TUYỀN LINH

 

 

Vai tṛ của người soạn Ca Khúc

và ư nghĩa của Ca Từ

 

 

 

      Trong nhiều năm trở lại đây, vấn đề ca từ trong một số ca khúc đương đại Việt Nam  đă làm cho khán thính giả yêu âm nhạc quan tâm khá nhiều.

 

     Trong bài nầy, người viết không có ư kiến ǵ về kỹ thuật ḥa âm, giai điệu, tiết tấu, mà chỉ đơn thuần đề cập đến ca từ trong một số  ca khúc Việt Nam đang được thịnh hành.

 

   Như chúng ta đă biết, ca khúc trong âm nhạc là một bộ môn văn nghệ có sức lôi cuốn mănh liệt đối với con người. Ca khúc nói lên cái hay, cái đẹp của con người và thiên nhiên trong vũ trụ bao la rộng lớn. Bằng h́nh thức cụ thể hay trừu tượng, ca khúc có thể miêu tả ( musique descriptive ) hay mô phỏng ( musique imitative ) một cách sinh động và hùng hồn những sinh hoạt đời thường xảy ra hàng ngày trong cộng đồng xă hội. Ngoài ra, ca khúc c̣n có thể nói lên những ư niệm, những tư tưởng sâu xa, uyên bác – cho con người những mỹ cảm ( emotion esthétique ) ,  là thứ khoái cảm đặc biệt của con người ở trên muôn vật : một chiếc lá vàng rơi rụng cuối Thu, một ánh sao băng trong bầu trời đêm u tịch, tia ráng  chiều rọi xuống đàn mục đồng đang nằm vắt vẻo trên lưng trâu suốt nẻo đường về; bước chân khập khiễng của bà mẹ già đang lần t́m mộ con trong nghĩa trang để thắp nén nhang thương nhớ - tiếng suối reo, tiếng chim hót, tiếng ve râm ran giữa buổi trưa hè … Tất cả những âm thanh và h́nh ảnh ấy là những giao ngộ hữu h́nh hay vô h́nh của con người với con người và của con người với thiên nhiên, sự vật – nó thật sự không thể thiếu trong chúng ta. Chẳng phải một “ Mùa Thu Không Trở Lại”  của ns Phạm Trọng Cầu được ra đời đó sao ? Như thế, ta thấy ca khúc đóng một vai tṛ rất quan trọng trong đời sống tinh thần của con người. Vậy người viết ca khúc nên nghĩ ǵ, làm ǵ ?

 

 

   Trước khi nói đến vai tṛ và sứ mệnh của người viết ca khúc, tưởng cũng nên định nghĩa và phân tích sơ qua về danh từ ca khúc. Định nghĩa một cách nôm na, dựa trên hai chữ ca khúc ( pièce chantée ), ta thấy rơ danh từ nầy được chia làm hai phần : lời ca và khúc nhạc. Cũng dựa theo định nghĩa và phân tích trên, ta thấy giá trị một ca khúc cũng chia làm hai phần : một nửa cho giai điệu tiết tấu và một nửa cho ca từ. Vậy để có một ca khúc có giá trị đích thực th́ người viết ca khúc phải hoàn thành tác phẩm của ḿnh có đủ cả hai phẩm chất nêu trên. Tuy thế, nếu nghĩ cho thật sâu, sát th́ ảnh hưởng của ca từ đến tinh thần và tư tưởng người nghe nhiều hơn giai điệu. Một ca khúc có phần ḥa âm nghèo nàn, giai điệu tiết tấu gập ghềnh trắc trở, khi được tấu lên, cùng lắm làm cho người nghe nhàm chán, và tất nhiên, sau đó họ sẽ quên ngay. Trái lại, phần ca từ dù không hay, nhưng lời ca có phần tượng h́nh, không trong sáng, th́ không nhiều cũng ít có ảnh hưởng đến người nghe, nhất là giới trẻ. Trong thực tế cuộc sống, ta thấy cái xấu, cái dở bao giờ cũng ảnh hưởng đến tuổi trẻ mạnh hơn cái tốt, cái hay. Vậy văn nghệ sĩ nói chung và người viết ca khúc nói riêng phải làm ǵ để giúp họ vượt qua lằn ranh giữa xấu và tốt nầy, để họ chọn được hướng sống đúng ? Theo thiển ư của tôi, người văn nghệ sĩ phải có hướng đi đúng trước đă.

