Vũ thị Ngọc Thư

 

 

 HẠT MƯA K ỨC

 

... Nụ đ nghe rất nhiều cu chuyện m người thn trong gia đnh bồi hồi xao xuyến nhắc về ma thu cy bng l đỏ c hương cốm thoảng theo gnh c hng đong đưa qua phố; Nỗi nhớ chiều hồ Gươm sương phủ bạc trắng bốn bờ, hiu hắt tiếng sm cầm ngơ ngc gọi bầy
 

     Lc thật b, mọi người trong nh v cc c bn nh ng nội đều gọi n l Nụ. Nụ chỉ cn nhớ ngy cn lẫm chẫm đi lại trn khoảng sn gạch nu đỏ bn trong khung cửa sắt cao mu xanh ở cổng nh, lc no cũng nghe văng vẳng tiếng u gi gọi c Nụ ơi hay em Nụ đu rồi. Giọng u ấm p, lun thấp thong ẩn hiện nụ cười đen nhnh, v đi mắt hiền ha dưới cho khăn mỏ quạ mu quả trm kh. Nụ thch lắm tiếng u gi gọi n như thế, nhất l những khi hai u chu chơi a phải trốn, tm nhau. m vang tiếng gọi của u vừa yu chiều, vừa dịu dng, vừa qu mến như đặt Nụ vo một vị thứ no đ quan trọng trong gia đnh. Nghe l lạ, nhưng dễ chịu, khc với tiếng Nụ ngắn gọn, cụt ngủn, mọi người khc vẫn lun dng để gọi n; Đi khi tiếng gọi dứt khot của họ lm Nụ hơi bất ngờ, giật mnh, v sợ hi nữa. Tiếng gọi từ tốn của u gi nặng đầy quan tm bảo bọc, tnh quyến luyến v cn như thầm chuyển mọi an nhin, từ i đến che chở Nụ. Nhiều năm qua, Nụ vẫn bng khung tự hỏi tại sao c Nụ ơi hay em Nụ đu rồi cứ cn mi trong tm tưởng, v mỗi lần vọng về đều đem lại nhiều ngọt ngo, dịu m như thế?



Phố Ng Trạm, H Nội
 

Trong tr nhớ, H Nội của Nụ l ngi nh với khoảng sn trước kh rộng, c bờ tường gạch bao quanh v khung cổng cao lun được đng kn bằng hai cnh cửa sắt mu xanh l sấu. K ức ấy c u gi, quanh năm cht khăn mỏ quạ thm đen, v bao giờ quần o cũng chỉ một mầu tối bạc như bị m khi. U gi vừa l v nui của Nụ v cũng l một người b con rất xa trong họ. Thỉnh thoảng Nụ cn ngờ ngợ thấy bng dng u dng cọng l đu đủ thổi bng x bng cho Nụ đuổi bắt quanh gốc sung kh to ở gc sn. Những bọt bong bng trong veo, to nhỏ nhiều cỡ, lng lnh bay vng theo những đốm nắng trưa vng mơ. Nụ nhớ thn cy sung c vi vết trầy, dấu khấc đ nm nu, v hơi nứt nẻ phần gần gốc, nhưng lun chi cht cc chm quả mọng trn, lung linh khc mầu nhau, như khoe độ chn của từng quả trn cc nhnh. Những khi chiều chuộng hay nựng nịu dỗ dnh Nụ, u gi bầy sung vo mấy chiếc giỏ my nhỏ để Nụ chơi. Mỗi giỏ một mầu quả, xanh ru non, đỏ nh cam, vng thanh tr, v tm bồ qun; Những quả sung no nắng hong hn, rực rỡ mầu sắc của một ci vng xưa. Bao năm qua, hnh ảnh hiền ha ngộ nghĩnh ấy vẫn thỉnh thoảng trở lại, nhưng chỉ lng đng trong tiềm thức của Nụ thi, mờ nhạt như khng thật. Tất cả đều lơ lửng chơi vơi, nhưng quẩn quanh khng rời, khng phải từ tưởng tượng hay ảo gic, v cũng chưa bao giờ thay đổi hay tan mất hẳn. H Nội vẫn lặng lẽ trở về với Nụ như vậy. Đi lần khng gian ấy cn mơ hồ quyện hương bồ kết rất nhẹ hay phảng phất mi vỏ trầu dịu quen từ vai chiếc o bng của u gi, nơi Nụ nhiều lần p mặt gắt ngủ trong tiếng ru ơi, ời ci c, ci vạc, ci nng sao my dẫm la nh ng hỡi c? Tiếng ơi mnh mang chấp chới chao liệng mi trong giấc ngủ của Nụ.

 

Phố H Ni. Hoa sĩ: Bi Xun Phi

 

Nhưng cũng c đi lần Nụ đ ngờ ngợ nhớ lại một buổi sng ảm đạm, mưa lấp lửng khắp nền gạch sn nh. Cả gia đnh dắt du nhau vội v ln xe. B ngoại bồng Nụ, bố một tay xch chiếc va li nhỏ, tay kia dắt anh Cường, mẹ địu em b v đeo một giỏ nan đựng mấy ci bnh gi, chai nước lọc, yếm t em b, khng biết đ được u gi chuẩn bị sẵn từ bao giờ. Phố vắng khng một bng người, nh no cũng đng cửa, đường sũng ướt, t xe qua lại. Nụ nhớ mi khi chỉ cn lại một mnh trong sn, u gi mếu mo sụt si dấu mặt trong cho khăn trm tc. Cuối cng, u chạy ra ngoi cổng, rũ rượi khuỵu xuống vừa khc, vừa vẫy tay khi xe lăn bnh rời đi. Nụ vng vất, tức tửi giy giụa trong tay b. Phố lui dần lại, mưa nặng hạt, mờ mịt, khng cn nhn thấy u gi nữa.

