VƠ CÔNG LIÊM

  

THÂN PHẬN LƯU ĐÀY

TRONG VAI TR̉ CỦA THÚY KIỀU

                                          “Phong vận kỳ oan ngă tự cư”*(ND)

 

 

 

  Từ khi nắm trong tay, đọc trong mắt truyện Kim Vân Kiều của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du(1) đă thấy ḿnh trong đó, ư thức được nhân cách ḿnh qua tuổi vị thành niên(1779); một sinh thức vô biên, đánh giá sâu sắc về đời ḿnh, như án ngữ của định mệnh, như dấu ấn của thời gian, như gịng sinh mệnh, như nhịp bước lưu đày của kiếp người. Bởi cuộc đời ”phong gấm rủ là” là cuộc đời trôi chảy mà điều ấy không thể vượt qua được với thời gian, hay chính thời gian lôi cuốn cuộc đời trôi chảy?

 

Cuộc đời sẽ đẹp măi nếu trong mỗi chiếm cứ giữa đời sẽ cho ta một cái “mơ về”. Cho nên thân phận lưu đày của Thúy Kiều chính là thân phận của Nguyễn Du, được giàn trải qua bao biến thiên lịch sử. Tuyệt đối của hiện hữu không phải ở đâu xa lạ, mà ngay ở nội tại, một nội tại phản kháng (rebel/révolté). Những chiếm cứ ấy không ai có thể làm ra, không ai có thể có được, không lẽ Nguyễn tiên sinh lại làm ra, không thể lại có được trong cuộc đời Kiều. Cái hoài vọng đó chính là cơi mơ về để t́m thấy lại cuộc đời ḿnh. Thế th́ tiếc làm chi mà hăy nhận lấy những ǵ mà ta sẽ không bao giờ gặp lại hai lần trong đời: aimez ce que jamais on ne verra deux fois. Đó là bản thể và hiện tượng dung thông trong kiếp làm người! Âu đó cũng là nỗi niềm đau đớn, đứt ruột của Nguyễn Du; phải nhận lănh như cái nghiệp Thúy Kiều nhận lănh trong  Đoạn Trường Tân Thanh.

 

   Thời gian sống của Tố Như tiên sinh từ trong gia đ́nh ra ngoài xă hội là những ǵ ngổn ngang g̣ đống, một bức tức nội tại giữa gịng đời trôi chảy nhưng lại xoáy trong ṿng cương tỏa của đạo lư; hoài niệm là thời gian là động lực chính của cuộc đời, động lực làm cho đời sống trở nên hủy diệt, đổi thay. Không c̣n phương cách nào để ngăn cách thời gian, tất cả đă đến và sẽ đến  như đă an bài số phận; cho nên dấn thân của Thúy Kiều là một chấp nhận thương đau, một hiện hữu lưu đày. Tiếc cho một đóa “trà mi” như Kiều:

 

Tiếc thay trong giá trắng ngần

Đến phong trần cũng phong trần như ai!

 

Nhưng thời gian đối với Thúy Kiều là hoài vọng, là mơ về nhưng vẫn không có ǵ để níu kéo với thời gian,tuy biến cố trùng phùng nhưng diễn tŕnh lại khác bởi thời gian xê dịch, trôi chảy không ngừng. Thời gian là gịng đời mà Thúy Kiều phải gánh chịu.  Đó là thế giới của hiện tượng trôi chảy. Kiều không tha oán, không câu nệ hay than van mà cho đó là hành động để thoát tục để đi tới hiện sinh hữu thể, để vượt qua cái nghiệp. Nhà Phật cho đó là nhân duyên(loi de causalité) kết thành “duyên nghiệp”của vũ trụ giới:

 

Đă mang lấy nghiệp vào thân

Cũng đừng trách lẫn trời gần trời xa

                                                      

