đúng thế. Điên để được sống. Được làm người dưng sướng hơn làm quan tham. Gă mỉm cười tự đắc. Lên yên xe đạp về cuối chân trời.

 

3.

      Ṛng ră hơn 6 tháng mới tới đất phương Nam. Vất vơ qua những ngơ ngách, những bến xe, bến cảng, gă đi như kẻ không hồn, không một ai hiểu cảnh t́nh của gă và chẳng vin vào đờn để kiếm ăn mà chỉ làm tạp nhạp để sống qua ngày. Chừng không lâu cả người và xe xuôi về nơi tận cùng đất nước; ở đây là điểm dừng của gă. Người ta chỉ thấy người điên với cây đàn ủ rũ bên đường, có khi đội mưa, phơi nắng đi giữa đường cái quan với chiếc xe tàn rụi như đời gă tàn rụi và chẳng biết rồi sẽ đi về đâu; đời chỉ đem ḷng thương hại cho một con người tha phương. Thế rồi gă đến Năm Căn lần ṃ t́m người ân nhân. Ở đây bầu trời bàng bạc mây bay, những đầm cạn, đầm sâu, những bụi cây đước, cây mắm lặng đứng, ngâm ḿnh dưới bụng nước đen qua mấy mùa mưa nắng, những căn nhà sàn lẻ loi đứng hứng gió những khi động trời, dân ở đây chịu đựng với thiên nhiên, với con người như một định mệnh khắt khe.

Trên con lộ ṃn dẫn đến một xóm vắng, nằm sâu trong rừng cây. Đứng trước mái nhà lá xiêu vẹo, gă thấy người đàn bà già chừng 60 đang nằm vơng, đôi mắt sâu hoáy, mái tóc bạc màu thời gian, người gầy như con mắm phơi khô, nằm đu đưa ru hồn về quá khứ của một thời vàng son mà nay không c̣n nữa, người đàn bà già mắt nhắm nhưng chắc chắn không phải ngủ, đu đưa để nghe đời đu đưa. Người khách lạ đứng đợi giấc ngủ của người đàn bà trên vơng. Cả hai chúng họ là kẻ xa lạ. Bừng trở ḿnh th́ thấy người khách không mời đứng trước mặt, tay vịn chiếc xe đạp, lưng đeo cây đờn. – sao lại có cảnh nầy. Người đàn bà tự vấn trong ḷng hay giấc chiêm bao giữa ban ngày?

-   Thưa bà đây có phải là nhà Sáu Thiệt? Khách lạ nói.

-   Đúng! Có việc ǵ? Bà già nói.

Trong đôi mắt của hai người như họ t́m thấy nhau, mường tượng ra nhau, là những người mà họ muốn gặp nhau từ lâu, họ nghĩ khó mà sống sót giữa cảnh đời nhiễu nhương nầy. Giờ đây là chiến sĩ với cây đờn. Và giờ đây là kẻ ẩn sĩ ở chốn rừng sâu. Họ đồng cảm cho một thân phận làm người. Nỗi buồn của hai kẻ lạ mặt giờ đây là niềm hạnh phúc chung mà bấy lâu nay tưởng vùi thây dưới ḷng đất mẹ.

-   Vào trong. Ông đang nằm trên giường bệnh từ mấy tháng qua. Bà già nói.

Gă bước đến giường chậm chạp, tay cầm chiếc mũ phở nhàu nát. Đứng nh́n không nói, đầu cúi xuống như lắng nghe lời ăn năn tự đáy ḷng. Phiá sau phên tre người đàn bà đứng nh́n sau lưng người khách lạ như gởi một lời cảm thông. Bà không nghe họ nói những ǵ, nhưng thấy được trong niềm hân hoan. Chỉ thấy chồng ḿnh quơ tay chỉ vào cây đờn. Người lạ mặt ngồi trên chiếc ghế độc, mục gỗ với cây đàn. Tiếng đàn rung rồi lại ngưng, như ai oán, những đoạn khúc lên xuống nhịp nhàng ḥa với tiếng khóc gây thêm cảnh biệt ly. Bà già kéo khăn trùm lại đầu, mắt đẫm ướt. Trời lúc ấy cũng đă chạng vạng. Xung quanh xóm vắng chỉ thấy những mái nhà lá và bóng đêm.

 

     Lần gặp nhau không ngờ là lần cuối; nghe tiếng đờn xưa của đệ tử chí thân chơi khúc tiễn biệt để tặng thầy th́ ít hôm sau Sáu Thiệt nhắm mắt lià đời. Nghe truyền tụng cả hai xưa là lính cũ đồn trú ở Rừng Đuốc. Coi nhau như ruột thịt. Thời thế, thế phải thời, họ t́m thấy nhau trong cái t́nh c̣n lại đó. Không biết người lạ mặt giờ nầy ở đâu, sống chết ra sao. Chỉ nghe bà già nằm vơng nói lại rằng: - gă tên Lộ Phong ./.

 

VƠ CÔNG LIÊM  (ca.ab. thuvàng 10/2012)

 

*Tơ đồng: là tiếng đàn. Không phải sợi dây đồng. Tơ đồng chữ dùng cho thơ văn. Chớ phải hoa văn, mỹ ngữ.

 

art2all.net