 

K ức sau đ l hai chiếc my bay rất to, ướt đầm đa dưới mn mưa phủ trn sn bay, nơi m sau ny Nụ nghe b kể l phi trường Gia Lm. Rồi hnh ảnh la liệt người nằm, ngồi chen chc nhau trn sn my bay quanh chiếc khăn nhỏ b trải cho mấy anh em Nụ ngồi. My bay dằn xc chng chnh, c khi như đột ngột vọt ln cao, rồi lại bất ngờ hạ thấp thật nhanh. Mọi người trn sn mất thăng bằng, ngả nghing chi đổ vo nhau nhiều lần, ồn o tiếng trẻ em ku khc suốt chuyến bay. Tất cả những hnh ảnh lộn xộn, thất thường, đảo đin ny l H Nội cn lại trong k ức của Nụ. Cũng c thể, khc đoạn dĩ vng nhỏ nhoi đ đ được phong ph thm theo những mẩu chuyện b ngoại kể m Nụ cn nhớ được, hoặc từ những tấm ảnh ố vng trong quyển album gia đnh. Tm tr Nụ ton cc đoạn phim m mờ, hnh ảnh nhập nhằng, gin đoạn, khng đầu đui như vậy suốt những năm cn ở Si Gn.

 

Đường X H Nội, Thng 7, 1954. Hnh: Life Magazine


H Nội đấy, bố kể, Nụ được sinh ra ở nh hộ sinh trn phố Hng Bn, một nh thương khang trang c bn ngoi đẹp như biệt thự, tọa lạc giữa khu nh yn tĩnh thuộc trung tm thủ đ. Bấy giờ, đoạn đường với hai hng cy bng gần nh thương đang giữa ma l đỏ, my trời bing biếc, l kh lc đc quanh cc gốc bng ru phong. Phố xn xao sắc thu. V H Nội cn c u gi yu dấu đ v v bn mớm chăm cht Nụ bao đm ngy. H Nội vừa thn quen, gần gũi v cũng vừa rất xa lạ, kh hiểu. H Nội mờ nhạt, thầm lặng, thao thiết đợi mong, v bng bạc thi thc nhớ nhung. Lần no hồi tưởng lại, Nụ cũng rưng rưng vẩn vơ sợ một lc no phần k ức mong manh đ sẽ khng trở về nữa.

 

Gia đnh Nụ, Tết Gip Ngọ,thng 2-1954


Nụ rời H Nội khi được 3 tuổi, cn qu nhỏ để biết hay nhớ thời gia đnh từng sống m đềm, kh giả ở đấy. Theo lời kể của b ngoại, bố mẹ đ c ba căn nh gạch mi ngi, loanh quanh khu gần hồ Gươm. Khoảng sn c u gi cht khăn mỏ quạ hay luẩn quẩn trong tm tr Nụ l phần trước căn nh m gia đnh cư ngụ trn phố Ng Trạm, gần chợ Hng Da của H Nội ba mươi su phố thuở xa xưa. Hai căn nh cn lại được dng lm cơ sở của một trường tư dậy Php Văn do bố Nụ, ch Thụy v bc Liễn, hai người bạn của bố, cng đảm nhiệm. Sau ny được đọc một số tc phẩm nhắc đến H Nội của cc nh văn trong Tự Lực Văn Đon, Nụ đ nghĩ c thể nh ở Ng Trạm thuộc khu trung lưu của H Nội ngy xưa v c khoảng sn trưng bầy mấy chậu cy qu, c bụi hồng tr quanh năm dịu thơm, c cy phong thủy cnh cong dng nghing đặc th, v một hn đ to c vn ẩn hnh bng ni, đẹp m đềm như một vườn cảnh nhỏ sau bờ tường ro. Trn vm cổng cn thấp thong gin dạ yến thảo quanh năm lc đc hoa tm rũ dịu dng. Phong cch bi tr trong sn c nt ngưng đọng của thời gian, giống như một vườn non bộ nhỏ của những căn nh khang trang trong phố, m cc truyện đ kể, v nh Nụ cũng c cửa sắt mở ra bờ h rộng, quanh năm r ro bng mt cy xanh. Cũng khng t lần, Nụ đ bng khung tự hỏi khng hiểu nh Nụ ngy ấy c phảng phất sắc thi cổ phong, xa vắng như của nhiều ngi nh ở phố đ nhuốm mầu thời gian, trĩu nặng cc hoi niệm? Hay l một nếp nh mi xm hoặc ngi đỏ, hiu hắt trong khu phố ảm đạm mu sương m, được diễn tả trong cc tranh vẽ phố xưa su lắng của họa sĩ Bi Xun Phi [1]? Nhưng hẳn l phải thuộc khu thi vị, trữ tnh v Hong Anh Tuấn, người v cng yu H Nội, đ khng qun nhắc Ng Trạm, nơi đọng mi k ức về mối tnh ngọt ngo thơ dại của nh thơ:

Anh nắn nt một trường thi lng mạn
Thơ thuở b khắc ghi tnh Ng Trạm".

(Trch từ Bi Thơ H Nội, Hong Anh Tuấn)

Nụ cũng khng thể hiểu tại sao đ lun nghĩ ngợi, thương nhớ H Nội d khng thật sự biết g về nơi chốn ấy ngoi vi địa danh, hnh ảnh chắp nối hay tự tưởng tượng dựa theo cc cu chuyện hồi tưởng lại thng ngy bnh yn hạnh phc cũ của những người lớn trong gia đnh.

Gi từ H Nội, cuộc sống của gia đnh Nụ đ rất long đong, vất vả trong nhiều thng đầu tin ở Si Gn.

 

 

Trại Tam Cư ở Trường Ptrus K, Si Gn
 

Gần cuối thng 8 năm 1954, gia đnh Nụ đến trại tạm cư trong khun vin của Lyce Ptrus K, tn trường vừa lạ vừa kh pht m nhưng bố đ tru mến nhắc đến rất nhiều lần trong những năm cả gia đnh cn ở Si Gn.