Trong thế giới của hiện tượng tất cả đều đi măi không ngừng; không cần phải van nài, không cần phải cầu khẩn mà coi đó như mệnh lệnh, như chức năng và phải biết phận ḿnh,  như trường hợp giữa Hoạn Thư và Thúc Sinh mà Kiều biết được vai tṛ của ḿnh lúc ấy chính là lúc họ dùng Kiều như kẻ tôi đ̣i và biến ḿnh như kẻ bị” đ́”. Đó là sinh hoạt của vũ trụ hữu thức để biến ḿnh trong vật thể hữu giới và rồi tan theo cát bụi  hiện hữu. V́ thế con người luôn luôn thấy quanh ḿnh là đổ vỡ là đắng cay, chua xót:

 

Một ḿnh âm ỷ đêm chầy

Điă dầu vơi, nước mắt đầy năm canh

 

Sự âm ỷ trong ḷng Kiều là một phản kháng nội tại, một h́nh thái tất yếu trong cuộc sống. Nh́n tha nhân như nỗi đắng cay và biến tha nhân như kẻ thù đó là những ǵ phi lư trong cuộc đời. Thúy Kiều thấm nhuần đạo lư làm người, hiểu đời, hiểu ḿnh trước cuộc sống cho nên nàng đă phá chấp để đương đầu với hiện hữu, hiện hữu của thời gian chính là hiện hữu với lưu đày. Thời gian đă biến mất giữa lúc nầy và sẽ xuất hiện trong qúa tŕnh của thời gian hiện sinh. Thời gian không c̣n là môi trường thuận lợi cho bao nhiêu dự định của con người, không phải là nơi thể hiện những ước mơ và không phải là nơi để ḿnh trưởng thành trong an lạc, nghĩa là đời đă vạch ra một con đường biến thiên, là dấu hiệu của tuyệt vọng. Thúy Kiều gieo ḿnh t́m cái chết để giải oan, để trả nợ đời nhưng đời không đón nhận cái quyết định tuyệt vọng đó để rồi đày Kiều phải đi qua bao cửa ải khác:

 

Sông Tiền Đường đó, ấy mồ hồng nhan.

 

Cho nên trạng thái tâm linh của Thúy Kiều là trạng thái nặng trĩu của cảnh đời, mỗi khi con người minh định ḿnh c̣n thanh xuân, c̣n lư trí để vươn tới, đồng thời cũng qui định được điểm thời gian là mơ về một tương lai trong một tri thức hiện hữu, nghĩa là đặt ḿnh trong vị trí thời gian, đó là cuộc đời mà Kiều đang dấn thân. Con đường đó là bước đầu đời mà Thúy Kiều phải gánh chịu để dẫm chân lên con đường tục lụy, bán thân, mà nơi đây Kiều phải trực diện với bịp bợm, ma đầu, đội lốt, trá h́nh giữa đám thị dân:

 

Thôi c̣n chi nữa mà mong

Đời người thôi thế là xong một đời!

 

Đó là nhận định chua xót của đời người và đó cũng là số phận làm người của chính ḿnh. Nhận định được như vậy th́ may ra sau nầy bớt đi cảnh xót thương.

 

Thúy Kiều bước vào lầu xanh như bước vào con đường tử sinh, biến ḿnh như một tội đồ đứng trước bản án của định mệnh, một giao lưu giữa hữu thể với tha nhân. Con đường đă vạch ra đó là biến tŕnh không thể vượt qua mà hội nhập trong gịng sinh mệnh của đoạn trường, mà đoạn trường ở đây chính là niềm đau khổ chung mỗi khi mang thân phận làm người, mà con người là vật thể mang nặng tính thời gian. Có nghĩa là: “tổng số những điều đau khổ, những điều bi đát mà con người phải chịu đựng”(W.Faulkner). Sở dĩ như vậy là v́ sống phải chuyển vần theo vũ trụ, vũ trụ ngoại giới, vũ trụ thời gian; bởi v́ làm người th́ phải chấp nhận thương đau như định lệ cố hữu của “bỉ sắc tư phong” của “tài mệnh tương đố” biết được điều đó th́ đâu c̣n ngạc nhiên giữa đời này và Kiều cũng không lấy làm lạ về những dữ kiện đă xẩy ra, vô h́nh chung sự thể như đă có trong đời:

 

Trải qua một cuộc bể dâu

Những điều trông thấy mà đau đớn ḷng

 

Có như thế chuyện bước vào lầu xanh hai lần của Thúy Kiều là thể hiện bước phong trần, bước lưu đày; Kiều hiểu rơ điều ấy, cho nên nàng quyết tâm giữ trọn câu thề là sống  thế nào chăng nữa, giữ được ḷng thanh cao đó là hoài bảo, là mơ về của Thúy Kiều. Con người đứng trước bao nhiêu chuyển vần của thời gian chỉ biết nức nở, ngậm ngùi. Nguyễn Du tức tưởi trong tiếng ḷng đứt ruột đó và Thúy Kiều là người đại diện cho môi trường hiện hữu của Nguyễn Du. Ư thức hay vô thức đều có một biến tŕnh động tác. Biến tŕnh đó đi qua nhiều giai đoạn trong cuộc đời từ lúc thai sinh cho đến khi măn phần;  ấy là biến tŕnh của thời gian mà Đoạn Trường Tân Thanh đă giao phó trách nhiệm đó cho Thúy Kiều thực hiện và sống hết ḿnh với đời mà gịng thời gian vẫn trôi chảy không ngừng:

                                                    

Nàng rằng:”mưa gió dập d́u”

Liều thân th́ cũng phải liều thế thôi

 

Hay chính sự đổi thay của vũ trụ, của đất trời mà làm cho ḷng ḿnh chao động, thương mong và nh́n ḿnh như một biến dịch vũ trụ. Vũ trụ và con người đang cùng nhau xê dịch để rồi tỉnh ngộ mới nhận ra ḿnh đang rơi vào vũ trụ biến thiên; v́ tất cả bị gịng thời gian lôi cuốn, cuốn phăng vào băi đời một cách dày dạn sương gió:

 

Khi tỉnh rượu lúc tàn canh

Giật ḿnh ḿnh lại thương ḿnh xót xa

Khi sao phong gấm rủ là

Giờ sao tan tác như hoa giữa đường

 

Nguyễn Du qua vai tṛ của Thúy Kiều đă ư thức sâu xa sự chuyển vần phi lư của thời gian, đó là thời gian ngoại giới và nội giới làm cho Kiều hoảng sợ cảnh đời ba ch́m bảy nổi, mai cửa này mốt lầu kia. Thúy Kiều sợ cho thân phận ḿnh và biết đến bao giờ mới thế-giá -hoàng-cung cho nên nàng sợ, sợ ở đây không có nghĩa là chối từ; v́ vậy Kiều đón nhận lời tha thiết của Thúc Sinh và đón nhận như nghĩa hiệp. Cho nên nhận thức đó, lối tri-giác-t́nh-cảm đó là tiếng vọng sâu xa, đột khởi như hoài mong, thoát ra khỏi đời nàng để tái lập cuộc đời mới hơn, chấp nhận mọi thương đau, sớm hôm với người t́nh mới, trả cái ơn sâu xa tế độ cho đời ḿnh. Cuộc đời lưu đày của Thúy Kiều bắt đầu chuyển vần từ đây chứ không phải lúc bán ḿnh chuộc cha. Kiều đă "nhúng chàm” th́ đâu c̣n ngại với gió mưa v́ Kiều ư thức được tính cách phiêu lưu của cuộc đời; mỗi khi bóng chiều đă phủ ngang đầu là dấu hiệu của tàn tạ, do đó Thúy Kiều nh́n ḿnh, nh́n đời như số phận đă an bài mà đành ḷng chấp nhận cuộc chơi cờ người:

                                                      

Khi hương sớm khi trà trưa

Bàn vây điểm nước đường tơ họa đàn

Miệt mài trong cuộc “truy hoan”

Càng quen thuộc nết càng dan díu t́nh

 

