vơ công liêm


VỀ NGUỒN

 


            Mùa nước nổi hằng năm thường vào cuối tháng tám, trời trút xuống làng Śnh những trận mưa gió ào ạt, nhà cửa cây cối tơi bời, lũ chim trốn biệt không c̣n nghe hót dưới những bụi cây hay trên đọt tre; không gian lặng đứng cảnh vật thêm hoang vắng, ḷng người se lại chẳng c̣n ai muốn làm ăn. Đất Śnh khó thâm canh, nương rẫy sản xuất cây xanh cũng chậm phát triển, dân làng chuyên nghề đan thúng mủng, lớp trai trẻ hầu hết kéo nhau vào xí nghiệp, hảng xưởng để làm, một số khác tha phương cầu thực, hy vọng thay đổi nếp sống mới. Dù ở hay đi t́nh quê của họ là cây cổ thụ từ bấy lâu nay.


Điển đứng trong nhà nh́n qua khung cửa sổ, bên ngoài da trời màu xám tro, cảnh vật buồn xơ xác, con đường dẫn ra lộ chính bầy nhầy, sũng ướt. Điển nh́n đôi chim sẻ cánh vàng nhảy trong lồng như muốn đ̣i bay. Cặp chim này là giấc mơ xưa nay của Điển; chàng đă đánh đổi được giá với lăo Cù ngày hôm qua ở chợ huyện. Điển đặc lồng chim trên bàn ăn, thỉnh thoảng đưa mắt nh́n thích thú và thỏa măn. Một thú chơi chim mà chàng bỏ công nghiên cứu từ lâu. Điển ngoài bốn mươi, ít nói và trầm lắng, gương mặt ngầu trông dữ dằn nhưng có một tâm hồn nhân hậu đối với mọi người. Không vợ không con chỉ thổ lộ, tâm t́nh với chim như người bạn đời. Điển ngậm thuốc trên môi, tay cầm tách cà phê nhả từng cuộn khói như đợi chờ. Có ai mà đợi với chờ. Trong ḷng Điển cảm thấy chộn rộn một nỗi ǵ.

Dương Triện giám đốc xưởng giấy. Ngồi thừ người trên bàn viết, không mấy cởi mở như lệ thường, mặt thụng xuống với nét buồn, hai con mắt ch́m đắm chứa đựng một suy nghĩ riêng tư. -Ông đọc và kư văn bản này; chúng tôi đă duyệt xong. Viên trợ lư nói. Triện lược qua và hạ bút kư không ngần ngừ, khác mọi khi. -Anh gọi Điển tôi muốn gặp. Triện nói. Giám đốc Triện nh́n xuyên qua cửa kính, mười giờ sáng trời hực nắng, mấy hàng cây ngoài sân xưởng đùa với gió vô tư; Triện suy nghĩ mông lung…


Điển đưa mắt nh́n và nhếch mép cười với Sáu Thiệt. Nàng ngoắt mắt như khiêu dâm. -Giám đốc muốn gặp anh.Tùy phái Ích nói. Điển buông tay đứng dậy tiến về pḥng giám đốc.Chẳng phải suy nghĩ vấn đề. Điển là người Triện tin tưởng coi như thân ruột thay mặt trông coi xưởng giấy xưa nay.


-Anh gọi tôi. Điển nói. -Ừ! lặng câm như người mất hồn. Anh dùng trà. Triện nói. Hai người ngồi im nhắp trà chẳng nói nên lời. Giọng nói trầm xuống. -Liên chết sáng nay. Triện nói. Điển đưa chén trà lên miệng nuốt ực; đoạn nói: -Tôi nói chuyện với Liên hôm qua và kể cho nhau nghe nh́ều chuyện cũ ở quê và chuyện t́nh si của tôi đối với Liên; dù hai chúng tôi là người trong họ, chuyện xẩy ra trước một ngày Liên khăn áo về làm vợ anh. Cả hai chúng tôi yêu nhau lúc đó. Điển kể. -Liên có nói cho tôi biết đêm động pḥng như lời thú tội, bởi; nàng cho đó là phạm tục lệ và ngoại t́nh tư tưởng. Tôi không buồn về việc này mà nghi ngờ ḷng dạ của Liên. Người vợ chân thật của tôi. Triện nói.


