vơ công liêm

 

NGHE THƠ Và ĐỌC THƠ

                                         NGÔ THỊ HẠNH*

 

 

      Tôi yêu thơ Ngô Thị Hạnh (NTH) từ mấy năm qua, những ḍng thơ đầu tiên đến trong tôi như tia chớp giữa thinh không, rực sáng và soi rọi . Lời thơ dung dị, nghe rất tầm thường nhưng có một sức chứa vĩ đại ở nội tâm, càng đọc thơ của cô lại cho ḿnh thêm những tư duy khác lạ. Nó khác một cách hẳn hoi, khác với những người làm thơ mà thời nay gọi là những ḍng thơ đương đại. NTH không hoa mỹ ở điều đó, cái chất thơ của cô mang cả dấu ấn t́nh người rơ nét, sự thật của thơ hôm nay không c̣n ước lệ, cái khác lạ ở nơi cô chính là sự khám phá mới, thức thời và hội nhập. Đó là lư sống là ư chí vươn lên để đấu tranh cho bằng được cái luân lư đạo đức vốn đă có trong nhân gian. Chính cái bộc phá có tính hạn hữu đó là chống lại sự hư vô buông xả có nghiă là con người quá bon chen mà quên đi nghĩa cử cao đẹp của đấng sinh thành. Đó là khiá cạnh riêng tư, khiá cạnh của cảm xúc nhưng gần gũi với chúng ta không tưởng!

Ở đây chúng ta không cần phải b́nh phẩm hay phân tích chất lượng trong thơ NTH mà ở đây chúng ta nói đến khiá cạnh sáng tạo  mà thi sĩ đă thực hiện như một kẻ tiên phong hàng đầu trong thơ hôm nay.

H́nh thức thơ NTH  thường là thể loại không vần (blank verse) pha lẫn cái giọng thơ tân h́nh thức (new formalism poetry), với loại thơ nầy thường khi khó ḷng thông đạt với người đọc hay người nghe, NTH biết vận dụng trí năng để cho lời thơ của cô không c̣n uẩn khúc với thể thơ như thế, biết vận dụng tâm lư đúng chỗ, đúng thời ở cái chỗ ‘thả’ nhẹ nhàng những câu thơ trong bài, lời và ư thơ được dùng những danh động từ, động từ, tĩnh từ như đi vào âm bằng trắc của thơ lục bát; v́ thế thơ NTH chảy nhẹ nhàng như con suối xuyên qua khe đá, thơ mộng và lăng mạn. Có nhiều bài thơ của NTH  mang tính chất hội hoạ nghệ thuật, một thứ nghệ thuật nguyên sơ (naïve-art) và đôi khi cũng được coi như trường phái hoang dă, ngây ngô như tiếng nói trẻ con, tiếng ḥ, tiếng ru đó là mạch thơ riêng của NTH, đọc kỹ những gịng thơ đó ta t́m thấy trong thơ của Ngô thi sĩ như th́ thầm trách cứ cho chính bản thân ḿnh và cho những ai cùng tâm trạng như thi sĩ đă có; đó là cái sống động trong cảm xúc, một cảm hoá giữa đời riêng và đời chung mà hai tạng thể nầy  nói lên được sự tha thiết giữa mẹ và con, giữa đạo vợ chồng , thơ NTH có cái trừu tượng, siêu h́nh nhưng không lạc hướng, trong cái thế giới siêu h́nh đó NTH vẫn giữ được thực tướng làm người trong thơ. Cho nên chi thơ của NTH cho ta cảm nhận được tính nghệ thuật nằm trong một vị trí sẳn có của thơ, một thứ nghệ-thuật-tư-tưởng cái đó gọi là Étre và Étant cái vướng vân giữa có và không, giữa không và có, đó là tư duy  trầm lắng và tư duy dự phóng pensée meditante / pensée calculante cái đó nó nằm trong thanh-âm-thơ Audio Poem mà NTH mới hoàn thành gần đây.