Thời gian siêu h́nh chỉ thoáng hiện rồi thoáng đi không thể ngăn cách hai cảnh đời khác nhau mà chỉ để lại cho con người một gịng thời gian liên tục qua ư thức về cuộc sống của ḿnh. Cho nên cuộc đời bi đát, thời gian ngoại tại bi đát th́ sự cứu sống hay giải oan đời ḿnh ở Tiền Đường lại càng bi đát hơn, v́ phải ư thức sâu xa, phải sống lại với bao h́nh ảnh của ư thức, tất cả là thảm trạng qúa khứ của con người trong hiện hữu của trùng lai và c̣n thấy xót xa hơn bao giờ. Bi đát ở cái chỗ vô thức đó; hoa đây là hoa người, đă nghiêng ngữa bao điều th́ tiếc chi mà vọc vành, lời than thật là thê thảm:

 

Hay ǵ vầy cái hoa tàn mà chơi

 

Đă mang thân phận lưu đày c̣n sá ǵ hơn nữa, đă “vùi dập” đă “hoa trôi” đó là ư thức tuyệt đối vô biên, có kế tiếp chăng có lẽ ở bên kia cuộc đời, nhưng đời không ưu đăi cho phận hồng nhan v́ thế Kiều phải chịu cực h́nh. Nguyễn tiên sinh là người văn hay chữ tốt, vào ra cửa Khổng sân Tŕnh lẽ nào không biết mà đành ḷng thốt ra những ngôn ngữ chua xót và dung tục như thế! Phải chăng đời vốn đă dung tục mà đẩy tiên sinh vào thế bí:

 

Chém cha cái số hoa đào

Gỡ ra rồi lại buộc vào như chơi

Nghĩ đời mà ngán cho đời

Tài t́nh chi lắm cho trời đất ghen

 

V́ vậy thân phận lưu đày của Thúy Kiều là biểu hiện cả một thời gian hiện sinh và sự chuyển vần, đó là chuyển vần ngoại tại cho nên con người đă đề kháng lại bằng tất cả sức sống của ḿnh, phải qua những giai đoạn dấn thân, hóa thân để làm tṛn sứ mạng của kẻ bị đày. Thúy Kiều bán ḿnh chuộc cha, hy sinh người t́nh cũ, lọt vào tay phường bát nháo, bước vào đời qua từng ngưỡng cửa, làm thê, làm thiếp, yêu rồi bỏ, bỏ lại yêu biết bao nỗi u hoài chồng chất lên đời Kiều như nhánh rong trôi “lênh đênh đâu nữa cũng là lênh đênh”  đó là tiếng than ai oán trong đời ḿnh …chính nỗi đau ấy là nỗi đau của hiện thực.

 

Miguel Unamuno đồng quan điểm với Nguyễn Du: ”Tôi đau khổ tức là tôi đang sống”. Vậy Kiều là hiện hữu của cuộc đời này.  Đó là gịng thời gian lưu đày của Thúy Kiều!

 

Tất cả những dữ kiện xẩy ra trong đời Kiều là gịng thời gian và tâm lư sống của con người.  Ở đây thời gian không phải là phép đo lường, nhưng chính là thời gian ư thức. Thời gian mà Thúy Kiều đắm ḿnh và hoà ḿnh vào trong nhịp sống của đời. Cho nên t́m hiểu thời gian nội tại trước tiên phải nhận định sức sống của hiện hữu, khi con người thấy ḿnh qua bao nhiêu nhịp đời đă sống. Trong hiện hữu chúng ta có thể bắt gặp phút giây đang sống bằng hành động và cảm giác. Kiều quyết định gieo ḿnh để đi t́m cái chết, nhưng định mệnh không chiều ḷng người, bởi nợ “tiền kiếp” vẫn c̣n đây, cho nên chi nàng được cứu, rồi được qua tay, rồi rơi vào “động” ái ân. Đó là hiện hữu bi đát của hiện tại và tương lai, dần dà biến Thúy Kiều vào cảnh ngộ tang thương, cô độc trước một nẻo đời bế tắc. Như vậy hiện hữu của thời gian trở nên một tâm lư ư thức; v́ rằng hiện tại, qúa khứ và tương lai dưới mắt Kiều là một nỗi bi đát thê thảm mà chỉ c̣n một hiện hữu vắng lạnh, tẻ nhạt không c̣n lư tưởng sống mà h́nh ảnh lưu đày là hiện hữu; đó là tâm lư bi quan của con người trước sự sống, họ không t́m thấy lẽ sống, chân lư làm người mà chỉ c̣n lại cái chết mới mong đoạn tuyệt với cuộc đời v́ tất cả giữa cuộc đời này là vắng bóng. Paul Veléry lư luận về kẻ tự sát như sau:” Pour lui, tout autre n’est qu’absence”