 

Trại Tạm Cư ở Si Gn, Thng 7 1954. Hnh từ Internet


Những hnh ảnh tiếp theo trong tr nhớ l một khoảng sn trung tm rất rộng, nhiều thảm cỏ xanh, nắng trưa rực rỡ, bầu trời bng bnh những dải my trắng, v hng cy hong điệp xo xạc tiếng l trong khun vin trường Ptrus K. Trn bốn vung cỏ rộng giữa sn, hng hng lều vải giống nhau được dựng san st kn mọi chỗ trống. Gia đnh Nụ được chia cho một ci lều ở gc ngoi gần st lối đi trng xi măng. Lều hơi thấp nn anh em Nụ thường chỉ được ngồi hay nằm mỗi khi về ăn cơm hay chia nhau chỗ ngủ trn chiếc chiếu chon gần kn diện tch mặt cỏ ở dưới lều. Gia đnh ng b nội cũng ở một nh lều như vậy, khoảng gần giữa sn, nơi c tượng cụ Trương Vĩnh K [2]; B ngoại gọi l tượng cụ bc học v dậy Nụ phải khoanh tay ci cho cụ mỗi khi đi đu qua vng trung tm sn trường.

Từ đ, ngy ngy c Hin, tay dẫn Nụ tay cắp rổ, xếp hng chờ gần cổng trường để nhận thực phẩm tương trợ của chnh phủ hay cc tổ chức nhn đạo. Nắng trưa ong ong, đng người, ngột ngạt nhưng mọi người đều kin nhẫn chờ nhận gạo, muối, c kh để c phần ăn qua ngy. Nh ng nội đng cc c, ch nn ngoi c Hin, cả c Loan cũng phải phụ xếp hng như thế. Thỉnh thoảng, Nụ được cc bc chia gạo di cho chiếc kẹo dừa thơm bo ngậy, ngậm vo l tan lịm thật nhanh trn lưỡi, nhưng vị bi ngọt m mẩn của dừa ngo đường thốt nốt cứ theo Nụ cả ngy. Bao buổi chiều, lũn cũn theo cc c đi hứng nước, Nụ chỉ b được một lon guigoz nước vơi vơi, vậy m về đến lều cũng lun lướt thướt ướt. Nhiều hm ở ngay chỗ vi nước, nếu thấy Nụ qu nhem nhuốc, c Hin cn xối nước tắm rửa Nụ sạch sẽ trước khi dẫn về lều.

Thỉnh thoảng c hm trời đổ mưa ro, anh em Nụ phải ở trong lều, nhưng lun đa chơi quanh quẩn ngay lối vo, cng nhau đếm những hạt bong bng nước rơi vỡ trn mặt cỏ; V đi lần cn từ từ thả từng chiếc thuyền, lm bằng cc mảnh bo cũ gi đồ ăn, cho tri theo 2, 3 rnh nước đục mầu từ lều ra gc đường xi măng hơi dốc xuống một ci mương nhỏ. Những chiếc thuyền giấy lạc loi tri như mấy c chu, anh em Nụ. Những lc ấy, c t lun m Nụ th thầm lậy trời xin mưa mau tạnh để đến tối chiếc chiếu ngủ khng bị ướt.

Khi trời chập choạng tối, cc nh lửa yếu ớt từ những ngọn nến nhỏ, đặt gần cửa cc nh lều, theo nhau nhập nha sng ln. Ring nh Nụ, sau bữa cơm chiều, mấy c chu lun tụ họp quanh ngọn nến leo lt, cười ni ru rt. Anh Cường bắt chước c t uốn vặn hai bn tay, rồi dang ln cao hay quơ ma gần ngọn nến để tạo bng chim chao, hạc lượn trn bầu trời l vch lều đối diện chỗ đặt nến. Nh ấm dần trong những tiếng cười ni trong trẻo, vui nhộn. C Hin dậy Nụ đếm bng của những con chim đang xoi bay theo bầy. Nụ đ đếm được chim b, chim bố, chim mẹ, chim con, nhưng cn thiếu chim u gi. Nụ lại tủi thn, nước mắt dn dấn, nhưng khng dm khc.

Thấm thot đ đến ma Trung Thu. Nụ mang mng nhớ c lần đ được u gi dẫn ra đầu ng ba gần nh, nơi c tiệm trưng hng Tết đn trăng, xem đn ko qun lập le nh nến, đn ch thỏ xanh, đn ng sao vng, đn c chp đỏ, v những chiếc mặt nạ nhiều mầu bằng giấy bồi được sơn, ghp dầy cộm. Gc phố tưng bừng nhiều loại đn căng giấy bng knh trong suốt, lung linh nh nến, rực rỡ mầu sắc trn cc khung tre được vt uốn thnh hnh hoa quả hay mung th ngộ nghĩnh. Phố đng người qua lại, tiếng cho hỏi nhau rộn rng. Hương bnh đậu xanh nướng thơm lừng cả mấy đoạn đường ln cận. Rồi trn đường về, Nụ thiếp ngủ trn vai u gi, mơ mơ mng mng trong tiếng u rủ r vỗ về Em Nụ đnh đu với khướu để cng ln thăm ng giăng nh v giọng ru ngọt ngo ngn nga:

ng giẳng, ng giăng.
xuống chơi với ti.
c bầu c bạn,
C vng cơm si.
C nồi cơm nếp,
C nệp bnh chưng.
C lưng hũ rượu,
C khướu đnh đu.
[3]

Nụ lơ mơ, khướu cũng biết đnh đu, my trời lao chao theo nhịp đu quay vng ln vng xuống, rồi hnh như Nụ đ được đặt nằm trong chiếc giường nhỏ của n trn gc nh, nơi c khung cửa sổ gần st một tn sung lớn, vi chiếc l đang la xa lấp long nh trăng. Nụ thiếp vo giấc ngủ, bnh bng trong tiếng ht của trẻ con rước đn ngoi phố.

Nụ đ ngẩng đầu hoang mang tm trăng nhiều lần hm Trung Thu ở trại, nhưng bầu trời chỉ lun mờ bạc trong mn mưa. Từ lc sng, cc lều c trẻ em đều được pht một, hai con t he xanh đỏ. Nụ nhận được một em lợn mũm mĩm, mầu ng, đầu c ci nơ đỏ tm, mũi to hu ăn, miệng em lun cười thật tươi với mọi người. Anh Cường được ci trống bỏi c cn mầu đỏ. Suốt buổi anh quay lắc trống lin hồi. Tiếng trống tạch tạch đục trầm lm khng gian trong lều gần gũi, quen thuộc hơn. Đi khi tiếng ồn như c vang cả những m thanh lộn xộn của cc mn đồ chơi m anh em Nụ thường bầy hng cả ngy khi cn ở nh. Nụ vẫn nhớ anh Cường hay cột dy ko chiếc xe gỗ nhỏ, loại chở hng từ qu ln phố, chạy vng gốc sung, miệng ồn o giả tiếng ci xe ti toe vang động khắp sn. C khi cũng vẫn ko chiếc xe ấy, nhưng anh lại ku leng keng như tiếng tầu điện qua phố bờ hồ. Nhưng lu lắm rồi khng cn nghe tiếng u gi gọi hai anh em nữa. Nụ nhớ u lắm.