Qua 9 bài thơ mà NTH chọn lọc để đưa vào audio poem với giọng ngâm nhẹ nhàng, thanh thoát. Đó là điều bất ngờ cho tôi. Bởi diễn ngâm hay diễn đọc cái loại thơ không vần, tự do hay tân h́nh thức là một điều rất khó luyến láy  và đồng nhịp với thanh âm, ở đây thơ NTH  đă điều hoà, tiết điệu một cách tài t́nh và cho tôi một cảm nhận sâu sắc giữa thơ Đường luật và thơ tự do. Đôi khi cái thể loại nầy khó ḷng thu nhập cho người nghe. Nhưng cứ thử nghe một đôi lần ta sẽ bắt gặp sự cảm thông đó hoặc có thể khó tiêu thụ; v́ nghệ thuật, nhất là lănh vực thơ nó có một ngôn ngữ riêng, một ngôn ngữ siêu nhiên, một cơi phi của thơ; thế nhưng NTH không làm cho người nghe cũng như người đọc cảm thấy xa lạ giữa những con chữ mà thi sĩ đă xuất thần tạo nên. Đó là những bài thơ ưu ái dành cho lễ Vu Lan Bồn một h́nh thức báo hiếu của nhà Phật. NTH dành dụm đă từ lâu, ấp ủ như lời ăn năn mong được có bàn tay xoa dịu của mẹ hiền.

9 bài thơ đơn cử trong audio poem đă cảm hóa thi vị t́nh người, một thứ triết lư nhân bản rất hiếm thấy. Những câu thơ trong bài : Nỗi Đau Chuông Gió, Người Đàn Bà Gánh, Nuốt Đêm…tợ như lời thống hối, một dằn vặt tự tại trước cuộc sống của con người. Nói chung những bài thơ được dâng trào như một cảm xúc của người con khi nh́n nỗi đau của mẹ cha gánh vác để rồi trở nên “vô ngôn” chăng?

 

Việc làm cho một audio-book hay cho một audio-poem không phải là việc tiên khởi. Nhưng NTH như kẻ mở màng cho một loại (sort) văn chương hôm nay, một lợi dụng khả tính giữa kỷ thuật với bộ môn thơ, văn để  đưa con người đến gần với văn chương, đặc biệt cái dạng thơ không vần, không luật mà hầu như người ta hay nói đến. Cái hay của audio là truyền âm đến những người không thấy, không nghe có lẽ đó là điều cảm hoá được những gịng thơ đương đại hôm nay.

Rồi đây Thanh-Âm-Thơ (Audio-Poem) hay Ngữ-Âm-Đọc (Audio-Book) không c̣n là loại h́nh mà nó trở thành một thứ văn nghệ tŕnh diễn ( art performance) như âm nhạc hay kịch nói... Thật như thế! Thử nghe một vài bài thơ của NTH được tŕnh diễn qua thể đọc, tự dưng đưa ta về với loại thơ “sờ-ṃ” ( tangible poems) nhờ tác động của âm thanh, thơ không c̣n là bằng chữ mà bằng tiếng động ( trống, đàn, phách, tiếng vỗ, tiếng khóc, tiếng hét) làm cho thơ trở nên sống động khác chi “đắp thơ” “tạc thơ” mà người ta quên biết đến nó từ lâu nay.

Tóm tắt bài viết nầy. Thay lời cho thi sĩ Ngô Thị Hạnh qua nhận xét như sau:

“Cái đặc quyền của cái nghề làm thơ là không cần phải chứng minh , không cần viện dẫn mà tác động và thâu nhập” ( J. M. Guyau ) ./.

 

VƠ CÔNG LIÊM (ca.ab. Mùa báo hiếu 8/2011)   

 

______________

*Thơ Ngô thị Hạnh :

http://www.art2all.net/tho/ngohanh/me/me.html

http://www.art2all.net/tho/ngohanh/me/loingo.html                 

        

trang vơ công liêm

art2all.net