 

Một ḿnh cay đắng trăm đường

Thôi th́ nát ngọc tan vàng th́ thôi

 

Rơ ràng là nỗi tuyệt vọng không cùng của Kiều, cho nên việc Kiều gieo ḿnh tự tử là hiện hữu của đời ḿnh, đó là cớ cắt đứt mọi tương quan,mọi giây trói của cuộc đời. Cảm giác đó là một cảm giác trực tiếp ngay số phận ḿnh đang sống qua sự bắt gặp của ư thức

 

Giờ sao tan tác như hoa giữa đường

 

Nên chi t́m thấy được cảm giác sâu xa của Thúy Kiều  trong cảm xúc hiện hữu bao gồm tri giác không gian,tri giác đối tượng và tri giác bản ngă; hợp qui lại để thấy  thân phận lưu đày của ḿnh, đó là hiện hữu của thời gian và hiện hữu của tâm lư. V́ vậy ư nghĩa của hiện hữu là tùy thuộc của tri giác mà tri giác chính là trí tuệ (mind) mất đi ba yếu tố trên th́ chả có ǵ là hiện hữu cả.Cho nên Kiều cảm thấy ḿnh sống như thế là trọn vẹn, tuy nhiên cũng không phải đầy đủ, trọn vẹn để mà dừng lại,  v́ dừng lại tức là chấm hết, Nguyễn Du không dừng lại; dù có truân chuyên nhưng vẫn “hành” như một kiếm khách trên ngựa (mă thượng tướng quân). Thúy Kiều đi t́m hiện tại trên bước đường dấn thân vô bờ bến đó là tâm lư biến dịch để t́m thấy hiện hữu của lưu đày:

 

Lại t́m những chốn đoạn trường mà đi

 

Đấy là ư thức sâu xa của con người hiện sinh trước sự biến dịch của thời gian. Trong suốt Đoạn Trường Tân Thanh Nguyễn Tiên Điền đă gởi gắm trọn vẹn nhân sinh quan của con người, nói lên cuộc đời là bể khổ, tất cả biến h́nh vào cơi không chỉ c̣n lại tấm ḷng giữa con người với con người với chữ tâm làm đầu đề ”thiện tâm ở tại ḷng ta” đó là cốt tủy chân lư mà Nguyễn tiên sinh đề ra. V́ thế Kiều ra khỏi cuộc đời này trong một tư thế sống động, đó là tâm lư nội tại,nẫy sinh trong cảm giác hiện sinh,chính biểu tượng đó đưa Kiều giáp mặt với đời…V́ vậy cái sự mơ về đă biến thành không gian hóa mà không gian có trong thời gian hiện hữu để thấy được sự mơ về trong nỗi nhớ thương mong.Tuy hiện thực nhưng một thứ hiện thực siêu h́nh trong một trạng thái lưu đày:

 

Vầng trăng ai xẻ làm đôi

Nửa in gối chiếc nửa soi dặm trường

 