Liên tên cúng cơm là Xiên người Thái trắng ở vùng tây cao nguyên cạnh biên Lào, Thái con gái duy nhất của tộc trưởng A-Níu. Xiên đẹp toàn diện, ít nói và cả thẹn, lớn lên ở độ trăng tṛn, trổ mă làm cho nhiều trang thanh niên trong bản ḍm ngó. Tới hai mươi Xiên đổi sắc, đẹp lạ qua nước da màu nếp trắng, tóc huyền cân xứng với khuôn trang. Xiên người có hồn thơ và lăng mạn.-Tôi ngâm thơ cho Liên nghe đêm hôm đó. Điển nói. -Tôi có nghe vợ tôi nói anh nhà thơ. Triện nói. Chuyện đó cả hai biết từ lâu và từ chỗ đó họ không cho là kỳ phùng địch thủ trước nhan sắc của người thiếu nữ đẹp; cả hai đều tôn trọng và coi nhau như anh em. Điển thường khi ghé nhà dùng cơm với vợ chồng Triện. Càng thân t́nh càng qúy nhau. Chuyện nhỏ, chuyện lớn họ trao đổi với nhau, nương tựa vào nhau không bao giờ là t́nh địch. -Cớ sự ǵ đưa tới cái chết cho Liên. Điển hỏi. -Sáng dậy tôi mới hay vợ ḿnh đă ra đi. Triện nói. Cả hai ra khỏi pḥng trong bước đi chậm răi. Điển gật gù như đồng t́nh với cái chết của vợ giám đốc, cái chết không cố ư hay đả thương mà chết đột ngột như sự thật. Bởi họ tin nhau và hiểu nhau từng lời nói, cử chỉ. Triện coi Liên như người t́nh hơn người vợ. Điển coi Liên là người em họ đă để lại dấu ấn trong ḷng Điển. Vừa bà con, vừa là t́nh nhân trong thoáng chốc đă là kỷ niệm để đời và từ đó Điển sống cô độc. -Anh báo cho mọi người ở xưởng biết việc này chưa? Điển nói. Triện trầm ngâm trong tư thế của một người đang đứng trước tuyệt vọng, đôi mắt hoen mờ, lời th́ thầm tợ như không chú ư. -Chỉ có anh biết. Triện nói. Điển đặc tay lên vai Triện vỗ về, an ủi. Gió tạt qua đưa ngọn khói vào mắt Triện, lấy tay chụi tưởng như muốn khóc dài. -Nh́n vợ nằm xuôi, tay chân ră rời, bất động, toàn thân Liên nhăo nhoẹt, tôi ôm mặt Liên và hôn lên người nàng trước khi đến sở.Triện nói. T́nh tiết như vậy làm Điển động ḷng và nghĩ rằng Xiên sống đẹp với nhan sắc và chết đẹp với thể xác và linh hồn. Mười năm chung sống bên nhau như một cuộc t́nh lớn, không một mảy may, không một gợn sóng. Liên ngoan hiền và Triện một thanh niên người Kinh gặp nhau t́nh cờ ở suối nước Pành-Xu và sau đó thành vợ chồng. -Trước ngày ‘đại đăng khoa’ và sau cái ‘tiểu đăng khoa’ là thủ tục ‘xét ḿnh’ do bà mụ trong bản ‘vén màn’ xông hương sả, phả khói thông, tẩm nước hoa, chải chuốt cho mượt mà để trọn t́nh thủy chung; đó là sợi khói, ‘sợi tơ hồng’ giữa vợ chồng đan kết vào nhau: mặn nồng có nhau và đau khổ có nhau cho tới đầu bạc răng long. -Đó là thủ tục và nghi lễ của bản em, của tổ tiên em. Liên kể lại. Và; lời kể của vợ như một khắc ghi niềm tin cho Triện. Ra khỏi cḥi lá lúc đó, trăng vằng vặc soi; Xiên gặp Điển trong bóng đêm. Họ không nói. -Điển thấy ǵ ở ḿnh không? Xiên nhủ thầm. Những lời kể lại của Liên là trang t́nh thư, là niềm tin mà Triện sẽ không bao giờ quên…dù cho mười năm không có một mụn con; nhưng họ coi nhau như t́nh nhân. Với ba mươi tuổi đời Liên đến và đi như mơ, như thần tiên. Và; Triện nhớ đă một lần tắm rượu mèn (một thứ rượu ủ vị thảo mộc gia truyền) lên người lên tóc Liên. Ôi! giây phút tuyệt vời cho đôi t́nh nhân Kinh Thượng và họ làm t́nh say đắm sau đó. Hai người đàn ông cảm thấy như mất mát điều ǵ to lớn trong đời. Trời đă ngả xuống hoàng hôn. Điển búng điếu thuốc cháy dở ra ngoài khoảng trống và quay lưng đi. -Ngày mai anh lấy chiếc Dodge đưa tôi và thi thể Liên lên bản điạ Hà-Mông. Triện nói.