Đm Trung Thu trời mưa rả rich. nh nến mờ sng nhập nha khắp cc lều trong trại. Văng vẳng tiếng ku tạch tạch của trống bỏi xen trong tiếng ht h hồn nhin của trẻ con. Lều nh Nụ ấm cng, vui nhộn đặc biệt hơn mọi ngy v cc c v anh em Nụ được xm xt nghe bố giảng giải cch lm trống bỏi v kể chuyện về nơi đầu tin lm những chiếc trống t hon ny. Bố kể ngy xưa người lng Bo Đp [4] lm trống bỏi từ đất st, nan tre, v giấy bồi tỉ mỉ như thế no. Cc cng đoạn như nho nặn đất st, hong nắng, chẻ vt tre, căng bọc mặt trống, cột gắn di, tra cn đều đi hỏi sự tẩn mẩn, kho tay, kin nhẫn, v mọi bộ phận của trống đều nhỏ v rất mong manh dễ vỡ, dễ rch nn lm một ci trống kiểu thủ cng tốn kh nhiều cng v thời giờ. Trẻ em lắc trống bỏi để cho mừng chị Hằng v ch Cuội nhập cuộc rong chơi rước đn, nghu ngao ht h ma lễ. Điều th vị với cả nhm l lng lm trống, Bo Đp, thuộc vng kề cận đoạn đ tả sng Đo của tỉnh Nam Định, kh gần bến Đ Quan, qu qun của u gi. Bố cn ni m thanh trống bỏi lm từ lng ny lun đặc trưng c điệu tạch tạch rn, lộp cộp r. Khi quay trống lin tục nhanh đều th tiếng vang rền vui như của đn ve hợp ca khoe giọng ma hạ. Lc quay chậm nhẹ từ từ th trống ku đanh, nghẹn như tiếng ếch nhi than thở trong những đm mưa phải ly lất ngoi bờ ruộng. Khng biết thỉnh thoảng những tiếng ku lộp cộp nghẹn, đứt qung trong đm Trung Thu buồn b ấy c hon ton từ cc chiếc trống bỏi trong trại, hay cn lẫn cả tiếng than vắn, thở di của bọn ễnh ương, cho chuộc nhớ bờ, nhớ qu đang long đong lưu lạc trong mn mưa rỉ rả ngoi cc mương chảy quanh khun vin trường.

 

T he th vật, trống bỏi, t he kn

Đồ Chơi Ma Trung Thu. Hnh từ Internet
 

Qua Trung Thu, Si Gn mưa nhiều hơn. Những trận mưa buổi chiều lun bất chợt o đổ nặng hạt rồi cũng quang tạnh thật nhanh, nhưng lun đủ lm cc nh lều bị ẩm ướt nhớp nhp, v đời sống chui rc chật chội trong trại thm vất vả kh khăn. Nước uống thiếu thốn, nh no cũng phải xếp hng chờ cc xe camion đến phn pht nước đ được lng phn, mỗi ngy một lần. Cc phương tiện vệ sinh v cng giới hạn. V, v cũng gần đến ngy khai giảng năm học mới nn người tạm tr trong trường được khuyến khch xuất trại nếu đ tm được nơi định cư; hoặc phải ghi danh để chnh phủ sắp xếp phn tn đưa đến cc khu định cư lu di dnh cho người di cư.

Thời gian ny, cc gia chủ hay người đại diện của mỗi nh lều thường đuợc chở đi tham quan để c khi niệm thm về sự sinh hoạt của cộng đồng x hội bn ngoi trại. Một số người cn được php ra ngoi tm nơi tự tc định cư nếu bầy tỏ nguyện muốn xuất trại để xoay sở mưu sinh, khng cần sự gip đỡ hay hổ trợ thm của chnh phủ. Những chuyến đi ny thường chỉ loanh quanh cc nơi trong thnh phố hay vng ngoại ln cận Si Gn. ng nội v bố Nụ ngy no cũng bận rộn, ro riết tm nh, nn chỉ sau hơn hai thng ở trại, mỗi người đều mua được một căn phố trn đường Phan Đnh Phng ở quận 3 Si Gn. Nh ng Nội cch nh Nụ khoảng vi trăm mt, nhưng phải băng qua lối ng chnh dẫn vo chợ Bn Cờ v đường Nguyễn Thiện Thuật.