Chính những tư tưởng phát tiết đó,nằm trong phạm trù triết học của thời gian hiện hữu và thời gian tâm lư của con người,thành thử sự chuyển vần ngoại tại qua ư thức hiện hữu của con người.Thời gian hiện sinh được qui về hai đặc tính: -Một thuộc về thời gian trôi chảy và bản ngă của con người cũng trôi chảy theo với thời gian.-Hai là con người tiếp thu được tất cả trạng thái tâm hồn. Đấy là gịng tâm lư của con người.Cho nên chi tiếng than vắn, thở dài của Thúy Kiều là một hiện hữu tâm lư, vừa xác định với thời gian vừa xác định với đời. Đó là sự bắt gặp giữa hiện hữu và vô tri (unconsciness/inconnu) mà vô tri ở đây không có nghĩa là không biết đến để rồi  không chấp nhận,mà đây là lời tự sự của kẻ đang đương đầu với hiện hữu như một sự an bài đă định:

 

Đau đớn thay phận đàn bà

Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung

 

Những bước đường đi qua của Thúy Kiều là chông gai là vị đắng, những kẻ đi qua đời nàng từ bọn hoạt đầu cho đến những tên tướng lừng danh, trước sau rồi cũng “qui hàng”với trí tuệ xử thế của Kiều, đó là cuộc bể dâu mà Kiều đă trải qua.15 năm lưu lạc là thời gian hiện hữu  và bi đát nhất trong đời Kiều. V́ vậy Thúy Kiều cảm thấy sự sống giữa đời này mỗi lúc mỗi vô nghĩa, không c̣n thấy ǵ là chân lư,bởi chính con người tạo ra chân lư đó. Suy luận ấy đă cho ta thấy được chân tướng của Kiều qua sự sống của nàng.Thúy Kiều cảm thấy đời thừa:

 

Thân sao thân đến thế nầy

 

Đó là tiếng nói ta thán của cuộc đời dấn thân, cho nên Kiều đấu tranh trong mọi t́nh huống, có nghĩa rằng Kiều nhận lấy, để hủy diệt sự dằn co, hủy diệt từ vô thể để trở nên hữu thể là cứu sống bản thể ḿnh ra khỏi cuộc đời.

Mười lăm năm giam ḿnh trong số phận lưu đày, điều ấy không đưa Kiều vào nỗi chết, ngược lại Kiều vin vào đó để bung ḿnh, vượt thoát đó là tâm thức phản kháng làm sống dậy ư thức hiện sinh. Như vậy Thúy Kiều là một con người đầy mưu lược của trí tuệ;không phải v́ thế mà ngại, không dám làm.Kiều đă thực hiện được sự can đảm vô biên của ḿnh:

 

Mười lăm năm bấy nhiêu lần

Làm gương cho khách hồng quần thử soi

 

Sở dĩ Kiều dấn thân vào con đường tục lụy như thế ,một phần v́ hoàn cảnh gia đ́nh một phần v́ hoàn cảnh xă hội, hai yếu tố ấy là động lực đẩy Thúy Kiều vào con đường lầm than, một con đường đày đọa nhân phẩm làm người mà Kiều phải hứng chịu, một nỗi đau không nói nên lời, ngậm đắng trong tủi phận. Đúng ra trách nhiệm đó thuộc về xă hội, nhưng cái xă hội thời ấy vốn đă mục nát, mục nát từ-trong-ấy-ban-ra. Cho nên dẫm chân lên con người là t́m cách vùi dập v́ con người thường sống theo thân phận, nhất là thân phận lưu đày như Thúy Kiều. Đó là vũ trụ của con người giữa thời gian và sự chuyển vần  để bắt gặp thời gian nội tại,bắt gặp bản thể dù cho thời gian ngoại tại đang lôi cuốn ḿnh và đặt ḿnh chấp nhận cuộc sống; đó là biến tŕnh ngoại tại của thời gian,xô đẩy vào biến tŕnh nội giới của con người;

 

Chữ trinh c̣n một chút này

 