 

  Trong lănh vực văn hóa nghệ thuật, người viết ca khúc đóng một vai tṛ rất quan trọng trong việc xây dựng đất nước. V́ lẽ ấy, ta không nên áp dụng triệt để quá khẩu hiệu “ nghệ thuật vị nghệ thuật “  mà quên đi nghĩa vụ thiêng liêng của chúng ta. Đành rằng sáng tác ca khúc là một việc làm cá nhân của người nhạc sĩ, nhưng người viết ca khúc chân chính cũng không nên độc lập với đời, ngồi trong tháp ngà mà sáng tác; nên thực tiễn cuộc sống để viết lên những ca khúc hay cho đời đơm hoa kết trái. Hăy gần gũi với khẩu hiệu “ nghệ thuật vị nhân sinh “ để chia sẻ với người, với đời. Âm nhạc cho con người nghe để phát sinh hứng thú, để được nh́n xa hiểu rộng, để cảm thông tư tưởng và kết liên. Người viết ca khúc đừng nên mải mê với rung cảm cá nhân mà quên bẵng đi thực tại xă hội, cộng đồng. Chúng ta đừng quên rằng cá nhân là một thực tại của xă hội, liên quan mật thiết đến xă hội, chẳng thể nào tách ḿnh ra ngoài xă hội được. Dù muốn hay không muốn cũng tương quan ảnh hưởng lẫn nhau. Ca khúc là một tác phẩm văn nghệ và cũng là con đẻ của xă hội, văn nghệ lạc hướng th́ xă hội băng hoại. Văn nghệ sĩ nói chung và nhạc sĩ nói riêng nên lănh một sứ mệnh trong công tác giáo dục xă hội, vạch hướng đi trong sáng cho xă hội, xây dựng xă hội, bởi văn nghệ ảnh hưởng rất sâu xa đến xă hội. Một nhạc sĩ sáng tác nên cần có sự cọ xát thực tiễn, có thế mới xúc động tâm t́nh để sáng tác. Sáng tác một ca khúc không chỉ giải bày tâm tư cho riêng ḿnh mà c̣n có nhiệm vụ giải bày tâm tư của người khác trong cộng đồng xă hội nữa. Ca khúc chính là gạch nối gắn liền giữa nhạc sĩ với đời, v́ nhạc sĩ chẳng những là kỹ sư âm thanh mà c̣n là kỹ sư tâm hồn của ḿnh và của cả đại chúng. Người nhạc sỹ dùng kỹ thuật âm thanh cùng ư nghĩa lời ca để giúp đời nh́n rơ đường lối chân chính trong cuộc sống. Một ca khúc hay là một ca khúc kết tinh được t́nh ư sâu sắc, chẳng những nói lên được vẻ đẹp cá nhân mà c̣n cho người thưởng thức thấy được cái thật, cái đẹp của xă hội nữa. Nghệ thuật thơ văn hay âm nhạc bao giờ cũng nói lên được cái thật, cái đẹp ( thật ngoài vũ trụ, thật trong khoa học khách quan, và nhất là trong tâm lư ) hợp với đạo lư, mong làm đẹp cho tâm tính con người. Cái thật, cái đẹp vào đời nào, thời nào cũng được tôn vinh cả. Tiếc thay, ư thức được cái đẹp và cái thật lại bị hạn chế trong con người. Từ sự hạn chế nầy đă đưa đến sự nhận định sai lầm về giá trị cái đẹp, cái thật của một số người làm văn nghệ khiến họ lai căng, lạc hướng. Thậm chí có ca sĩ đă thành danh vững vàng, tuổi cũng đă gần lăo bà mà c̣n ăn mặc hở rốn, hở đùi lên sân khấu nhún nhảy, lắc lư trông thật tội nghiệp. Tiếc quá ! Tiếc quá ! ! ! Xin đừng lẫn lộn cái thật, cái đẹp của một bức tranh khỏa thân với cái thật của một ca sĩ hở rốn, hở đùi trên sân khấu. Nhăn quan tự nó đă có sự phân tích , lư luận, đam mê lẫn cám dỗ riêng của nó.

 

   Trở lại vấn đề sáng tác ca khúc, những năm gần đây một số nhạc sĩ trẻ vẫn đam mê “ nghệ thuật vị nghệ thuật “, có khuynh hướng cá nhân trong các đề tài sáng tác. Gặp thời buổi công nghệ điện tử phát triển, họ ngồi trước màn h́nh internet để:

“ chiều chiều lang thang internet, em th́ đi vào một trang web buồn…” hay “ triệu thông tin vẫn nghe lạc loài, cố quên hết căn pḥng trống tin anh, chờ e-mail lăng du một ḿnh…” C̣n nhiều….nhiều những ca từ đại loại như thế nầy nằm trong các ca khúc đang được phổ biến trên thị trường Âm Nhạc ở nước ta.

 

   Chẳng ai phản đối việc ca tụng t́nh yêu đôi lứa. T́nh yêu đôi lứa là một đề tài rất đẹp trong âm nhạc, nó có sức hút mănh liệt đến tâm tư t́nh cảm con người, bởi máu c̣n chảy th́ trái tim vẫn c̣n réo gọi. Đẹp và lăng mạn biết bao một “ Mùa Thu không trở lại “ của ns Phạm Trọng Cầu, một “ Hương xưa “ của ns Cung Tiến, một “ Thu hát cho người “ của ns Vũ Đức Sao Biển, và c̣n biết bao ca khúc hay nói về t́nh yêu đôi lứa không thể kể hết được.