Đường Phan Đnh Phng - Quận 3, Si Gn
 

Giữa thng 10 năm 1954 gia đnh Nụ xuất trại tạm cư, dọn đến căn nh mi ngi hai tầng ở gần cuối đường Phan Đnh Phng. Mặt sau nh chnh vnh ngay đầu một ng ba, nơi giao điểm của hai đường hẻm lớn; Cả hai đều đủ rộng để xe camion thỉnh thoảng chạy từ đường Nguyễn Thiện Thuật vo khu xưởng đc kim loại tọa lạc ngay gc bn kia nh Nụ. Con hẻm đối diện, trổ gần thẳng gc vo mặt sau nh Nụ, kh su nhưng bề ngang hẹp dần khi đến chỗ tụ họp của cc gian hng bnh dn bn đồ ăn điểm tm, rải rc kn hai bn hẻm. Hng ngy, từ rất sớm, tụ điểm ny đ nhộn nhịp cc gnh xi, quầy bnh m, thng cho huyết, nồi bnh canh, nhưng honh trng nhất l một sạp cơm tấm với 5, 6 ci đn cho khch ngồi vừa ăn vừa chuyện tr rm rả, vui nhộn. Khu hng qu ở ngay đầu lối dẫn vo xm nh nhỏ l nh nhiều mi tn, mi l, chen chc lộn xộn trong cc ng chạy theo hnh bn cờ ngang dọc phức tạp. Con hẻm cn lại của ng ba nằm song song với mặt sau nh Nụ c lối bn tri chạy qua cha Linh Chưởng; qung duy nhất lun tĩnh lặng, khng x bồ như khu c hng bn, người mua trong xm; Cổng sn trước chnh điện của cha mở ra phần vỉa h cuối đường Phan Đnh Phng, đoạn phố vắng gần gip với đường L thi Tổ. Nhưng ng bn phải của con hẻm ny lại dẫn về khu tụ tập nhiều xe bn qu đm như cc loại ch: bng cau, sm bửu lượng, hay cc mn đỉm sấm, xu mại, b v vin, nổi tiếng của đường Nguyễn Thiện Thuật; Khu ny ban đm lun sng choang nh đn manchon v dập du khch ăn hng qua lại nn kh ồn o, đng đc. Loanh quanh ngoi mặt đường cn c một tiệm ăn Tu, tiệm thuốc Bắc, xe phở lưu động, v tiệm tạp ha Nam Ha lớn nhất của khu chợ Bn Cờ. Tất cả cc tiệm đều rải rc gần lối đường thng từ Nguyễn Thiện Thuật vo chợ Bn Cờ ln gần gc đường c cha Kỳ Vin. C lần Nụ nghe bố ni khu hng ăn ny từa tựa như một con đường trn Phố Khch, gần bến tầu chnh của thnh phố Nam Định, nơi cũng c cc tửu điếm Tu ồn o v nhiều cửa tiệm nhộn nhịp của người Hoa bun bn lm ăn tại phố biển, qu của bố ở ngoi Bắc.

Phần lớn hng xm quanh nh Nụ ở ngoi mặt phố Phan Đnh Phng đều l người Si Gn. Họ đ định cư nhiều năm quanh khu chợ v thuộc đủ thnh phần những người c cng ăn việc lm trong x hội. B hng xm st vch nh Nụ c sạp hng bun bn bt đĩa sứ ở ngoi chợ, gia đnh ng gio vin gi ở bn kia đường số lẻ, ở gần cha c chị em c k lm ở kho bạc, cạnh đ l gia đnh ng thầu khon, rồi đến ch cảnh st giao thng, gần tới đường Nguyễn Thiện Thuật c ng nh văn kim k giả lm bo, cch nh Nụ ba căn l ch Bảy chủ tiệm vẽ mẫu quảng co cho rạp ht Mọi người đều chn chỉ lm ăn, cần mẫn như những con ong, ci kiến ngy đm miệt mi ch th vun đắp cho cuộc sống gia đnh hiền ha của họ. Ngay từ những ngy mới dọn đến, gia đnh Nụ đ cảm nhận được sự xuề xa, giản dị, thn thiện, tốt bụng, v thật lng của b con miền Nam trong xm khi họ sốt sắng đn nhận, cho hỏi, hướng dẫn cc gia đnh di cư gip mau chng hội nhập thnh người cng tổ, cng phường với họ. Quan hệ x hội cởi mở, bản chất dễ thch nghi, phong cch ho hiệp, v tnh thn gắn kết của hng xm miền Nam những năm đ rất chn thnh.

Theo nhận định của nhiều gia đnh di cư, họ hng hay bạn b của bố mẹ Nụ, th đa số hng xm người miền Nam đều giu lng tương trợ, tận tm gip đỡ, v ấm p ha đồng. Những tố chất cao đẹp của người Si Gn tương đối hiếm khi hiển lộ ở đa số người thuộc cc vng miền khc của đất nước. Kết luận ny khng chỉ giới hạn ở thời điểm c cuộc di cư năm 1954 m cn dựa trn những giao tiếp, quan hệ c nhn m nhiều người Bắc trung nin, như bố v cc ch của Nụ, từng đ c với bạn đồng mn ở trường học, với cc đồng nghiệp nơi sở lm, hay từ bạn đồng ngũ thời tổng động vin chống Php.

Suốt bao năm ở khu Bn Cờ, gia đnh Nụ chưa bao giờ chứng kiến chuyện xch mch, ci cọ no đng kể của hng xm lng giềng. Thỉnh thoảng c vi người nng nẩy hơi cao giọng to tiếng vi cu, nhưng cũng chỉ thong ồn o một lc, rồi lại tự gic giảng ha bằng cch rủ nhau ăn nhậu, đa giỡn, ca h vọng cổ rất thn tnh, vui vẻ. Phần đng người quanh xm đều n cần, tử tế, t chấp nhất, cu nệ nn cc gia đnh nhập cư khng c mặc cảm bị bỏ rơi hay phn biệt. Dần d bố mẹ Nụ cũng hội nhập ha đồng hơn, để quan tm hỏi thăm b con chung quanh mỗi khi gặp nhau đu đ trong khu phố hay bất cứ nơi no, v lun tch cực quyn gp khi nh ai trong xm cần gip đỡ việc ma chay giỗ chạp hay một gia đnh no đ khng may bị vướng vo cc tnh cảnh kh khăn.