Xe ngừng lại ở chợ Củi, t́m mua vài thùng rượu mèn trắng (thứ rượu đế trắng), ve dầu thơm, mấy thước củi thông chẻ dài như đ̣n gánh, chất lên xe và trực chỉ về quê cũ của Xiên. Đôi chim sẻ cánh vàng được Điển mang theo, chúng nhảy nhót. Điển nh́n và mỉm cười. Cả hai ngồi trong bụng xe chả nói năng, chả tỏ bày, cả hai trầm lắng như đang mơ. -Hai con chim sẻ của anh đang nói chuyện. Triện nói. -Vâng chúng đang nói với nhau. Điển nói. Xe lăn bánh ngon; họ nh́n ra bên ngoài, cảnh trời buồn dă dượi với núi rừng. Sau thùng xe xác Liên rung rinh theo gió chiều. Tới bản th́ trời đă nhá nhem tối.


Đặt xác Liên lên giường, cởi hết quần áo, một đống thịt trắng như bột nhồi nằm trơ, đôi vú căng tṛn rung rinh mỗi khi lay động trên giường. Triệu làm theo tập tục cổ truyền của dân tộc Hà-Mông, Điển đưa chiếc lược sừng trâu cho Triện và từ tốn chải tóc vợ. Thau nước suối để rửa người với chiếc khăn trắng vải thô đang chờ đợi. Triện lau mặt, tay chân, lau đôi vú hồng, trân qúy trong tay, lau khắp, lau tới cuối bụng. Điển xông sả tươi, khói thông và rảy lên ḿnh dầu thơm như thuở ban đầu ở buổi lễ ‘hợp cẩn’.Triện cúi đầu hôn lên bụng dưới, lấy tay xoa vào ‘nơi’ của Liên lần cuối trước khi quấn khăn trắng, toàn thân trông như xác ướp Ai Cập. Trong buổi tẩm liệm chỉ có Triện và Điển tự tay sắp xếp và làm đúng như lời dặn ḍ của Liên trước đây. Thi thể vợ đặt nằm trên một phiến đá màu đen dưới chân núi Chu-Pong; ở đây không xa con suối Pành-Xu mà mười năm trước họ đă gặp nhau. Sáng hôm sau đưa xác Liên lên giàn hỏa. Họ đă dùng rượu men tưới lên thi thể, tưới hết vào đống củi thông, nhen lửa và lửa phật cháy, tiếng lửa ḥa với gió tạo nên một âm thanh nghe như rên và buồn thảm. Lửa, khói mỗi lúc mỗi dâng cao như ngọn tháp. Ánh sáng của lửa soi mặt hai người đàn ông trên vũng nước đọng, chỉ c̣n nghe tiếng lửa nổ ngắn ngủi đến chiều th́ tắt hẳn và c̣n lại nắm tro tàn, xương trắng lẫn vào nhau. Hai người đàn ông cào, xúc đổ vào ba bao cát, không để lại một dấu vết nào nơi đó mà chỉ thấy một khoảnh đất đen c̣n hơi ấm. Gió rừng xông tới để quét sạch những tàn tro vừa mới hỏa thiêu.


Tới suối Triện rải hết xương cốt cho ḍng nước cuốn ra biển. Người ta kéo đến tiễn đưa Xiên về với chân mây trên đất nước xứ Hà-Mông.Chiều xuống;Triện nh́n ḍng nước uốn quanh mà đau nỗi nhớ ./.



VƠ CÔNG LIÊM (ca.ab.yyc. đầu tháng 8/2017)



 

art2all.net