 

   Thật ra th́ cũng có rất nhiều nhạc sĩ trẻ tài năng, nhưng h́nh như cũng chưa thoát ra được ṿng quay quá mạnh của nền kinh tế thị trường nên chưa định được cho ḿnh một hướng đi riêng, có ư nghĩa làm đẹp đời. Tiếc quá ! ! ! Biết bao là đề tài sinh động trong đời sống thực tiễn và trong thiên nhiên muôn màu muôn vẻ để khai thác: nào là thiên tai băo lũ, giặc đói, giặc nghèo, trẻ em mồ côi khuyết tật, tệ nạn xă hội….Nghệ thuật chính là địa hạt của rung cảm trong cảm thông và chia sẻ, nhất là lănh vực âm nhạc.

 

    Tôi c̣n nhớ một nhà văn Tây phương nào đó đă nói:” Nếu con người không c̣n biết đau khổ th́ nghệ thuật sẽ hết thức ăn và sẽ chết. Nước mắt của nhân loại chính là thứ sương lộ mầu nhiệm tưới cho cơi trần thế lầm than nầy mọc lên những bông hoa hương sắc diệu kỳ. Đó chính là những tác phẩm nghệ thuật “. Vậy tại sao ta cứ ngồi một chỗ, chôn ḿnh trong các pḥng trà ngập tràn bia rượu và khói thuốc, không ra ngoài nh́n trời cao bể rộng, nh́n cánh đồng lúa chín ngập tràn nước lũ, nh́n những cánh rừng bị chặt phá một cách thảm thương, nh́n tận mắt các em nhiễm chất độc da cam để cảm thông, chia sẻ ? T́nh người, t́nh đời ở đó, t́nh yêu đôi lứa cũng phát sinh từ đó. Chẳng phải nhạc phẩm ” Tiếng sông Hương “ của ns Phạm Đ́nh Chương được ra đời đó sao, và “ Em đâu biết ” của ns Thế Hiển, rồi “ Về đâu? Hỡi em yêu” của ns Thanh Hà-Xuân Qùy, và ” Đứa trẻ lang thang” của ns Chu Hoàng Thông v.v…

 

     Người soạn ca khúc đóng một vai tṛ rất quan trọng trong việc chuyển tải tư tưởng và cảnh t́nh đến thính giả mà ca từ là phần cốt lơi. Dù ca khúc được viết với tiết tấu đương đại cách mấy đi nữa cũng không thể nằm ngoài quy luật nầy. Có thế giá trị đích thực của ca khúc mới vượt qua không gian và thời gian để sống măi trong ḷng người nghe. Có những nhạc phẩm ca từ không cao siêu, nhưng lời ca giản dị, mộc mạc dễ hiểu cũng được người nghe đón nhận một cách hoan hỉ, chân t́nh. Là món ăn tinh thần không thể thiếu đối với con người, nhưng không phải người nào cũng đ̣i hỏi phải được ăn cao lương mỹ vị. Con người vốn thích nghi với hoàn cảnh, một dĩa rau muống luộc chấm với mắm nêm cũng cho được một bữa cơm ngon miệng với gia đ́nh nghèo khó. C̣n ǵ mộc mạc và lăng mạng bằng một “ Nắng Chiều “ của ns Lê Trọng Nguyễn, một “ Tiếng Ḷng “ của ns Hoàng Trọng, một “ Bài Thơ Hoa Đào “ của ns Hoàng Nguyên…. Một ca khúc hay không bắt buộc phải có ca từ cao xa, siêu thực mà cần có nội dung rơ ràng để người nghe cảm nhận được t́nh, ư của tác giả muốn nói ǵ, gởi gắm ǵ trong tác phẩm của ḿnh. Món ăn không cần cao lương mỹ vị, nhưng phải lành, sạch, hợp với khẩu vị th́ ăn vào hẳn là ngon miệng, dễ tiêu hóa. Ngược lại, dù cao lương mỹ vị mà trộn lẫn nhiều thứ chua, cay, mặn, ngọt quá th́ ăn vào ắt phải khó tiêu, mà đă không tiêu hóa được th́ sinh ra đầy hơi, thương thực.

 

   Gần đây, không hiểu vô t́nh hay cố ư mà một số nhạc sĩ trẻ sáng tác ca khúc có khuynh hướng nặng về phần tiết tấu hơn ca từ. Chẳng hiểu sự việc đáng tiếc nầy xảy ra do chủ quan hay khách quan (?) Dẫu v́ lư do nào đi nữa, cũng mong những ai có tâm huyết hăy xem lại vấn đề để các tài năng trẻ có hướng đi đúng hơn trong việc soạn ca khúc.

 

Tuyền Linh

 

 

 

art2all.net