Nh Nụ chỉ cch cha Linh Chưởng mấy chục thước nn ngy no cũng được nghe tiếng ngn vọng thanh thot của cc hồi chung mai v chung hm gọi lễ hay khởi động giờ tụng niệm ở cha. Cc hồi chung ny được b vải gi đều đặn thỉnh rất đng giờ. Chung mai ngn vo lc trời cn chập choạng chưa sng hẳn v chung hm đổ khi trời nh nhem gần tối. Tiếng chung vang chậm ri trong khng gian bao giờ cũng như mang lời thỉnh cầu sự bnh yn, tốt lnh cho mọi sinh hoạt trong cuộc sống của tất cả cư dn trong xm. Tc dụng tm linh mơ hồ đ gip mọi người gần gũi với nhau, dần d nảy nở pht triển tinh thần đon kt, che chở, đm bọc hng xm lng giềng, rất thn tnh. Tiếng chung cha cũng gp phần tch cực trong sinh hoạt cuộc sống của cư dn quanh vng. Hồi chung mai đầu ngy đnh thức trẻ em học lớp buổi sng dậy chuẩn bị đi học nn hiếm tr no bị trễ giờ đến trường. V cả hai hồi chung như đều đặn nhắc nhở người lao động bun bn hay nhn vin cng sở hnh xử theo đng cc khung giờ thuận tiện cho cng việc lm ăn hng ngy của họ. Ở cha, ngoi việc tu học, cầu nguyện hng ngy, v cng kiến trong cc dịp lễ hội, hai sư c v b vải cn cần c chăm bn khu vườn cy nhỏ ở sn sau, nn quanh năm cha c hoa tươi v tri cy vườn như mận, ổi, thị, chuối để dng cng Phật. Tri cy sau khi hạ từ bn thờ lun được sư c xếp vo chiếc khay lớn đặt trn thềm gạch rộng cạnh lối vo chnh điện để lm lộc cha cho trẻ con quanh xm v khch vng lai đến cng viếng. Nhờ c ngi cha, khu xm cũng bớt x bồ, ồn o lin tục ngy nọ qua ngy kia. C vẻ cuộc sống của cư dn hơi chậm lại trong ngy rằm hay mng một khi cả hai hồi chung cha đều như đ được thỉnh để tiếng ngn lu hơn v vang xa hơn thường ngy. Vo hai ngy đặc biệt của tuần trăng, hẻm chợ bừng sắc vng vạn thọ, dịu thơm hương huệ hương nhi, nhẹ nhng thoảng bay cc vng khi trầm thanh thot, khng gian như yn bnh hơn, v kẻ bn người mua cũng c vẻ xởi lởi, dễ dng thỏa thuận gi cả với nhau hơn. m vang tiếng m sau buổi tụng cuối ngy cũng mnh mang lắng đọng hơn, gip cư dn thoải mi ngơi nghỉ sau những ngy di chạy vạy, bộn bề, vất vả bao lo toan.

Cuộc sống gia đnh Nụ ổn định dần. Sinh hoạt trong nh vẫn thuần nề nếp hay thi quen của người miền Bắc. ng b lun mặc o di tươm tất mỗi khi ra khỏi nh, d đi khi chỉ đi một đoạn ngắn trn đường đến thăm con chu. ng đội khăn đống đen, b vấn đầu bằng khăn nhung mầu sẫm. o di của b được may bằng vải gấm hay lụa nội ha nền n, chỉ mầu nu hoặc mầu đen, nhưng lun điểm cc hoa văn nổi mang chữ phước, lộc, thọ truyền thống. Ngay cả c t lc đ chỉ độ 13, 14 tuổi cũng mặc o di, kẹp tc gọn gng mỗi khi ra chợ Bn Cờ mua hng lặt vặt cho b nội. Gia đnh thường xuyn sửa soạn những mn ăn Bắc quen thuộc như c pho muối xổi, rau muống luộc chấm tương hay xo tỏi, canh đậu phụ thun c chua, canh riu cua đồng, hến kho tương với l gừng tươi, c thu hun khi kho riềng, ốc bươu nấu giả ba ba, thịt lợn kha hng lu, thịt b kho gừng, g kho thảo quả v cc vị thuốc bắc. Khi giao tiếp với hng xm, bạn b mới, đồng nghiệp th cch ni chuyện, lối pht m, từ ngữ dng, giọng điệu, v cung cch cũng vẫn giữ nguyn nt thanh lịch, php tắc đặc th của thời cn sinh hoạt với người quen hay bạn b ở H Nội.

Mơ hồ như mọi người đều lẳng lặng cố gắng trnh thay đổi bất cứ thứ g từng thn quen, gắn b với qu cũ vẫn cn đọng lại trong tm tưởng. C lẽ, họ day dứt bất an với nghĩ thay đổi l chối bỏ, ly khai qu qun v ruồng rẫy, đoạn tuyệt những người thn cn ở lại. V su thẳm trong tm hồn, họ lun vơ vẩn buồn b chm trong mặc cảm tội lỗi phản bội cha ng, tổ tin khi đnh đoạn dứt o bỏ qu ra đi.

 

Mnh Mang Nỗi Nhớ Niềm Đau
 

Tuy cuộc sống đ ổn định v lun bận rộn, nhưng dường như tất cả người lớn đều trải qua những khoảnh khắc bng khung nhớ nhung H Nội tha thiết. Nụ đ nghe rất nhiều cu chuyện m gia đnh bồi hồi xao xuyến nhắc về ma thu cy bng l đỏ c hương cốm thoảng theo gnh c hng đong đưa qua phố; Nỗi nhớ chiều hồ Gươm sương phủ bạc trắng bốn bờ, hiu hắt tiếng sm cầm ngơ ngc gọi bầy; Hnh ảnh đền Ngọc Sơn thấp thong bn cội đa vi trăm tuổi lc no cũng như lặng lẽ chờ đợi hong hn ngả chếch nhịp cầu Th Hc; Chuyến tầu điện chỉ hai hay ba toa xe mầu đỏ ko nhau leng keng vng khu bờ hồ thả hay đn khch ln ln, xuống xuống; Con ng nhỏ ở phố Thụy Khu thơm ngt hương ngu, hương hong lan nơi c t, c Loan, c Hin bầy hng chơi; Những đoạn phố với hng cy cơm nguội mun thuở c tiếng l reo như cho đn t o cc c của Nụ trn đường họ đi học; Bao hồi ci da diết nỗi bng khung chia la khi đon tầu xe lửa rẽ vo ga Hng Cỏ, đoạn gần Ng Trạm, vo lc chập choạng tối hai, ba lần trong tuần; V cả ngi nh c khoảng sn với cy sung trĩu bao nhnh quả hm tiếu sắc mầu thu H Nội. Nụ cũng nhớ những biểu cảm thờ thẫn, buồn b, đau đớn trn gương mặt của ng b, bố mẹ khi hồi tưởng những đm H Nội đẫm mu v nước mắt thời đạn bom chiến tranh chống Php v tiếng nghẹn nấc ai on của họ khi nhắc tn những người thn đ mất thảm thương v loạn lạc. Những năm ấy, nhiều lần Nụ đ nhn thấy những giọt nước mắt lặng lẽ rơi, rồi cũng lặng lẽ được tự lau kh, nhưng chừng như nỗi nhớ, niềm đau vẫn mnh mang day dứt dy v, chưa bao giờ hon ton ngui ngoai lắng đọng hẳn.