Nguyễn Du tiên sinh đă thấy được giá trị cuộc đời, đă thấy được một xă hội ngụy tín. Tiến tŕnh của xă hội đầy rẫy những mưu lược qủi quái, những bon chen vật lộn cho nên xă hội tạo ra thân phận đau đớn, không thể nào thoát khỏi vùng vây phủ ấy, v́ mỗi khi xă hội đă dựng nên những nhân tố như thế là buộc con người ở thế bị động để rồi tự trói lấy ḿnh,chính những qui kết đó là khởi điểm cho sự lưu đày,mà đă mang cái nghiệp đó th́ viễn tượng tương lai cũng không c̣n có và con người không c̣n thấy vũ trụ ḿnh đang sống mà chỉ thấy thời gian ngoại tại chuyển vần.V́ vậy thời gian của xă hôi là bi đát.

 

Đoạn Trường Tân Thanh Nguyễn Du đă nêu cao giá trị vô-tri-tính trong hiện-hữu-tính đó là mối tương quan chặt chẽ giữa vô tri và hiện hữu. Cũng trong gịng tâm lư của con người Nguyễn Tiên Điền dẫn đưa con người vào mê lộ, lầm than và những biến chuyển không ngừng của xă hội; đó là tâm lư nội tại qua vai tṛ của Thúy Kiều.Tố Như tiên sinh nhận ra được cơi đời,cơi người trong bất cứ không gian và thời gian nào,sự biến thiên đó luôn luôn hiện diện để cho sự phiền năo chế ngự ấy là điều mà con người phải nhận lấy như qui tŕnh của vũ trụ. Nhận đó chính là nhận cái đau khổ, cái bỉ cực v́ ngổn ngang g̣ đống của đời của “bỉ sắc tư phong” của “tài mệnh tương đố”. Héraclite cho rằng: ”You can not step twice into the same river, for fresh water are ever flowing in upon you. The sun is new everyday!” Cho nên liên tŕnh đó không bao giờ dừng lại và liên tục ngày nầy qua ngày khác và ḍng nước sẽ cuốn phăng đi! Cho nên nhập thế và hành thế của Thúy Kiều là hành nhập trong đau đớn,khổ lụy. Đă nhập ắt phải khổ đó là luật thường t́nh mà con người phải trải qua. Định đề nầy trở nên bất biến.

 

KẾT:

Đoạn Trường Tân Thanh ;Nguyễn Du đă thể hiện một cách tài t́nh về tâm lư làm người khi đặt mối liên hệ giữa thời gian nội tại và thời gian ngoại giới trong một biện chứng luận qua vai tṛ của Vương Thúy Kiều, dù là số phận riêng tư nhưng đồng thời cũng bao hàm được thân phận đàn bà mà xưa nay đều mang một tâm trạng đau khổ cho t́nh và cho đời” Cổ lai tài mệnh lưỡng tương phương”(Xưa nay tài mệnh là nghịch cảnh không hoà hợp được).

 

Thời gian lưu lạc rồi hoá thân qua từng giai đoạn trong đời.Thúy Kiều nhận lănh như định mệnh đă giao. Đó chính là thời gian hiện sinh trong Đoạn Trường Tân Thanh nói lên được hầu hết nhân tính của con người mà Thúy Kiều đại diện cho những mẫu người như thế. Trong vai tṛ của Kiều ta thấy được ba mặt thể chủ lực; khách thể, chủ thể và thời gian để tạo thành một thực thể chuyển dịch và thể hiện được thời gian hiện sinh của tác phẩm, một tác phẩm vĩ đại vừa dựng nên những biến cố trong đời sống có thực vừa dung nạp những bi thương xă hội như một thực thể và làm sáng lên từng nhân vật trong xă hội. Gịng thời gian hiện sinh chính là thời gian hiện hữu; đó là vũ trụ tâm lư.Thúy Kiều đại diện gịng sinh mệnh đó,Kiều sống thực với vai tṛ,thật với đời,thật với chính ḿnh như chính tác giả vậy.Cho nên triết lư của Đoạn Trường Tân Thanh không ngoài mục đích là nói lên chữ tâm; đó là cứ điểm đối đầu với lẽ vô thường của vũ trụ. Tất cả do nhân duyên mà ra cả, mà nhân duyên là cái nghiệp. Vậy nên chi Nguyễn tiên sinh mới có Đoạn Trường Tân Thanh; nói lên nỗi ḷng ai oán giữa biển đời đau thương:

 

Trải qua một cuộc bể dâu

Những điều trông thấy mà đau đớn ḷng

 

LUẬN :

 

Bất tri tam bách dư niên hậu

Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như

(Ba trăm năm sau / có ai khóc cho đời Tố Như không ?)

 

Nguyễn Du là một nhân tài kiệt xuất, một con người kiến thức lớn. Được sinh ra trong một gia đ́nh khoa bảng, có tước vị trong xă hội, học đạo thánh hiền, một tâm thức đạo đức. Người có tấm ḷng trung quân, ái quốc, để lại một gia tài văn chương chữ nghĩa cho hậu thế, một hoài băo bao la diệu vợi về trí tuệ cũng như tâm hồn. Với một tŕnh độ tối thượng như thế, người không mong đời khóc thương cho ḿnh mà nên khóc thương cho số phận của con người…Ba trăm năm sau là hoài niệm của Nguyễn Du.Khi đời cảm nhận được vai tṛ của Thúy Kiều th́ đó là vai tṛ của chính ḿnh trong cuộc đời này. Nguyễn Du không yêu cầu  điều ấy. Người là một nhà uyên bác, một nhà tâm lư học siêu đẳng không thể có cái gọi là”ngộ ngă” như thế được. Nguyễn Du tiên sinh là đấng trượng phu đâu có đ̣i hỏi đời phải thương khóc cho ông! Ba trăm năm trở về sau khi con người nhận thức  được cảnh ngộ của Thúy Kiều mà khóc thương cho nàng. Không! đó là nước mắt của bản thân ḿnh. Tại sao thế? Bởi thời gian sống của con người hôm nay, không c̣n thời gian sống của Thúy Kiều hôm qua; dù thời gian trôi đi nhưng là thời gian ư thức, thời gian mà chúng ta đang sống và hoà ḿnh trong nhịp sống đời để tạo nên một biến tŕnh trong đời sống hiện hữu.Nguyễn Du vẫn mơ về của ba trăm năm sau và đời sẽ khóc như Tố Như đă khóc ./.

 

VƠ CÔNG LIÊM  (lễphụcsinh tiếtthanhminh thánghai canhdần 2010)

 

_______________________________________________

 

* “Tự coi ḿnh như người cùng một vận”

(1) Nguyễn Du(1765-1820)Người Làng: Tiên Điền,Huyện: Nghi Xuân,Tỉnh: Hà Tĩnh.Bắc Việt.

Con ông Xuân Quận Công Nguyễn Nghiễm và bà trắc thất Trần thị Tần.

Nguyễn Du mất v́ bệnh vào ngày 16.9.1820.Thọ 56 tuổi.Lăng mộ hiện ở Hà nội,Việt Nam.

 

Sách tham khảo:

-          Bể Dâu Trong Ḍng Họ Nguyễn Du. Đặng Cao Ruyên.NXB Miền Đông USA 2001

-          Nguyễn Du Toàn Tập.Nguyễn Thạch Giang.Tủ Sách Nguyễn Lương Tùng Thư USA 1996

-          Truyện Thúy Kiều(ĐTTT) Bùi Kỷ và Trần Trọng Kim.NXB Đại Nam 1973 Sài g̣n.VN

-          Chữ Nghĩa Truyện Kiều.Nguyễn Quảng Tuân.NXB Văn Học.Hà nội 2003

-          History of Western Philosophy by G.Allien.London.UK 1979

 

 ___________________________

 

Link : http://nghethuat.free.fr/kieu/vanhoc1951/index.html

http://truyenkimvankieu.blogspot.com/

 

 

 

 

trang vơ công liêm

art2all.net