Cuộc di cư vo Nam đ để lại nỗi đau phải chia la, dứt bỏ người thn, bạn b; Sự hụt hẫng đoạn tuyệt qu cũ, vườn xưa; V những mất mt đng kể về ti sản cho gia đnh ng nội v bố mẹ Nụ. Tuy đau buồn v phải bung bỏ tất cả ruộng vườn, đất hương hỏa, nh từ đường để đi nhưng gia đnh Nụ cn may mắn v đem được một phần nhỏ vốn liếng vo Si Gn; V nhờ đ, m cả gia đnh cũng đỡ vất vả kh khăn khi bắt đầu cuộc sống mới. Nhưng những gia đnh bất hạnh hơn đ phải chịu nhiều hậu quả thảm thương của việc chia cắt đất nước. Biến cố đau đớn ny đ, trong một mức độ no đ, tn nhẫn gy ra thảm cảnh vợ chồng kẻ Bắc, người Nam dang dở bẽ bng; lm xơ xc thm bao gia đnh chỉ sống nương tựa vo hoa mầu thu hoạch trn đất đai của họ, v lm đứt đoạn cuộc đời chn chỉ bnh yn của một hay vi người xấu số trong cc gia đnh từng rất nề nếp, mẫu mực, danh gi trong x hội.

Một số thn nhn của gia đnh Nụ đ cay đắng hứng chịu những tn hoại phũ phng của cuộc phn ly trong bi thương thầm lặng. Thoạt đầu, cũng mang tm trạng của phần đng người di cư, những nạn nhn ny rất buồn khổ, hoảng loạn v phải trải qua qu nhiều tổn thương, mất mt. Nhưng khc với đa số đ mạnh mẽ vượt qua kh khăn để vươn dậy, họ lại triền min bị mắc cạn trong những vũng sầu, biển đau mnh mng v tận, khng cn khả năng ngoi ln lm lại cuộc đời ở vng đất phương Nam mới lạ v khc biệt.

Trong su dng b con tộc họ gia đinh cng di cư, đến hai dng c người bị lm vo tnh cảnh thương tm như vậy. Vo miền Nam được vi thng, v đ xuất trại ln vng định cư được phn đất để lm ăn, th c vi bc, chỉ vừa vo tuổi trung nin, bỗng bị nghễnh ngng, nhớ qun thất thường, ăn ni ngy ng như trẻ con. Tnh cảnh ny l một bất ngờ chua xt v tiền sử dng họ chưa từng c ai bị bất cứ vấn đề g về tm tr. Qu đau đớn, gia đnh những thn nhn ny đ khng thể hon ton tập trung gầy dựng việc lm ăn. Họ sợ hi, mất tinh thần v ngoi p lực căng thẳng của cuộc sống mới, họ cn phải chịu đựng những bất an, đau buồn, lo nghĩ về bệnh tnh của người thn. Cng ngy gia đnh họ cng bị đẩy su vo tnh cảnh kh khăn, sa st, khốn đốn hơn. Điều thảm thương, bi đt nhất l gia đnh cn cố gắng lm mọi cch để giữ người bệnh ở bn họ. Họ sợ mất mt, sợ chia la, v sợ cả tai tiếng, nn đ u m mất sng suốt, khư khư giấu diếm người bệnh ở nh, khước bỏ mọi khuyn nhủ chữa trị hợp l theo y học. Dần d, người bệnh cng lc cng bị nặng hơn, cng đi hỏi nhiều sự quan tm; v người thn phải bỏ b việc lm ăn, lơi l lun việc chăm sc hướng dẫn bầy con, em dại cũng trạc tuổi cc c chu Nụ. C lẽ, điều an ủi duy nhất cho cc gia đnh b con bất hạnh ny l mấy người bệnh đều khng dữ dằn hay bạo động khi ở trạng thi mất tự chủ, nn cng việc chăm sc, lo liệu cho họ ở nh cũng phần no đỡ phức tạp. Tuy nhin, những biểu cảm ngy dại, hnh động v thức thường xuyn của người bệnh đ tạo nhiều đau đớn, sợ hi, gy những tổn thương tm l su nặng cho con, em đng thương của họ.

Nụ nhớ đ rất nhiều lần nghe b ngoại v bố mẹ ngậm ngi xt thương nhắc đến tnh cảnh của những thn nhn bạc phước ny. Hơn nửa kiếp đời ngắn ngủi, họ từng v cng c đơn, u sầu trong cuộc sống ho hắt, cm nn, chịu đựng, đầy mặc cảm v nỗi đau gia đnh c người bị khủng hoảng tm tr. Họ sống với nỗi đau như hnh v bng, khng c đường thot. Cay đắng, tủi hổ chất chồng đ đẩy họ dần vo tnh trạng kiệt quệ tn hoại, chm su trong khổ đau. C gia đnh cn bị dập vi th thảm đến nỗi con ci hư hỏng, nh mất, nợ nần, bệnh tật; khng cn cơ hội trở lại cuộc sống từng phẳng lặng, hạnh phc, kh giả, c danh phận tử tế, c người đ từng một thời mũ mo cn đai huy hong ở ngoi Bắc. Mấy ai hiểu được mức độ hủy hoại th thảm của bản hiệp định Genve năm 1954 trn bao thn phận mong manh của những người dn tội nghiệp thời đ.

Cuộc sống gia đnh Nụ được may mắn bnh thản tri, khng phải đương đầu với biến cố lớn lao no trong suốt những năm Nụ cn được ở Si Gn; nhưng cũng c những đổi thay chừng mực, v gia đnh đ cng nhau sun sẻ vượt qua, thch nghi, ha nhp tốt vo cuộc sống cới mở, nhn bản, tự do ở Si Gn, Tuy thế, su thẳm trong tm hồn ng, b, bố, mẹ, cc c, cc ch của Nụ, H Nội v qu nh Nam Định vẫn lun cn đ, d chỉ l cc hoi mong v vọng Mọi người vẫn nhắc đến H Nội, phố cũ, cảnh xưa, lng giềng ngy no, vẫn da diết những tiếc nhớ, vẫn chăm chỉ gửi đi v mn mỏi mong chờ những tờ bưu thiếp chỉ từ Bắc vo Nam, hay ngược lại, nhưng lun phải chu du vng qua Php v vi quốc gia trung gian xa lạ, v thế trung bnh khoảng nửa năm sau ngy gửi mới may mắn đến được tay người nhận. Những giọt nước mắt long lanh, thờ thẫn u buồn. Bao tờ bưu thiếp nhỏ hơn bn tay người lớn, nhu nt, cũ kỹ, nhe chữ, lắm dấu bưu điện chồng cho; V nội dung chỉ vi ba dng d dặt bo hỷ, bo tang, thăm hỏi qua loa m Nụ đ đọc cho b ngoại nghe nhiều đến thuộc lng cả ngy, thng được viết từ qu cũ xa xi. C lẽ no mỗi lần nghe Nụ đọc lại cc tờ bưu thiếp cũ, b ngoại đ ngộ ra, hnh dung, hay cảm nhận thm đi ba chi tiết thầm kn ẩn su đằng sau dng chữ so vu vơ cu x giao thăm hỏi? Chừng như, đắm chm trong suy tư, dằn vặt, v lặng lẽ tan nt chịu đựng những nỗi đau khng c cch giải bầy l tm trạng bi thảm, chn chường thường xuyn của những người m Nụ v cng yu thương.

D ngy ngy phải chịu đựng bao kh khăn, mệt mỏi để bươn chải vượt qua mọi phức tạp, lo toan của cuộc sống tất bật ở Si Gn, nhưng cứ vo khoảng cuối năm th những người lớn trong gia đnh lại dnh nhiều thời giờ buồn b, ngậm ngi, nn nao nhắc về ma Đng ở phương Bắc. Nhất l vo những ngy st Tết th tm trạng của mọi người cng bồn chồn bất an hay thao thiết đợi mong như chờ một thứ g đ hay một ai đ, mơ hồ, rất lạ. Cả nh bầy biện gi bnh chưng, nấu cỗ Tết m dường như tm tư ai cũng ngơ ngẩn theo những ngọn gi khng tn lang thang tm khng gian ma đng đ vời vợi xa cch.

Cht nắng vng thu se nhẹ,
Chiều nay, cũng bỏ ta rồi.
Lm sao về được ma đng?
Chiều thu - cy cầu... đ gy.
L vng chm bến thời gian,
Đn c - im lm - khng quẫy.

(Trch từ Khng Đề Gửi Ma Đng của Thảo Phương) [5]

C lẽ những lời tm tnh xt xa của nh thơ đ diễn tả phần no tm trạng khắc khoải, hoi niệm, lạc loi, nhớ qu của những người thn trong gia đnh Nụ.


Vũ Thị Ngọc Thư
(Thng 8, 2022)

_________________

Ch Thch

[1] Bi Xun Phi (01/09/1920 24/06/1988 ) l một họa sĩ nổi tiếng với những bức tranh vẽ về Phố Cổ H Nội. Tiểu sử của ng được đăng tại:

https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi_Xun_Phi

[2] Tượng bn thn của cụ bc học danh tiếng Ptrus Trương Vĩnh K, đc vo thập nin 1930, được đặt ở trung tm sn trường để vinh danh, tưởng nhớ cụ. Vo thời gian trường được dng lm trại tạm cư cho những người di cư năm 1954, tượng cụ được một số cư dn trong trại tn knh như một biểu tượng tm linh. Một số thng tin về vị học giả ti ba Trương Vĩnh K được đăng trn:
http://vanviet.info/nghien-cuu-phe-binh/mot-cng-trnh-c-nghia-ve-truong-vinh-k-tap-ky-yeu-trien-lm-v-hoi-thao-ve-petrus-truong-vinh-k/

[3] Bi đồng dao của trẻ em, thường được ht lc đi rước đn vo dịp Trung Thu ở cc miền qu ngoi Bắc:

ng trẳng, ng trăng
Xuống chơi với ti, c bầu c bạn
C oản cơm xi, c nồi cơm nếp
C nệp bnh chưng, c lưng hũ rượu
C chiếu bm đu, thằng c x xoại
Bắt trai bỏ giỏ, ci đỏ ẵm em
Đi xem đnh c, đem r vo gạo
C go mc nước, c lược chải đầu
C tru cầy ruộng, c muống thả ao
ng sao trn trời

Nguồn: https://cadao.me/dong-dao/ong-trang-ong-trang-2/

[4] Lng Bo Đp thuộc x Hồng Quan, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định l một lng chuyn lm đn ngi sao, đn ko qun, cc đồ chơi ma Trung Thu, v hoa bằng lụa nội ha. Những năm gần đy nghề lm trống bỏi cũng đang mai một dần ở ngi lng đầu tin lm những chiếc trống ngộ nghĩnh ny.

[5] Bi thơ Khng Đề Gửi Ma Đng của cố thi sĩ Thảo Phương hiện hữu trn Internet dưới hai phin bản kh khc nhau:

Phin bản thứ nhất:


Dường như ai đi ngang cửa,
Hay l ngọn gi mải chơi?
Cht nắng vng thu se nhẹ,
Chiều nay, cũng bỏ ta rồi.

Lm sao về được ma đng?
Chiều thu - cy cầu.. đ gy.
L vng chm bến thời gian,
Đn c - im lm - khng quẫy.

Ừ, thi... mnh ra khp cửa,
Vờ như ma đng đang về!


Phin bản thứ hai, được nhac sĩ Ph Quang phổ thnh ca khc Nỗi Nhớ Ma Đng:

Dường như ai đi ngang cửa
Gi ma đng bắc se lng
Cht l thu vng đ rụng
Chiều nay cũng bỏ ta đi

Nằm nghe xn xao tiếng đời
M ngỡ ai đ ni cười
Bỗng nhớ cnh buồm xưa ấy
Giờ đy cũng bỏ ta đi

Lm sao về được ma đng
Dng sng đi bờ ct trắng
Lm sao về được ma đng
Để nghe chung chiều xa vắng
Thi đnh ru lng mnh vậy
Vờ như ma đng đ về.


 

 

art2all.net